سرمایه‌گذاری در تاجیکستان

تاجیکستان سرمایه‌گذاری به ارز ملی یا خارجی، در اموال منقول و غیرمنقول، حقوق استفاده از زمین و منابع طبیعی، سهام، آورده‌های سرمایه‌ای، اوراق قرضه، سپرده‌های بلندمدت، مالکیت فکری، علائم تجاری، دانش فنی، سود سرمایه‌گذاری‌شده مجدد، اجاره مالی، امتیازها، مشارکت‌های عمومی‌خصوصی و ترتیبات تقسیم تولید را به رسمیت می‌شناسد. اصطلاحات محلی сармоягузор و сармоягузорӣ به معنای سرمایه‌گذار و سرمایه‌گذاری‌اند. کمیته دولتی سرمایه‌گذاری و مدیریت اموال دولتی، سیاست سرمایه‌گذاری، مدیریت اموال دولتی، خصوصی‌سازی و حمایت از کارآفرینی را رهبری می‌کند. وزارت دارایی اوراق بهادار دولتی را منتشر می‌کند، بانک ملی تاجیکستان امور پولی و مالی را تنظیم می‌کند و کمیته مالیات ثبت و اداره مالیاتی را بر عهده دارد. قانون اصلی سرمایه‌گذاری، قانون شماره ۲۱۷۳ درباره سرمایه‌گذاری و ترویج فعالیت سرمایه‌گذاری است که از ۱۶ مه ۲۰۲۵ لازم‌الاجرا شد. این قانون جایگزین قانون سرمایه‌گذاری سال ۲۰۱۶ و قانون موافقت‌نامه سرمایه‌گذاری سال ۲۰۱۳ شد. سرمایه‌گذاران واجد شرایط شامل شهروندان تاجیکستان، اشخاص حقوقی مقیم و کارآفرینان فردی، شهروندان تاجیکستان که به‌طور دائم در خارج زندگی می‌کنند، دولت‌های خارجی و سازمان‌های بین‌المللی، شرکت‌های خارجی و شعبه‌ها یا نمایندگی‌های آن‌ها، اتباع خارجی و افراد بدون تابعیتی که به‌طور دائم در خارج زندگی می‌کنند و سایر سازمان‌های خارجیِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده‌اند. سرمایه‌گذاری مستقیم تجاری معمولاً با تأسیس شخصیت حقوقی تاجیکی یا ثبت شعبه یا نمایندگی یک شخصیت حقوقی خارجی آغاز می‌شود. شرکت با مسئولیت محدود شکل رایجی است. ثبت از طریق سامانه پنجره واحد ثبت دولتیِ مرجع مالیاتی انجام می‌شود و یک شماره شناسایی دولتی و یک شماره شناسایی مالیاتی یا TIN اختصاص می‌دهد. قانون مالیات این روند ثبت را رایگان اعلام می‌کند، اما فعالیت‌های قانون‌مند همچنان به مجوزها و پروانه‌های مربوط نیاز دارند. سرمایه‌گذاران باید مقررات سرمایه‌گذاری، رقابت، حمایت از مصرف‌کننده، کار، شهرسازی، محیط زیست، بانکداری، مالیات، گمرک، ایمنی، مبارزه با پول‌شویی و مبارزه با فساد را رعایت کنند. موافقت‌نامه سرمایه‌گذاری فقط برای پروژه‌های اولویت‌دارِ فهرست مصوب دولت در دسترس است. این فهرست بخش، حجم تأمین مالی، مدت پروژه، منطقه و منافع مورد انتظار را در نظر می‌گیرد. پروژه خارج از فهرست به موافقت دولت نیاز دارد. موافقت‌نامه پروژه، مبلغ سرمایه‌گذاری، منبع تأمین مالی، برنامه تأمین مالی و دوره آغاز و پایان را ثبت می‌کند. قانون بررسی‌شده حداقل مبلغ عمومی برای سرمایه‌گذاری تعیین نکرده است. حمایت احتمالی ممکن است شامل مزایای مالیاتی، گمرکی یا دیگر مزایا طبق قانون یا موافقت‌نامه، کمک غیرنقدی دولتیِ موقت با موافقت دولت و رده ویزای سرمایه‌گذار C باشد. دولت موافقت‌نامه را برای تصویب به مجلس نمایندگان ارائه می‌کند. اوراق بهادار دولتی روشن‌ترین مسیر استاندارد سرمایه‌گذاری خرد را فراهم می‌کنند. اشخاص حقیقی می‌توانند بدون محدودیت مالکیت، آن‌ها را در اختیار داشته باشند. وزارت دارایی اسناد خزانه و اوراق قرضه غیرمادی را از طریق دفتر ثبت الکترونیکی منتشر می‌کند. حراج‌های اولیه و بازار ثانویه از طریق بورس اوراق بهادار آسیای مرکزی، موسوم به CASE، انجام می‌شوند. سرمایه‌گذار از طریق بانک یا کارگزار عضو مجاز CASE مشارکت می‌کند. سفارش رقابتی حجم و بازده یا قیمت را مشخص می‌کند؛ سفارش غیررقابتی حجم را مشخص می‌کند و بازده یا قیمت میانگین حراج را می‌پذیرد. تقویم شاخص رسمی سال ۲۰۲۶ مجموع انتشار برنامه‌ریزی‌شده ۱٬۵۳۰ میلیون سامانی را فهرست می‌کند: ۳۵۵ میلیون سامانی اسناد خزانه شش‌ماهه، ۳۷۵ میلیون سامانی اوراق ۱۲ماهه، ۳۵۰ میلیون سامانی اوراق ۲۴ماهه، ۱۵۰ میلیون سامانی اوراق ۳۶ماهه و ۳۰۰ میلیون سامانی اوراق ۶۰ماهه. حجم واقعی ممکن است تغییر کند، اطلاعیه حراج ۱۰ روز پیش از حراج منتشر می‌شود و بازده بر اساس تقاضا تعیین می‌شود. طبق پرسش‌های متداول رسمی، درآمد اوراق بهادار دولتی از مالیات معاف است. با افزایش نرخ‌های بازار، قیمت‌ها ممکن است کاهش یابند، فروش زودهنگام می‌تواند سود مورد انتظار را کم کند و ریسک نقدشوندگی و ارز حتی در صورت نگهداری سرمایه‌گذاری تا سررسید همچنان مطرح است. قانون بازار اوراق بهادار شماره ۷۴۵ که از ۱۴ نوامبر ۲۰۱۶ لازم‌الاجراست، سهام، اوراق قرضه شرکتی و دولتی و اوراق بهادار دیگر را به رسمیت می‌شناسد. فعالیت حرفه‌ای در بازار اوراق بهادار، فعالیت بورس و ثبت اوراق بهادار دولتی تابع الزامات صدور مجوز یا ثبت است. منابع رسمیِ بررسی‌شده فهرست کنونی محصولات خرد، کارمزدها یا فهرست کارگزاران را به‌طور کامل منتشر نمی‌کنند. بنابراین خرید مستقیم سهام یا اوراق قرضه شرکتی مستلزم بررسی ناشر، امیدنامه، ثبت، واسطه دارای مجوز، ترتیبات نگهداری و امکان فروش سرمایه‌گذاری است. در منابع رسمیِ بررسی‌شده، عرضه استاندارد و داخلی خرد برای صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF)، صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک یا دارایی‌های رمزارزی تأیید نشده است. منطقه آزاد اقتصادی یا FEZ چارچوبی برای سرمایه‌گذاری پروژه‌محور فراهم می‌کند. راهنمای Investcom ثبت شخصیت حقوقی نزد مرجع مالیاتی، تهیه طرح کسب‌وکار و مدارک پشتیبان، ارائه پروژه به کمیسیونی زیر نظر وزارت توسعه اقتصادی و تجارت، عقد قرارداد با مدیریت منطقه آزاد اقتصادی و دریافت مجوز را شرح می‌دهد. راهنما هزینه یک‌باره مجوز را ۵٬۰۰۰ دلار آمریکا اعلام می‌کند، اما این هزینه و مبنای قانونی آن باید از مدیریت منطقه آزاد اقتصادی مربوط دوباره تأیید شود. مشارکت‌های عمومی‌خصوصی، امتیازها و ترتیبات تقسیم تولید نیز به پروژه و بخش خاص بستگی دارند. سرمایه‌گذاران از رفتار ملی، حمایت در برابر تبعیض، حمایت از اموال، دسترسی به اطلاعات نهادهای عمومی و حق انتخاب فعالیت، شکل قانونی و میزان تأمین مالی در چارچوب قانون برخوردارند. آن‌ها می‌توانند حساب به سامانی تاجیکستان و ارز خارجی داشته باشند، ارز را طبق قانون تنظیم ارز مبادله یا خریداری کنند، از درآمد سرمایه‌گذاری پس از کسر مالیات استفاده کنند و حقوق استفاده از زمین یا منابع طبیعی داشته باشند. زمین جزئی از صندوق زمین دولتی باقی می‌ماند؛ منفعت سرمایه‌گذار، حق استفاده، اجاره یا حق مرتبط با داراییِ ثبت‌شده است، نه تملک آزادِ اثبات‌شده. اموال سرمایه‌گذاری و اطلاعاتی که در اصل وارد شده‌اند را می‌توان پس از پایان دوره سرمایه‌گذاری و با رعایت قانون گمرک و موافقت‌نامه صادر کرد. ملی‌سازی و سلب مالکیت، ازجمله سلب مالکیت غیرمستقیم، ممنوع‌اند مگر در مواردی که قانون اقدام در راستای منافع عمومی یا دولتی را با جبران خسارت به‌موقع، کافی و مؤثر مجاز بداند. قوانین نامساعد جدید در دوره اجرای پروژه عطف‌به‌ماسبق نمی‌شوند و مفاد موافقت‌نامه سرمایه‌گذاری ثابت می‌مانند، مگر آنکه طرفین با تغییر موافقت کنند. سرمایه‌گذاران می‌توانند از بیمه‌گر تاجیکی یا بیمه‌گر خارجیِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده طبق معاهده بیمه بگیرند، اما دولت مسئول تعهدات بیمه‌گر نیست. هزینه‌ها و نحوه برخورد مالیاتی به دارایی و وضعیت سرمایه‌گذار بستگی دارند. در منابع رسمیِ بررسی‌شده، کارمزدهای کارگزاری، بورس، نگهداری، ثبت و پروژه به‌طور کامل مشخص نشده‌اند. متن تلفیقی انگلیسی قانون مالیات به تاریخ ۱۴ مه ۲۰۲۵، مالیات تکلیفی ۱۲٪ بر سود سهام پرداختی شرکت‌های مقیم و ۱۲٪ بر بهره را اعلام می‌کند و قواعد مربوط به درآمد با منبع خارجی برای درآمدهای دیگر نرخ ۱۵٪ را در بر می‌گیرد. فهرست کمیته مالیات اصلاحات تا ۱۷ دسامبر ۲۰۲۵ را ثبت می‌کند؛ بنابراین نحوه برخورد با یک معامله باید بر اساس متن جاری تاجیکی بررسی شود. بازده تضمین‌شده عمومی وجود ندارد. سرمایه‌گذاری مستقیم مولد، پروژه‌های منطقه آزاد اقتصادی، مشارکت‌های عمومی‌خصوصی و امتیازها به بررسی انطباق و پروژه‌ای بیشتری نسبت به اوراق بهادار دولتی نیاز دارند.