L'ambjent a comprènd l'aria, l'aqua, la tèra, ël clima, le piante, j'animaj e j'ambient ëd vita trasformà da l'òm. Dle modìfiche an un setor a peulo influensé j'àutri, për esempi quand l'aqua contaminà a danegia animaj, piante e persone. An Svìssera, le atività an materia d'ambjent a son condivìse tra la Confederassion svìssera (Bund), ij canton (Kantone) e ij comun (Gemeinden). La Confederassion a definiss ël quadre general, mentre ij canton e ij comun a pianifico, a realizo o a controlo molte atività an loco. Ël paesagi svìsser a l'é fitament dovrà. Le zone abità, l'agricoltura, ël trasport, la produssion d'energia, ël torism e j'ambient natural a uso an part le stesse superfissie e a dovro për sòn esse coordinà. Për la rumenta, evité ëd prodùrne a l'é ël prim pass sensà. Dapress a ven-o la riutilisassion, la racòlta diferensià e ël riciclag, mentre la rumenta ëd ca nen valorizà (Kehricht) a ven për sòlit smaltì. L'aqua a l'é ansema aqua potàbil, ambient ëd vita, sorgiss d'energia e spassi ëd svago. La protession dij cors d'aqua a riguarda për sòn, tra j'àutri, le aque reflue, l'agricoltura, l'industria, j'abità e un dovré atent dij rian, dij fium e dij lagh. Anche la qualità dl'aria, ël rumor e la tèra a fan part dla protession dl'ambjent. Ël trasport, ij sisteme ëd riscaldament, ij lavor ëd cantier e la produssion a peulo causé dle carie, mentre ij migliorament tecnich e un comportament pi consapevul a peulo riduje. La protession dël clima a riduv l'emission ëd gas a efet sèra, mentre l'adatament al clima a prepara a le conseguense inevitàbil. Tra j'àutr a-i é la protession contra la calùr e le calamità natural, e un dovré atent dl'aqua. La protession dl'ambjent a crea ambient ëd vita pi san, a favoriss la tecnologia sparagnosa e a peul evité cost a long tèrmin. Le limit a nass-o da conflit ëd obietiv, da superfissie limità e dal fait che molte conseguense a divento visìbij mach dòp un temp long.
L'ambjent an Svìssera
L'ambjent an Svìssera a comprènd le bas naturaj dla vita, coma l'aria, l'aqua e la tèra, e ël gestion ëd l'energia, dël trasport e dla rumenta. La Confederassion svìssera, ij canton, ij comun, le imprese e la popolassion a l'han ansema la responsabilità. An sla vita ëd tuti ij di, la protession dl'ambjent e la sostenibilità a se manifesto specialment ant ël consum, la mobilità e la racòlta diferensià dla rumenta.
Tip
Për ël contribut personal a l'ambjent an Svìssera, dle scelte pìcole e regolar a son pì important che dle grosse acion fait mach ëd tant an tant. A son particolarment eficace ël buté via meno, na mobilità adata, un consum d'energia moderà e l'eliminassion coreta. Le regole local dël comun a dan ël quadre pratic.