नेपालक संघीय कर व्यवस्थामे आयकर, मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT), अन्तःशुल्क आ भन्सार महसूल शामिल अछि। प्रदेश आ स्थानीय तह अपन कानूनी नियम अनुसार अतिरिक्त कर लगा सकैत अछि, तें संबंधित प्राधिकरण जाँचने बिना ओकर शुल्क आन्तरिक राजस्व विभागक केंद्रीय दरमे नहि जोड़ू। आन्तरिक राजस्व विभाग (IRD) आयकर, VAT, अन्तःशुल्क, स्थायी लेखा संख्या (PAN), स्रोतमा कर कटौती (TDS), डिजिटल सेवा कर आ करदाता सेवा देखैत अछि। अलग-अलग करदाता समूहक सेवा आन्तरिक राजस्व कार्यालय, करदाता सेवा कार्यालय, बड़का करदाता कार्यालय आ मध्यम करदाता कार्यालय दैत अछि। वित्त मन्त्रालय वार्षिक वित्त ऐन आ बजटक माध्यमसँ कर नीति तय करैत अछि। भन्सार विभाग आयात घोषणा, मूल्यांकन, टैरिफ वर्गीकरण आ भन्सार बिंदु पर माल छोड़बाक काज देखैत अछि। करयोग्य आय अर्जित करबाक वा TDS दायित्व उत्पन्न होएबाक पहिने सामान्यतः PAN जरूरी अछि। आवेदन IRD करदाता पोर्टल वा संबंधित आन्तरिक राजस्व कार्यालय अथवा करदाता सेवा कार्यालय मार्फत जमा कएल जा सकैत अछि। करयोग्य काज शुरू भेलाक 30 दिनक भीतर सामान्यतः VAT पंजीकरण लागू होइत अछि। करयोग्य माल लेल 12 महिनामे NPR 50 लाखसँ बेसी आ करयोग्य सेवा वा मिश्रित कारोबार लेल NPR 30 लाखसँ बेसी सीमा अछि। स्वैच्छिक VAT पंजीकरण सेहो संभव अछि। पंजीकरण सूचना मे बदलाव सामान्यतः 15 दिनक भीतर बताबय पड़ैत अछि। करयोग्य आपूर्ति लेल VAT बीजक जरूरी अछि। मानक VAT दर 13% अछि, जे छूट आ शून्य-दर सूचीक अधीन अछि। आयात VAT सामान्यतः भन्सार मार्फत वसूलल जाइत अछि। अन्तःशुल्क तंबाकू, शराब, बियर, शीतल पेय, वाहन आ मौजूदा सूचीमे दर्ज आन माल पर लागू अछि। अन्तःशुल्क दर आ लाइसेंस शर्त उत्पाद अनुसार बदलैत अछि, तें सामान्य दर मानि नहि लेल जाए। भन्सार महसूल HS कोड, भन्सार मूल्य, मूल देश, लागू छूट वा रियायत आ वार्षिक एकीकृत टैरिफ पर निर्भर करैत अछि। तें आयात पर भन्सार महसूल, VAT, अन्तःशुल्क आ आन शुल्क लागू भऽ सकैत अछि। जरूरी प्रमाण उपलब्ध हो त निर्यात सामान्यतः VAT शून्य-दर वा आन VAT सुविधा पबैत अछि। व्यक्तिगत करदाताक लेल वित्त वर्ष 2083/84क आयकर तालिकामे लागू करदाता पर पहिल NPR 10 लाख पर 1%, अगिला NPR 5 लाख पर 10%, अगिला NPR 10 लाख पर 20%, अगिला NPR 15 लाख पर 27%, आ NPR 40 लाखसँ ऊपर 29%क लगभग दर अछि। दंपती, पेंशन आ SSF संबंधी मामिलामे व्यवहार अलग भऽ सकैत अछि। रोजगार लाभ, ब्याज, लाभांश, किराया आ पूँजीगत लाभ पर अलग नियम वा स्रोतमा कर कटौती लागू भऽ सकैत अछि। प्राकृतिक व्यक्तिक कृषि आय सामान्यतः करमुक्त अछि, जबकि कृषि व्यवसाय आय करयोग्य अछि। निवासी कंपनी सामान्यतः 25% आयकर दैत अछि। निर्धारित क्षेत्र—जाहिमे बैंक आ वित्तीय संस्था, बीमा, दूरसंचार आ इंटरनेट सेवा, धन हस्तांतरण, पूँजी बाजार आ प्रतिभूति गतिविधि, तंबाकू, शराब, बियर आ पेट्रोलियम शामिल अछि—पर दर 30% अछि। पंजीकृत सहकारी संस्था गैर-छूट कारोबार पर अलग दर दैत अछि: नगरपालिकामे 5%, उपमहानगरपालिकामे 7% आ महानगरपालिकामे 10%। पात्र छोट निवासी व्यक्ति मौजूदा वित्त ऐन अनुसार अनुमानाधारित वा कारोबार-आधारित व्यवस्था अपना सकैत छथि। शर्त पूरा करए पर पात्र विदेशी मुद्रा IT सेवा निर्यातकेँ वित्त वर्ष 2083/84 लेल आयकरमे 50% राहत भेटैत अछि। वार्षिक स्व-निर्धारण आय विवरण सामान्यतः आय वर्ष समाप्त भेलाक तीन महिनाक भीतर जमा करबाक होइत अछि। व्यवसाय आ निवेश करदाता सामान्यतः अनुमानित वार्षिक करक आधार पर तीन किस्तमे अग्रिम आयकर दैत छथि: पौषक अंत धरि 40%, चैत्रक अंत धरि संचयी 70%, आ असारक अंत धरि संचयी 100%। TDS जमा आ विवरण सामान्यतः संबंधित महिनाक अंत भेलाक 25 दिनक भीतर देबाक होइत अछि। VAT विवरण सामान्यतः लागू मासिक वा त्रैमासिक अवधि समाप्त भेलाक 25म दिन धरि देबाक होइत अछि। विभाग आन अवधि तय नहि करए त अभिलेख कम-सँ-कम पाँच वर्ष राखबाक होइत अछि। कारोबार NPR 1 करोड़सँ बेसी वा पेशेवर आय NPR 50 लाखसँ बेसी हो त कर लेखापरीक्षा प्रमाणन सामान्यतः संबंधित होइत अछि। देरसँ विवरण वा भुगतान पर शुल्क, ब्याज, दंड, निर्धारण आ वसूली कार्रवाई भऽ सकैत अछि। भुगतान स्वीकृत बैंक वा ConnectIPS मार्फत कएल जा सकैत अछि, मुदा भुगतान स्थिति आ कर क्रेडिट अपडेट होबयमे कतेको मिनट लागि सकैत अछि। करदाता निर्णय सूचना भेटलाक सामान्यतः 30 दिनक भीतर IRD महानिर्देशक लग प्रशासनिक समीक्षा माँगि सकैत छथि। समीक्षासँ पहिने निर्विवाद कर आ विवादित करक 25% सामान्यतः जमा करबाक होइत अछि। समीक्षा दायर भेलाक 60 दिनक भीतर निर्णय नहि आए त राजस्व न्यायाधिकरणमे अपील उपलब्ध भऽ सकैत अछि। कर चुक्ता प्रमाणपत्र संबंधित IRD कार्यालय जारी करैत अछि, जबकि वापसी वैधानिक मामिलासभ—जेना पात्र निर्यात, अतिरिक्त भुगतान आ निर्धारित कूटनीतिक वा अन्य स्थिति—तक सीमित अछि। निवासी सामान्यतः नेपाल-स्रोत आ विदेशी दुनू आय पर कर दैत छथि, जबकि अनिवासी नेपाल-स्रोत आय आ स्थायी प्रतिष्ठानसँ जुड़ल आय पर। दोहरा करार आ विदेशी कर क्रेडिट परिणाम बदलि सकैत अछि, जखन जरूरी निवास प्रमाणपत्र, लाभकारी स्वामित्वक प्रमाण आ आन दस्तावेज उपलब्ध हो। अनिवासी डिजिटल सेवा पर नेपालक अप्रत्यक्ष कर छोड़ि लेन-देन मूल्य पर 2% डिजिटल सेवा कर लागू भऽ सकैत अछि; वार्षिक NPR 20 लाख धरि DST नहि लगैत अछि, मुदा सीमा पार भेलाक बाद बड़का करदाता कार्यालय मार्फत पंजीकरण, विवरण आ भुगतान जरूरी अछि। लागू सेवा मे ऑनलाइन विज्ञापन, OTT आ मीडिया, क्लाउड स्टोरेज, गेमिंग, ऐप, सॉफ्टवेयर, डाउनलोड, ऑनलाइन बाजार-मंच आ ऑनलाइन शिक्षा वा परामर्श शामिल अछि। अनिवासी इलेक्ट्रॉनिक सेवाक अलग VAT प्रक्रिया सेहो अछि। संबंधित पक्षक लेन-देन लेल Transfer Pricing Directives 2024/2081 आ आयकर ऐनक धारा 33 अनुसार स्वतंत्र पक्षक अनुरूप मूल्य निर्धारण आ दस्तावेज जरूरी भऽ सकैत अछि।
नेपालमे कर
नेपालक कर व्यवस्थामे आयकर, VAT, अन्तःशुल्क, भन्सार महसूल आ संबंधित स्रोतमा कटौती, पंजीकरण आ विवरण जमा करबाक दायित्व शामिल अछि। आन्तरिक राजस्व विभाग अधिकांश घरेलू कर देखैत अछि, जबकि भन्सार विभाग आयात आ निर्यात शुल्क संभालैत अछि। दर, सीमा आ विवरण जमा करबाक तिथि करदाता, लेन-देन आ मौजूदा वित्त ऐन पर निर्भर करैत अछि।
Tip
नेपालमे कर अनुपालनकेँ वर्गीकरण आ समयसीमा प्रबंधनक काज मानू। दर, सीमा वा विशेष राहत पर भरोसा करबाक पहिने अपन करदाता स्थिति, आयक स्रोत, लेन-देन आ जिम्मेदार प्राधिकरण पहचानू, तखन मौजूदा वित्त ऐन जाँचू। केंद्रीय कर, स्थानीय शुल्क, भन्सार दायित्व आ सीमापार दायित्वक अलग-अलग रिकॉर्ड राखू।

