De natuurlijke landschappen van Suriname omvatten slikken aan de kust, mangroven, zoute en brakke lagunes, moerassen en schelpritsen. In het binnenland liggen laaglandregenwoud, savannes, rivierbekkens, bergketens, inselbergen en tepuis. Julianatop is met 1.230 meter het hoogste punt van het land. Deze leefgebieden ondersteunen jaguars, reuzenmiereneters, reuzenotters, tapirs, luiaards, acht soorten primaten, harpijarenden, Guianaanse rotshanen, rode ara’s, kaaimannen en vele zoetwater- en kustvissen. Aan de kust leven onder meer lederschildpadden, groene zeeschildpadden en rode ibissen. Het Centraal Suriname Natuurreservaat telt meer dan 5.000 soorten vaatplanten en ongeveer 400 vogelsoorten. In 2026 bestond het formele beschermingsstelsel van Suriname uit 11 natuurreservaten, vier beheersgebieden voor meervoudig gebruik (MUMA’s), één natuurpark en twee speciaal beschermde bossen. MUMA’s combineren bescherming van biodiversiteit met gereguleerd duurzaam gebruik. De natuurreservaten zijn Centraal Suriname, Wia Wia, Brinckheuvel, Copi, Coppename Monding, Galibi, Sipaliwini, Boven-Coesewijne, Wanekreek, Peruvia en Hertenrits. De MUMA’s zijn Bigi Pan, Noord-Coronie, Noord-Commewijne-Marowijne en Noord-Saramacca. Het Centraal Suriname Natuurreservaat werd in 1998 ingesteld, beslaat ongeveer 1,592 tot 1,6 miljoen hectare, vertegenwoordigt circa 11% van het grondgebied van Suriname en staat sinds 2000 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Het omvat delen van de stroomgebieden van de Coppename, Lucie, Zuid, Saramacca, Tapanahony en Gran Rio en is grotendeels afgelegen en onbewoond. De Natuurbeschermingswet 1954, gewijzigd in 1992, vormt het belangrijkste wettelijke kader voor natuurreservaten. De Dienst ’s Lands Bosbeheer (LBB), onderdeel van het Ministerie van Grondbeleid en Bosbeheer, beheert de reservaten; de afdeling Natuurbeheer behandelt natuurbescherming. De autoriteiten kunnen een reservaat of deel ervan sluiten. Een gesloten gebied zonder schriftelijke toestemming betreden is verboden; ook activiteiten die de integriteit van een beschermd gebied aantasten zijn verboden. Jagen op, vangen, doden, bezitten, verhandelen of vervoeren van beschermde wilde dieren of delen daarvan is beperkt door de Jachtwet 1954 en het Jachtbesluit 2002. Dieren die niet op de jachtkalender staan, zijn beschermd. Voor de invoer of uitvoer van wilde dieren, planten, delen of producten zijn CITES- en LBB-vergunningen vereist. Volgens de gepubliceerde procedure kunnen soorten van CITES-bijlage I niet worden uitgevoerd. Wetenschappelijke verzameling in een reservaat vereist een speciale vergunning. Natuurgebruik in Suriname omvat zelfvoorzienings- en kleinschalige jacht, visserij, niet-houtige bosproducten, bosbouw en natuurgericht toerisme. Voor visserij in Bigi Pan is toestemming en overeenstemming met de Visserijdienst nodig. Voor de groene leguaan geldt een gesloten jachtseizoen van 1 september tot en met 31 december. Visserijdruk, bijvangst, verlies van paaigebieden en afnemende garnalenbestanden beïnvloeden aquatische ecosystemen. Kleinschalige goudwinning veroorzaakt veel bosverlies en brengt sediment en kwik in rivieren, kreken en aquatische voedselketens. Andere drukfactoren zijn landbouw en pesticiden, verstedelijking, infrastructuur, houtkap, zandwinning aan de kust, visserij, afval, risico’s van offshore olie en gas, stroperij, het verzamelen van schildpaddeneieren en illegale handel in wilde dieren. Het aantal nesten van lederschildpadden is sterk gedaald ten opzichte van 20 jaar geleden. Zwakke monitoring, beperkte gegevens, financiering en handhavingscapaciteit en verouderde natuurbeschermingswetgeving maken bescherming moeilijker. De afdeling Natuurbeheer, de Stichting voor Natuurbehoud in Suriname (STINASU), de Nationale Zoölogische Collectie, de Anton de Kom Universiteit van Suriname en het Centrum voor Economisch en Sociaal Wetenschappelijk Onderzoek ondersteunen publieksinformatie, onderzoek, opleiding en natuurbehoud. STINASU organiseert natuureducatie, ondersteunt onderzoek en geeft richtlijnen voor duurzaam gebruik. De huidige toeristische voorzieningen richten zich vooral op Brownsberg en Raleighvallen; andere locaties van STINASU zijn momenteel gesloten voor toerisme. Brownsberg beslaat ongeveer 12.000 tot 12.200 hectare in Brokopondo, circa 30 kilometer ten zuiden van Paramaribo, en heeft een plateau boven 500 meter, watervallen en wandelpaden. De reis naar Raleighvallen en het Centraal Suriname Natuurreservaat omvat doorgaans vier tot zes uur over de weg naar Witagron en drie tot vijf uur per boot, of ongeveer één uur per vliegtuig. Bigi Pan is circa 136.000 hectare groot en er zijn bezoeken per boot, vogelobservatie, visserij en verblijven in lodges beschreven. Vervoer, maaltijden en gidsen vallen doorgaans buiten de voorzieningen van STINASU. Bevestig vóór vertrek rechtstreeks de openstelling, prijzen, vervoer en vergunningen. Kusterosie, sedimentverplaatsing, zeespiegelstijging, stormvloeden, overstromingen, veranderende regenval, meer extreme regen, stijgende temperaturen en schommelingen van El Niño–Zuidelijke Oscillatie beïnvloeden de natuurlijke systemen van Suriname. Rond Weg naar Zee is de kust in het afgelopen decennium ongeveer 200 meter teruggetrokken. Mangroven verminderen de blootstelling aan kustgevaar, slaan koolstof op en bieden leef- en kraamgebieden aan vissen en andere dieren. Natuurgebaseerde maatregelen omvatten sedimentvangst en herstel van mangroven, waaronder een gedocumenteerd project van twee kilometer, met regionale prioriteit voor Coronie en Nickerie. De National Adaptation Plan 2019–2029, de National Biodiversity Strategy and Action Plan 2024–2035, het National Biodiversity Action Plan 2024–2030, mangrovemonitoring en kustbeheerplannen sturen de aanpak. Projecten die land of hulpbronnen beïnvloeden kunnen volgens de Milieuraamwet 2020, gewijzigd in 2024, en het Staatsbesluit van 2025 over beoordelingscriteria en procedures een milieubeoordeling vereisen. De Nationale Milieuautoriteit behandelt dit kader; milieueffectrapporten en publieke reacties zijn beschikbaar via de NIMOS-bibliotheek. Een bestaande mijnbouw-, bosbouw- of andere concessie heft de noodzaak om effecten op de natuur te beoordelen niet op. Inheemse en Marrongemeenschappen, traditionele gezagsdragers en andere gemeenschappen die van hulpbronnen afhankelijk zijn, moeten vroeg worden betrokken, omdat concessies ongeveer een kwart van het land beslaan en kunnen overlappen met woon- en gebruiksgebieden. Natuurbescherming kan daardoor botsen met mijnbouw, bosbouw, visserij, zandwinning, landbouw, infrastructuur en offshore-energie. Controleer vóór je op de Wet Bescherming Woon- en Leefgebieden vertrouwt voor een activiteit de juridische status en beschermingsomvang van het ontwerp uit 2026. Vragen over beschermde gebieden, vermoedelijke stroperij of andere overtredingen van natuurbeschermingsregels kunnen worden gericht aan Natuurbeheer van LBB, Cornelis Jongbawstraat 10–12 in Paramaribo. STINASU is gevestigd aan Cornelis Jongbawstraat 14. Milieuklachten kunnen ook via het Burgermeldpunt of de Nationale Milieuautoriteit worden ingediend. Natuurbescherming in Suriname combineert formele regels, wetenschappelijke monitoring, duurzaam gebruik, toerisme en participatie van gemeenschappen. Controleer voor de specifieke locatie welke instantie verantwoordelijk is, welke toegangsvoorwaarden gelden en welke activiteiten zijn toegestaan.
Natuur in Suriname
De natuur in Suriname loopt uiteen van Atlantische slikken, mangroven, brakke lagunes en kustmoerassen tot Guianaschildregenwoud, savannes, rivieren en berglandschappen. Het land beschermt deze ecosystemen met natuurreservaten, beheersgebieden voor meervoudig gebruik, een natuurpark en speciaal beschermde bossen. Gemeenschappen, onderzoekers en overheidsinstanties gebruiken veel gebieden ook voor visserij, jacht, bosbouw en toerisme. Bescherming, toegang en gebruik van hulpbronnen hangen af van het gebied, de toepasselijke vergunningen en de rechten en gebruiken van nabijgelegen gemeenschappen.
Tip
Beschouw natuur in Suriname als een locatiegebonden beslissing over toegang en gevolgen, niet als één uniforme categorie voor bezoekers. Kies voor een bezoek met weinig impact een bestemming die momenteel open is en door STINASU wordt ondersteund; bevestig reservering, vervoer, gids, maaltijden en vergunningen. Controleer voor visserij, onderzoek, jacht of ontwikkeling vooraf welke afzonderlijke instantie en schriftelijke toestemming nodig zijn. Een concessie, oud reisplan of algemene kaart bewijst niet dat een activiteit is toegestaan.