પાકિસ્તાનમાં રાજ્યવ્યવસ્થા

પાકિસ્તાન સંઘીય સંસદીય પ્રજાસત્તાક છે. બંધારણ જાહેર સત્તા, અધિકારો, સંસ્થાઓ અને સંઘ તથા પ્રાંતો વચ્ચેના સંબંધ માટેના મુખ્ય નિયમો નક્કી કરે છે. જે બાબતો માટે એક રાષ્ટ્રીય અભિગમ જરૂરી હોય, જેમ કે સંરક્ષણ, વિદેશી બાબતો, ચલણ અને અનેક રાષ્ટ્રીય કાયદાઓ, તે સંઘીય સ્તરે સંભાળવામાં આવે છે. સંઘીય સરકાર મુખ્યત્વે ઇસ્લામાબાદથી કાર્ય કરે છે. પાકિસ્તાનમાં ચાર પ્રાંત છે: પંજાબ, સિંધ, ખૈબર પખ્તૂનખ્વા અને બલૂચિસ્તાન. દરેક પ્રાંતની પોતાની ચૂંટાયેલી પ્રાંતીય વિધાનસભા અને સરકાર છે. શિક્ષણ, આરોગ્ય, કૃષિ, પોલીસની વ્યવસ્થા અને ઘણી સ્થાનિક સેવાઓ જેવા ક્ષેત્રોમાં પ્રાંતીય સત્તાધિકારીઓ મહત્ત્વના છે. ઇસ્લામાબાદ રાજધાની વિસ્તારનું સંચાલન પ્રાંતોનાથી અલગ રીતે થાય છે. આઝાદ જમ્મુ અને કાશ્મીર તથા ગિલગિત-બાલ્ટિસ્તાનની રાજકીય અને વહીવટી વ્યવસ્થાઓ અલગ છે; તેમને સામાન્ય પ્રાંતો તરીકે ગણવા યોગ્ય નથી. પાકિસ્તાનની સંસદનાં બે ગૃહ છે. રાષ્ટ્રીય સભા ચૂંટાયેલા મતવિસ્તારો દ્વારા લોકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને સંઘીય સરકાર રચવામાં તેની કેન્દ્રીય ભૂમિકા છે. સેનેટ સંઘના એકમોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને રાષ્ટ્રીય કાયદા બનાવવામાં પ્રાંતોને ભૂમિકા આપે છે. રાષ્ટ્રપતિ રાજ્યના વડા છે, જ્યારે વડા પ્રધાન મંત્રીમંડળ સાથે સંઘીય સરકારનું નેતૃત્વ કરે છે. રોજિંદા વહીવટમાં મંત્રાલયો, વિભાગો, પ્રાંતીય કચેરીઓ, જિલ્લા વહીવટીતંત્રો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ જાહેર નિર્ણયો અમલમાં મૂકે છે. અદાલતો બંધારણ અને કાયદાનું અર્થઘટન કરે છે અને લોકો, સંસ્થાઓ તથા સરકારી સંસ્થાઓ વચ્ચેના વિવાદો સાંભળી શકે છે. ન્યાયતંત્ર, સંસદ અને કાર્યપાલિકા રાજ્યનાં અલગ અંગો છે, જોકે બંધારણીય વ્યવસ્થા દ્વારા તેઓ એકબીજા સાથે કામ કરે છે. નગરપાલિકા, જિલ્લા, તાલુકા અને યુનિયન સ્તરની સંસ્થાઓ જેવી સ્થાનિક સરકાર રહેવાસીઓની નજીક જાહેર વહીવટ પહોંચાડે છે. તેમનું સ્વરૂપ અને કામગીરી પ્રાંત પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે અને તેમની સત્તાઓ પ્રાંતીય કાયદા પર આધારિત હોય છે. સામાન્ય લોકો માટે રાજ્ય ઓળખપત્રો, શાળાઓ, હોસ્પિટલો, પોલીસ, અદાલતો, કરવેરા, જમીનના રેકોર્ડ, પરવાનગીઓ અને જાહેર સહાય દ્વારા દેખાય છે. સરકારનું કયું સ્તર જવાબદાર છે તે જાણવાથી ફરિયાદ અથવા અરજી વધુ સ્પષ્ટ અને અસરકારક બની શકે છે.