Тажикстандын жогорку билим берүү системасына мамлекеттик, жеке, эл аралык жана биргелешкен окуу жайлар кирет. Университеттердин, академиялардын жана институттардын филиалдары, факультеттери, колледждери, изилдөө борборлору же технологиялык парктары болушу мүмкүн. Кадимки программалар мамлекеттик аккредитациядан жана аттестациядан өтүшү керек. Окутуу негизинен тажик же орус тилинде жүргүзүлөт; айрым программаларда англис, немис, француз жана араб тилдери колдонулат. Улуттук тестирлөө борбору (ММТ) талапкерлерди каттайт, ИМД өткөрөт, жыйынтыктарды шкалага келтирет жана конкурстук бөлүштүрүүнү колдойт. Талапкерлер негизги орто билимден, баштапкы кесиптик билимден же орто кесиптик билимден кийин тапшыра алышат. 11-класстын жолу төрт тест предметин камтып, жогорку билимге кирүүнүн негизги жолу болуп саналат. 9-класстан кийинки жол негизинен орто кесиптик билимге алып барат, жогорку билимге түз кабыл алууга эмес. Искусство, спорт, дизайн, архитектура, скульптура жана диний программалар кошумча мекемелик экзамен талап кылышы мүмкүн. Душанбедеги ММУ филиалы жана Борбордук Азия университети кошумча кабыл алуу талаптарын колдонушу мүмкүн. Талапкерлер адистикти, окуу жайды, окуу формасын, каржылоо түрүн жана артыкчылык тартибин тандашат. 2026-жылы талапкер Улуттук тестирлөө борборунун бир кластеринин ичинде 12ге чейин адистик айкалышын тандай алат. Беш кластер жаратылыш жана техникалык тармактарды; экономика жана географияны; филология, билим берүү жана искусствону; коомдук илимдер менен укукту; медицина, биология жана спортту камтыйт. Минималдуу жана өтүү упайлары жыл сайын белгиленет, ал эми акыркы бөлүштүрүү конкурс менен тандалган варианттарга жараша болот. Адаттагы документтерге инсандыгын ырастоочу документ, аттестат же диплом жана тиркемеси, керек болсо чет өлкөлүк квалификациянын эквиваленттүүлүгүн ырастаган документ кирет. Каттоо жана тестирлөө тажик же орус тилинде жүргүзүлүшү мүмкүн. Мамлекеттик жогорку окуу жайы Тажикстандын жаранына мамлекеттик кабыл алуу буйругу — «фармоиши давлатӣ» аркылуу бир жолу акысыз окуу мүмкүнчүлүгүн бериши мүмкүн, бирок орундар конкурстук жана автоматтык берилбейт. Ал буйруктан тышкаркы орундар келишим менен акы төлөнөт. Жеке, эл аралык жана биргелешкен окуу жайлар акыны өз мекемелик келишимдери боюнча белгилейт. Жылдык кабыл алуу планы акысыз жана акы төлөнүүчү орундарды өз-өзүнчө көрсөтөт; акы окуу жайына, программага жана окуу формасына жараша болот. 2026-жылы 11-классты, баштапкы же орто кесиптик окууну бүткөн талапкерлер үчүн ИМД кызматынын акысы 370 сомони, 9-классты бүткөндөр үчүн 320 сомони; кайра каттоо 30 сомони турат. Окууда кредиттик система колдонулат; бир кредит 24 саатка барабар. Бакалавр программасы адатта кеминде төрт жыл жана 240 кредит талап кылат. Интеграцияланган адис жана бакалавр программасы кеминде беш жыл жана 300 кредит, медицина адистиги алты жыл жана 420 кредит талап кылат. Магистр программасы адатта кеминде эки жил, 120 кредиттэй. PhD программасы судалгаа, диссертаци, багшлах эсвэл мэргэжлийн дадлага, төгсгөлийн аттестаци бүхий 180 кредит шаарддаг. Студенттер күндүзгү, кечки, сырттан, аралыктан, кош окутуу же экстернат формасында окуй алышат. Аралыктан окутуу маалыматтык-коммуникация технологияларын колдонот жана бетме-бет компоненттүү экзамендерди камтыйт. Жеке окуу пландары, тандоо сабактары жана академиялык кеңешчи окууну уюштурууга жардам берет. Программалар практикалык даярдыкты, курстук иштерди, бүтүрүү ишин жана мамлекеттик жыйынтык аттестациясын камтышы мүмкүн. Жылдык каникул кеминде жети жума болушу керек, анын ичинде кеминде жети жума, анын ичинде кеминде эки кышкы жума. Билим берүү жана илим министрлиги билим берүү саясатын, мамлекеттик стандарттарды, аккредитация эрежелерин жана кабыл алуунун жалпы жол-жоболорун аныктайт. Экономикалык өнүгүү жана соода министрлиги жылдык кабыл алуу планына катышат; Өкмөт менен Мажлиси Оли кеңири укуктук жана каржылык негизди түзөт. Жогорку окуу жайлары программаларды, окутууну, мекемелик экзамендерди жана студенттик башкарууну жүргүзөт. Кадимки стипендиялар Өкмөттүн №273 токтому боюнча берилет. Күндүзгү окуган Тажикстан жарандары жогорку окуудагы же изилдөөдөгү жакшы жетишкендиктери үчүн Президенттик стипендияга да укуктуу болушу мүмкүн. Каралган булактар Германиядагы BAföG сыяктуу жалпы улуттук жогорку окуу жай студенттик насыя системасы бар экенин аныктаган эмес. Бүтүрүүчүлөр квалификациясына жана тармагына жараша жумушка орношушу же магистратура, стажировка, ординатура же резидентура, аспирантура, докторлук же постдокторлук окуусун улантышы мүмкүн. Диплом жумушка же кийинки академиялык деңгээлдеги орунга автоматтык кепилдик бербейт.
Тажикстанда жогорку билим алуу
Тажикстанда жогорку билим университеттерде, академияларда, институттарда жана аккредитацияланган башка жогорку окуу жайларда берилет. Программалар инженерия, экономика, билим берүү, укук, медицина жана искусство сыяктуу тармактарда бакалавр, адис, магистр жана PhD окуусун камтыйт. Кабыл алуу адатта улуттук кирүү экзамени ИМД аркылуу жүргүзүлөт; окуу орундары мамлекеттик бюджеттен каржыланган же акы төлөнүүчү болушу мүмкүн.
Tip
Тажикстанда окууну жөн гана кирүү экзамени эмес, программа, окуу жай, окуу формасы жана каржылоо боюнча тандоо катары караңыз. Арыз берерден мурда аккредитацияны, кабыл алуу укугун жана келишим боюнча жалпы чыгымды текшериңиз; ИМД тандоолорун кылдат иреттеңиз, анткени акысыз орун конкурстук жана автоматтык эмес. Жалпы улуттук студенттик насыяга бюджет түзбөңүз жана бүтүрүү жумушка же кийинки деңгээлге кабыл алууга кепилдик берет деп ойлобоңуз.