નેપાળમાં નવરાશ

નેપાળની મુખ્ય નવરાશ પ્રવૃત્તિઓમાં ટ્રેકિંગ, પર્વતારોહણ, રોક ક્લાઇમ્બિંગ, રાફ્ટિંગ, કાયકિંગ, નાવ ચલાવવી, પેરાગ્લાઇડિંગ, અલ્ટ્રાલાઇટ ઉડાન, માઉન્ટેન બાઇકિંગ, બંજી જમ્પિંગ, કેન્યોનિંગ અને ગૉલ્ફ સામેલ છે. એવરેસ્ટ, અન્નપૂર્ણા અને લંગટાંગ વિસ્તારો સાથે કાંચનજંગા, ડોલ્પો, મનાસ્લુ, મુસ્તાંગ, રારા અને ખપ્તડમાં ટ્રેકિંગ ખાસ મહત્વનું છે. વારસા માર્ગો અને આશરે 1,700 કિલોમીટર લાંબો ગ્રેટ હિમાલયન ટ્રેઇલ દેશભરમાં મુસાફરીના વધુ રસ્તા આપે છે. ફરવાની લંબાઈ અને મુશ્કેલી પ્રવાસયોજના, ઊંચાઈ, હવામાન અને ઋતુ પર આધારિત છે. વસંત અને પાનખર મુખ્ય પર્વતીય ઋતુઓ છે. નેપાળ પ્રવાસન બોર્ડ (NTB) પ્રવાસન પ્રચારને ટેકો આપે છે અને પ્રવાસી પ્રવૃત્તિઓ, સ્થળો તથા પ્રસંગોની માહિતી પ્રકાશિત કરે છે. રાષ્ટ્રીય રમત પરિષદ (NSC) અને નોંધાયેલ રમતગમત સંઘો ઔપચારિક રમતને આવરે છે. મનોરંજનની રમતો માટે સુવિધા અને પ્રવેશ ક્લબ, સ્થળ અને પ્રસંગ પર આધારિત છે; રાષ્ટ્રીય સ્તરે એક જ પ્રવેશ અથવા ભાવ વ્યવસ્થા નથી. કાઠમંડુનું દશરથ સ્ટેડિયમ ફૂટબૉલ, ઍથ્લેટિક્સ અને રાષ્ટ્રીય અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રસંગો યોજે છે અને તેની ક્ષમતા આશરે 15,000 લોકોની છે. સંરક્ષિત વિસ્તારની પ્રવૃત્તિઓમાં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને વન્યજીવન સંરક્ષણ વિભાગ (DNPWC), ઉદ્યાન કચેરીઓ અને સ્થાનિક સત્તાઓ કાર્ય કરે છે. સંરક્ષિત વિસ્તારમાં પ્રવેશ પહેલાં પાર્ક પ્રવેશ પરમિટ જરૂરી છે; ફી વિસ્તાર અને રાષ્ટ્રીયતા પ્રમાણે બદલાય છે. NTB ફી યાદીના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં નેપાળી નાગરિક માટે આશરે NPR 100, સાર્ક દેશના નાગરિક માટે આશરે NPR 500થી 1,500 અને અન્ય વિદેશી મુલાકાતીઓ માટે આશરે NPR 1,000થી 3,000 આવે છે; 10 વર્ષથી નાના બાળકોને ઘણીવાર મફત પ્રવેશ મળે છે. વિસ્તાર પ્રમાણે ફી જુદી હોઈ શકે છે અને સ્થાનિક માહિતી બદલાય છે. મુલાકાત દરમિયાન પરમિટ સાથે રાખો અને વન્યજીવનને પરેશાન ન કરો. ઢોરપાટન નેપાળનું એકમાત્ર લાઇસન્સ ધરાવતું શિકાર ક્ષેત્ર છે. હાલના NTB નિયમો ચોક્કસ સંરક્ષિત વિસ્તાર અને હિમાલયી ટ્રેકિંગ માર્ગો માટે લાઇસન્સ ધરાવતા માર્ગદર્શક અને એજન્સી દ્વારા આપવામાં આવતું TIMS ઇ-કાર્ડ જરૂરી કરે છે. TIMSનો અર્થ ટ્રેકર્સ ઇન્ફોર્મેશન મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ્સ પરમિટ છે; દર્શાવેલી ફી સાર્ક દેશના નાગરિક માટે NPR 1,000 અને અન્ય રાષ્ટ્રીયતા માટે NPR 2,000 છે, જે માર્ગ અને હાલના નિયમોને આધીન છે. પ્રતિબંધિત વિસ્તારમાં ઇમિગ્રેશન વિભાગ મારફતે ટ્રેકિંગ પરમિટ જરૂરી છે. પર્વતારોહણ અભિયાન માટે પ્રવાસન ઉદ્યોગ વિભાગ અથવા નેપાળ પર્વતારોહણ સંસ્થા મારફતે અભિયાન પહેલાં રૉયલ્ટી ચૂકવવી જરૂરી છે. દરેક પગદંડી માટે શરતો સરખી નથી, તેથી નીકળતાં પહેલાં ચોક્કસ માર્ગ માટે તપાસો. પુરાતત્ત્વ વિભાગ (DoA) રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય, ન્યૂમિસ્મેટિક મ્યુઝિયમ, હનુમાન ઢોકા, પાટણ, ભક્તપુર, ગોરખા, કપિલવસ્તુ, નુવાકોટ અને નારાયણહિટી સહિતનાં સંગ્રહાલયો અને સંરક્ષિત સ્મારકોનું સંચાલન અથવા સમર્થન કરે છે. વારસા સ્થળોની પ્રવેશ ફી રાષ્ટ્રીયતા અને સ્થળ પ્રમાણે બદલાય છે. ઉદાહરણ તરીકે કાઠમંડુ દરબાર સ્ક્વેરમાં નેપાળી નાગરિક માટે NPR 1,000 અને સાર્ક દેશના નાગરિક માટે NPR 500; રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલયમાં દર્શાવેલી મુલાકાતી શ્રેણીઓ માટે NPR 150, NPR 50 અને NPR 25 છે. ચિતવન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન માટે દર્શાવેલી ઉદાહરણ ફી NPR 2,000, NPR 1,000 અને NPR 150 ઉપરાંત 13% VAT છે. આપેલા સમયપત્રક મુજબ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય મંગળવારે બંધ રહે છે અને સોમવારે માત્ર 10:30થી 14:00 સુધી ખુલ્લું રહે છે. સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓમાં દશૈં, તિહાર, ઇન્દ્ર જાત્રા, છઠ, ગાઈ જાત્રા, તીજ અને જનૈ પૂર્ણિમા જેવા તહેવારો આવે છે. તેમની તારીખો વિક્રમ સંવત અથવા ચાંદ્ર પંચાંગ પ્રમાણે હોય છે અને સ્થળ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. જાહેર ભાગીદારી સામાન્ય રીતે ખુલ્લી હોય છે, પરંતુ ધાર્મિક રીતરિવાજ, વસ્ત્રની અપેક્ષા, સરઘસ પર પ્રતિબંધ અને ભીડની સ્થિતિનો આદર જરૂરી છે. સાંસ્કૃતિક નવરાશમાં પરંપરાગત હસ્તકલા, સંગીત, નૃત્ય, મુખોટાં, ગામ પ્રવાસ, વારસા-ફેરા, સંગ્રહાલય મુલાકાત અને કાર્યશાળાઓ પણ આવે છે. આ પ્રવૃત્તિઓ રાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ કરતાં ઘણીવાર સ્થાનિક અથવા ખાનગી પ્રદાતાઓ ગોઠવે છે. હોમસ્ટે અને સામુદાયિક પ્રવાસન ગામ પ્રવાસ, ભોજન અનુભવ, વારસા-ફેરા, સ્થાનિક વાર્તાઓ અને હસ્તકલા દ્વારા નવરાશને સ્થાનિક યજમાન તથા સમુદાય સાથે જોડે છે. પ્રવેશ સામાન્ય રીતે યજમાન, સામુદાયિક જૂથ અથવા ખાનગી પ્રદાતા મારફતે ગોઠવાય છે. ગુણવત્તા, ભાવ અને બુકિંગની રીતો સમગ્ર દેશમાં પ્રમાણભૂત નથી. સંરક્ષિત વિસ્તારમાં ગોઠવણ પ્રમાણે પ્રવાસન આવકના આશરે 30%થી 50% હિસ્સાથી બફર-ઝોન સમુદાયો, જૈવવિવિધતા, સામુદાયિક વિકાસ અને આવક સર્જનને ટેકો મળી શકે છે. બહાર ફરવું અને મનોરંજન ખાસ કરીને કાઠમંડુ ખીણ, પોખરા, જનકપુર, ચિતવન અને લુંબિનીમાં કેન્દ્રિત છે. રેસ્ટોરાં, રાત્રિજીવન, ક્લબ, ખરીદી, શહેર પ્રવાસ અને પ્રસંગો મોટાભાગે ખાનગી તથા વ્યાપારી છે. ખુલવાના સમય, પ્રવેશ ભાવ, વય નિયમો અને સ્થળના નિયમો પ્રદાતા અથવા પ્રસંગ પ્રમાણે છે. નવરાશ અને મનોરંજનમાં ધ્યાન, આયુર્વેદ, પંચકર્મ, ધ્વનિ ધ્યાન, ગરમ પાણીના ઝરા, પર્વતીય દૃશ્યબિંદુઓ, સૂર્યોદય તથા સૂર્યાસ્ત નિહાળવા, પક્ષી અને પતંગિયાં જોવું, બગીચા, પ્રાણી સંગ્રહાલય અને નૌકાવિહાર પણ આવે છે. સુખાકારી અથવા ધાર્મિક રીતો નવરાશની પ્રવૃત્તિ હોઈ શકે છે, પરંતુ માહિતી તેમની તબીબી અસરકારકતા સ્થાપિત કરતી નથી. શહેરની અને લાંબા અંતરની મુસાફરીમાં સામાન્ય રીતે બસ, મિનિબસ, માઇક્રોબસ, ત્રણ પૈડાંનાં વાહનો અને ટેક્સી વપરાય છે. સ્થાનિક ઉડાનો મુખ્ય સ્થળોને જોડે છે. હવામાન, રસ્તાની સ્થિતિ અને ઉડાન કામગીરી પ્રમાણે મુસાફરી સમય તથા સેવાની વિશ્વસનીયતા બદલાય છે; તેથી પ્રવાસયોજનામાં પૂરતો સમય રાખો. નોંધાયેલા પરિવહન અને પ્રવાસન પ્રદાતા, હોટેલ, લૉજ અને અધિકૃત વાહનો ગોઠવેલી પ્રવૃત્તિ માટે વધુ સલામત આધાર આપે છે. પર્વતીય ફરવા માટે ચોક્કસ આરોગ્ય આયોજન જરૂરી છે. લગભગ 2,500 મીટરથી ઉપર તીવ્ર પર્વતીય બીમારીનું જોખમ શરૂ થાય છે. આ ઊંચાઈથી ઉપર સૂવાની ઊંચાઈ સામાન્ય રીતે દરરોજ આશરે 300થી 500 મીટરથી વધુ ન વધારવી અને વધારાના દરેક 1,000 મીટર માટે એક આરામનો દિવસ રાખવો જોઈએ. લક્ષણો વધે તો તરત નીચે ઉતરો. ઋતુગત હિમાલયી સહાય ચોકીઓ આશરે 4,250 મીટરની ઊંચાઈએ ફેરીચે અને 3,550 મીટરે મનાંગમાં કાર્ય કરે છે. પ્રવાસી પોલીસ કાઠમંડુ ખીણ અને પોખરામાં ચોવીસે કલાક કાર્ય કરે છે; પ્રવાસી પોલીસ હૉટલાઇન 1144, નેપાળ પોલીસ 100 અને ટ્રાફિક સહાય 103 છે. નવરાશની પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન સ્થાનિક કાયદા, ધાર્મિક રીતરિવાજો, પરંપરા અને સાંસ્કૃતિક નિયમો લાગુ રહે છે.