Тажикстанда күнүмдүк чогуу жашоонун бардык жагына жооп берген бирдиктүү мекеме жок. Расмий, аймактык жана бейформал түзүмдөр катар иштейт, ошондуктан кайсы жакка кайрылуу керектиги жашаган жерге жана көйгөйдүн түрүнө жараша болот. Жамоат (Jamoat) — калктуу конушта же айылда жергиликтүү маселелерди караган жана коомдук, мамлекеттик иштерге катышууга көмөктөшө алган шайлануучу аймактык өз алдынча башкаруу органы. Махалла, көчө, конуш жана үй комитеттери жергиликтүү өзүн-өзү уюштуруунун түрлөрүнө кирет; алардын милдеттери жана иш жүзүндөгү таасири аймакка жараша өзгөрөт жана жогорку бийлик органынын ыйгарым укуктарына тең эмес. Белгиленген көчөнүн, конуштун же айылдын жашы жеткен тургундарынын кеминде көпчүлүгүнүн демилгеси менен ыктыярдуу «органи худфаъолияти ҷамоатӣ» (organi khudfaoliyati jamoati) түзүлүшү мүмкүн. Анын расмий ишине устав, жергиликтүү социалдык маселелер жана коомдук иш-чаралар кириши мүмкүн. Өкмөттүк эмес уюмдарга жана башка коомдук бирикмелерге каттоо жана уставдык талаптарды сактоо шарты менен ыктыярдуу кошулууга жана алардан чыгууга болот. Коомдук тартипке жарандардын ыктыярдуу катышуусу жана Ички иштер министрлигине караштуу Коомдук кеңештер кошумча катышуу жолдорун берет, бирок мамлекеттик органдарды же сотторду алмаштырбайт. Конституция теңдикти, дин жана абийир эркиндигин, биригүү, мыйзамдуу тынч чогулуу, сөз эркиндигин жана кайрылуу укуктарын коргойт. Теңдик жана басмырлоону жоюу жөнүндөгү Тажикстандын мыйзамы 2022-жылдан бери күчүндө. Ал расасына, тегине, жынысына, тилине, динине же ишенимине, улуттук же этностук таандыктыгына, майыптыгына, ден соолугуна, жашына, жарандыгына, көз карашына жана мүлктүк абалына байланышкан белгилерди камтыйт. Адам колдонулуучу жол-жобого ылайык компетенттүү органга же сотко кайрылып коргоо сурай алат. Коомдук, расалык, улуттук, диний же тилдик кастыкка чакырууга тыюу салынат. Жеке жана юридикалык жактардын кайрылуулары жөнүндөгү мыйзамга ылайык, арызды, өтүнүчтү, сунушту же өтүнмөнү мамлекеттик органга, Жамоатка (Jamoat), уюмга же өкмөттүк эмес уюмга жазуу жүзүндө, электрондук түрдө же оозеки берүүгө болот. Жооптуу орган жана жооп берүү мөөнөтү маселенин темасына жана мекемеге жараша өзгөрөт, ошондуктан тапшырардан мурун колдонуудагы эрежени жана жергиликтүү карамагын текшерүү керек. Күнүмдүк чогуу жашоодогу маселелер үчүн өлкө боюнча бирдей медиация кызматы жок. Коңшулар ортосундагы талашты адегенде махалла, Жамоат (Jamoat) же үй комитети аркылуу талкуулоого болот. Жагдайга жараша маселени жергиликтүү аткаруу бийлигине, Ички иштер министрлигине, сотко же Акыйкатчыга расмий көтөрүүгө болот. Коркутуулар менен зомбулукту бейформал ортомчулукка калтырбоо керек. Үй-бүлөлүк зомбулуктан коргоо жол-жоболоруна Ички иштер министрлиги, башка жооптуу мамлекеттик органдар, «органи худфаъолияти ҷамоатӣ» (organi khudfaoliyati jamoati), уюмдар жана жарандар катыша алат; мыйзамдагы шарттар аткарылса, коргоо ордери берилет. Диний бирикмелердин өзүнүн укуктук макамы бар. Дин, каада-салт жана аземдерди жөнгө салуу боюнча комитет жергиликтүү администрациялар, Жамоаттар (Jamoat) жана башка органдар менен иштейт; каттоо жана иш жүргүзүүгө жетүү маселелери иштин түрүнө жана колдонуудагы мыйзамга жараша болот. Коомдук жайдагы иш-чараларга жергиликтүү аткаруу бийлиги жана Ички иштер министрлиги катышат. Тынч чогулуу Конституция менен корголгону ар бир иш-чара автоматтык түрдө жактырылат дегенди билдирбейт: аны уюштуруу жана мыйзамдуулук колдонуудагы атайын эрежелерге жараша болот. Электрондук кайрылуулар жана интернеттеги харилцаа да маалымат жана жеке маалыматтарды коргоо эрежелерине баш иет. Жеке маалыматты таратуу, башка бирөөнүн ким экенин жамынуу, беделге зыян келтирүү жана жек көрүүгө чакырган сөздөр колдонулуучу маалыматтарды коргоо, административдик же кылмыш-жаза эрежелерине ылайык укуктук же практикалык тобокелдик жаратышы мүмкүн. Махалла жана үй комитеттери социалдык маселелерде, коңшулук тартипте жана жалпы муктаждыктарда жардам бериши мүмкүн, бирок ижара, менчик, турак жай жана коммуналдык кызматтар маселелери негизинен турак жай чөйрөсүнө кирет. Колдо болгон маалыматка таянсак, махаллага же коңшулук органга кайрылуу үчүн жалпы төлөм белгиленген эмес; каттоо, сот, арыз жана коргоо жол-жоболорунун чыгымдары менен мөөнөттөрү ар башка болушу мүмкүн. Жол-жобого таянардан мурун ADLIAдагы колдонуудагы мыйзамдын текстин жана жооптуу жергиликтүү мекемени текшериңиз, анткени шаарлардын, райондордун жана Жамоаттардын (Jamoat) ортосунда практика айырмаланышы мүмкүн.
Тажикстанда чогуу жашоо
Тажикстанда күнүмдүк чогуу жашоого улуттук мыйзамдар, жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана коңшулардын бейформал мамилелери таасир этет. Жамоат (Jamoat) — аймактык жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы, ал эми махалла жана үй комитеттери көптөгөн жерлерде жергиликтүү коомдук жана коңшулук иштерди уюштурат. Алардын ролу шаарга, районго жана жерге жараша айырмаланат. Теңдикке, дин тутуу же абийир эркиндигине, биригүүгө, мыйзамдуу тынч чогулушка, сөз эркиндигине жана кайрылуу укуктарына карата укуктар жек көрүүгө үндөөгө коюлган чектөөлөр жана ар бир ишке тиешелүү жол-жоболор менен катар колдонулат.
Tip
Тобокелдикке жана мекеменин чыныгы ыйгарым укуктарына жараша кайрылуу жолун тандаңыз. Кооптуулугу төмөн коңшулук маселесин бейформал талкуулоо ылайыктуу болсо, махалла, Жамоат (Jamoat) же үй комитетине кайрылыңыз. Укуктар, басмырлоо, коркутуу же зомбулук маселеси болсо, расмий арызга, сотко же компетенттүү органга кайрылыңыз. Жол-жоболор менен жоопкерчиликтер Тажикстандын аймактарына жараша айырмалангандыктан, жашаган жерди, фактыларды жана тапшырылган документтерди каттап коюңуз.