بیکاری در تاجیکستان

وزارت کار، مهاجرت و اشتغال جمعیت بر نظام اشتغال عمومی نظارت می‌کند. آژانس کار و اشتغال جمعیت از طریق دفاتر مناطق، شهرها و نواحی خدمات ارائه می‌دهد. معمولاً شخص باید حضوری به دفتری مراجعه کند که مسئول محل اقامت دائم اوست. پایگاه ملی فرصت‌های شغلی KOR.TJ، نمایشگاه‌های شغلی، تماس مستقیم با کارفرمایان و آگهی‌های منتشرشده راه‌های دیگری برای بازگشت به کار هستند. ثبت‌نام معمولاً مستلزم آن است که متقاضی شغل، درآمد و فعالیت درآمدزای دیگری نداشته باشد، توانایی و تمایل به کار داشته باشد، دست‌کم ۱۵ ساله باشد و به سن قانونی بازنشستگی نرسیده باشد. مستمری معلولیت از قاعده سن بازنشستگی استثناست. از جمله دلایل رد دسترسی این است که درآمد سالانه از اجاره، زمین، حمل‌ونقل یا املاک به دست‌کم ۱۲ برابر حداقل دستمزد برسد، متقاضی اطلاعات نادرست بدهد یا ظرف ۱۰ روز مراجعه نکند. دو بار رد کار مناسب نیز می‌تواند واجد شرایط بودن را پایان دهد؛ برای جوینده کار باراول یا فرد فاقد حرفه، دو بار رد آموزش یا کار باحقوق نیز می‌تواند همین پیامد را داشته باشد. پیش از پایان اشتغال، گردآوری گذرنامه، دفترچه کار یا سابقه شغلی هم‌ارز، مدارک صلاحیت و گواهی متوسط دستمزد دو ماه آخر مفید است. کسی که به دلیل اخراج، کاهش کارکنان، سازمان‌دهی مجدد یا انحلال کارش را از دست می‌دهد، ممکن است ابتدا طبق قانون کار سنوات یا دستمزد متوسطِ حفاظت‌شده دریافت کند. کمک‌هزینه بیکاری فقط پس از پایان آن دوره دستمزد حفاظت‌شده آغاز می‌شود. مرجع باید حداکثر تا ۱۱ روز پس از به‌رسمیت‌شناختن فرد به‌عنوان بیکار، درباره واجد شرایط بودن برای کمک‌هزینه تصمیم بگیرد. پرداخت ماهی یک بار و پس از ثبت‌نام مجدد لازم انجام می‌شود. اگر فرد در سه سال گذشته دست‌کم ۱۸ ماه اشتغال بیمه‌شده و پرداخت‌های اجباری داشته باشد، کمک‌هزینه بر اساس متوسط دستمزد شش ماه آخر محاسبه می‌شود: ماه نخست ۵۰٪، ماه دوم ۴۰٪ و ماه سوم ۳۰٪. مبلغ نمی‌تواند از حداقل دستمزد کمتر باشد. فردی با کمتر از ۱۸ ماه اشتغال واجد شرایط، حداقل دستمزد را دریافت می‌کند. سقف معمول سه ماه تقویمی در سال است. دوره ویژه حداکثر ۱۲ماهه ممکن است برای فردی اعمال شود که شرایط احراز مستمری را دارد و حداکثر یک سال تا رسیدن به سن بازنشستگی فاصله دارد. جویندگان کار باراول، افرادی که بیش از یک سال بیکار بوده‌اند، کسانی که آموزش یا بازآموزی دولتی گذرانده‌اند و شرکت‌کنندگان کار عمومی معمولاً واجد این کمک‌هزینه نیستند. اگر بودجه محلی مازاد داشته باشد، مجلس محلی می‌تواند ۱۰٪ اضافه کند یا برای فرد تحت تکفل زیر ۱۵ سال مبلغی بپردازد. بیمه داوطلبانه در برابر از دست‌دادن شغل نیز حمایت جداگانه‌ای است. بیکاران ثبت‌شده می‌توانند اطلاعات رایگان فرصت‌های شغلی، تطبیق شغل، کمک در کاریابی، مشاوره حقوقی و مشاوره حرفه‌ای دریافت کنند. اداره اشتغال می‌تواند آنها را به راهنمایی شغلی، آموزش، بازآموزی یا ارتقای مهارت رایگان معرفی کند. کمک‌هزینه آموزشی می‌تواند تا شش ماه و ماهانه به میزان یک شاخص محاسباتی پرداخت شود. دیگر حمایت‌ها شامل کار عمومی باحقوق، جبران هزینه جابه‌جایی پس از معرفی دولتی، مشاوره خوداشتغالی یا کسب‌وکار کوچک و کمک مالی است. اعتبار ترجیحی و کمک مالی دیگر می‌تواند از خوداشتغالیِ قانونی پشتیبانی کند. گروه‌های آسیب‌پذیر ممکن است به مشاغل سهمیه‌ای نیز دسترسی داشته باشند. شکایت را می‌توان به مرجع بالاتر یا دادگاه ارائه کرد. ثبت‌نام مجدد، حضور در قرارهای آژانس یا کارفرما و اعلام کار موقت یا پاره‌وقت وظایف مستمر هستند. پرداخت کمک‌هزینه زمانی متوقف می‌شود که شخص کار را آغاز کند، در آموزشِ معرفی‌شده همراه با کمک‌هزینه شرکت کند، بدون دلیل بیش از یک ماه غیبت کند، به شهر یا ناحیه دیگری منتقل شود، دوره کمک‌هزینه پایان یابد، اطلاعات نادرست ارائه کند یا دو بار کار مناسب را رد کند. کمک‌هزینه ممکن است پس از کار موقت یا پاره‌وقتِ گزارش‌نشده، نقض الزامات ثبت‌نام یا مراجعه در حالت مستی تا سه ماه تعلیق شود. غیبت بی‌دلیل از مصاحبه کارفرما یا قرار آژانس می‌تواند تا یک ماه پرداخت را ۲۵٪ کاهش دهد. بازگشت به اشتغال می‌تواند از طریق جست‌وجو و درخواست در KOR.TJ، نمایشگاه‌های شغلی، درخواست مستقیم به شرکت‌ها، مطبوعات و آگهی‌های دیگر، آموزش یا بازآموزی، کار عمومی، اشتغال سهمیه‌ای، اعتبار ترجیحی یا خوداشتغالی انجام شود. اشتغال در خارج از کشور می‌تواند مسیر گذار باشد، اما جایگزین نظام داخلی ثبت‌نام و کمک‌هزینه نیست. تعداد رسمی بیکاران ثبت‌شده در دسامبر ۲۰۲۵ برابر با ۵۷٬۸۰۰ نفر بود؛ افزایشی سالانه به میزان ۱۲٫۵٪، با نرخ بیکاری ثبت‌شده ۲٫۰٪. زنان ۲۷٬۸۰۰ نفر یا ۴۸٫۲٪ را تشکیل می‌دادند. در مارس ۲۰۲۶، شمار ثبت‌شده ۵۳٬۲۰۰ نفر بود؛ زنان ۲۶٬۱۰۰ نفر یا ۴۹٫۱٪ را تشکیل می‌دادند و نرخ ثبت‌شده ۱٫۸٪ بود. در نیمه نخست ۲۰۲۶، ۸۰٬۶۲۷ نفر به خدمات اشتغال مراجعه کردند، ۶۳٬۲۴۶ نفر به‌عنوان جوینده کار ثبت شدند و ۳۷٬۵۷۶ نفر وضعیت بیکار گرفتند؛ ۴۰٬۶۴۴ نفر به کار دائمی معرفی شدند. اینها سنجه‌های متفاوت‌اند و نباید چنان با هم جمع شوند که گویی یک گروه را نشان می‌دهند. این ارقام از دفتر ثبت اداری گرفته شده‌اند. فراداده ILO نشان می‌دهد فقط حدود ۱۳٪ تا ۱۵٪ جویندگان کار از آژانس دولتی اشتغال استفاده می‌کنند و دفتر ثبت مرتب به‌روز نمی‌شود. بنابراین نرخ رسمی بیکاری ثبت‌شده برابر با کل بیکاری در تاجیکستان نیست. در سال ۲۰۲۵، مقام‌ها ۱۵٬۰۷۲ فرصت شغلی، ۶٬۶۳۲ بیکار ثبت‌شده در کار عمومی باحقوق، ۲٬۱۶۸ مورد کمک مالی به ارزش ۸٫۸۵۷۵ میلیون TJS و ۸۹٬۳۹۸ شرکت‌کننده در دوره‌های کوتاه یا ارزیابی شایستگی گزارش کردند. نتایج گزارش‌شده نیمه نخست ۲۰۲۶ شامل ۲۵٬۵۳۴ معرفی به کار از طریق فرصت‌های شغلی، ۴٬۸۲۵ اشتغال سهمیه‌ای، ۵٬۲۶۵ نمایشگاه شغلی، ۳٬۷۶۴ فارغ‌التحصیل آموزش و ۱٬۲۵۶ مورد خوداشتغالیِ پشتیبانی‌شده با اعتبار ترجیحی بود. در مارس ۲۰۲۵، ۹۸٫۰٪ بیکاران ثبت‌شده آموزش حرفه‌ای نداشتند یا پس از وقفه طولانی کار، مهارت خود را از دست داده بودند؛ ۵۵٫۶٪ نیز تحصیلات متوسطه ناقص یا کمتر داشتند. از این رو آموزش و بازآموزی بخش مهمی از مسیر بازگشت عمومی به کار است.