Pirúpi kawsay gastonqa tukuy sitiopi kikillanchu. Lima hinaspa huk hatun llaqtakunaqa uchuy llaqtakuna, rural sitiokuna, turista sitiokunamanta hukniray wasi gasta, transporte gastayoq kanmanku. Ayllupa presupuestoqa kawsay wasi, mikuy, transporte, utilidad, rimay, salud, yachay, deuda pago, p'acha, samay gastokunata huñun. Wakin gastoqa sapa killam kanan, hukninkunataq wakin kutillam rikurimun. Wasi gastokunaqa renta, deposito, mantenimiento, utilidad, internet, allichay, kuyuchiy gastokunata huñuyta atin. Pisi rentaqa mana barato kanchu, sitiowan achka transporte gastota apariptin utaq importante serviciokuna mana chaypi kaptin. Mikuy gastokunaqa estación, sitio, rantina wasi, yanuy costumbreman hina hukniraymi. Mercado, barrio tienda, supermercado, restaurant, entrega serviciokunaqa hukniray chanin, facil kayniyuq kanmanku. Transporte gastokunaqa tarifa, gasolina, estacionamiento, mantenimiento, viaje pachata huñun. Pisi chanin rutaqa tukuy gastopi aswan cuesta kanman, achka tinkuy munaptin utaq llamk'ay pachata pisiyachiptin. Utilidad, rimay cuentakunaqa fijo, llamk'ayman hina pago, utaq chawpi modelo kanman. Básica pagota, yapasqa llamk'ay, equipo pago, akllasqa serviciokunamanta sapaqchay allinmi. Pirúpi wakin chanikuna solpi, wakintaq dolarpim, aswan wakin propiedad utaq negocio acuerdopi. Mañakusqa qullqi ima moneda kasqanta, cambio ñanta, pago p'unchawta, impuesto utaq huk gastokuna yaykusqanta sapa kuti chiqaqchay. Informal rantiyqa pisi barata hina rikurimunman, ichaqa protección, documento, confiabilidadqa pisiyachinman. Formal rantiyqa recibo, garantiata, queja ñanta sut'ita qunman, ichaqa tukuypa chaninpi impuesto, operacion gasto kanman. Allin tupachiyqa huk pachapa hunt'asqa gastota qhawan. Cheqaq rantiy gastoykita qillqay, mana sapa kuti kaq gastokunata yapay, emergencia, chanipa tikraypaq qolqeta saqiy, sapa solta ñawpaqta planaymanta.
Gastokuna Pirúpi
Pirúpi gastokunaqa llaqta, barrio, kawsay estilo, ayllu sayay, servicio formal utaq informal kasqanman hina hukniraymi. Solmi sapa p'unchaw rantikunapaq principal moneda, ichaqa wakin kawsay wasi, negocio acuerdokunapi dolarkunatapas rikuchinkuman. Kay qhawayqa Pirúpi común gastokunata entiendenapaq, tupachinapaq, plananapaq yanapan.
Tip
Pirúpaq allin presupuestoqa sapa kuti recibokunata, huk watapi wakin kutillapi hamuq gastokunatapas rikuchin. Akllanakunata hunt'asqa gastopi tupachiy, transporte, mantenimiento, impuesto, tiempo, riesgo ima yapaspa. Cheqaq gastoykikunawan qallariy, chaymanta huk categoria-ta hukta tikray.

