नेपाळमधील मैत्री

नेपाळमध्ये मैत्री निर्माण करणे, टिकवणे किंवा मित्राला आर्थिक मदत करणे यासाठी केंद्रीय प्राधिकरण, नोंदणी व्यवस्था किंवा सर्वसाधारण कायदेशीर कर्तव्य नाही. साथी आणि मित्र हे मित्र किंवा सोबत्यासाठी वापरले जाणारे सामान्य शब्द आहेत. मितेरी म्हणजे काही प्रादेशिक व जातीय समुदायांमध्ये आढळणारी विधीपर किंवा प्रतीकात्मक मैत्री; गुठी ही सामाजिक किंवा धार्मिक संघटना असते. भक्तपूरमधील नेवार समुदायांत मैत्री गुठी परस्पर आर्थिक मदत किंवा अंत्यविधीसाठी साहाय्य आयोजित करू शकते. या संज्ञा नेपाळभर लागू असलेली एकच मैत्री व्यवस्था दर्शवत नाहीत. लोक वैयक्तिक किंवा डिजिटल माध्यमांतील वारंवार संपर्क, सामायिक उपक्रम, परस्परता, विश्वास आणि व्यावहारिक किंवा भावनिक मदत यांद्वारे मैत्री निर्माण करतात. शाळा, महाविद्यालये, कामाची ठिकाणे, शेजार, क्रीडा गट, सांस्कृतिक गट, स्वयंसेवी संस्था, युवा गट आणि स्वयंसेवी संस्था लोकांना भेटण्याची ठिकाणे देऊ शकतात. स्थानिक युवा क्लब आणि वॉर्ड क्लब, युवा संसद उपक्रम आणि इतर सामुदायिक गट अधिक संघटित संधी देतात. राष्ट्रिय युवा परिषद १६ ते ४० वयोगटातील तरुणांशी संबंधित आहे; क्लब सदस्यत्वासाठी स्थानिक प्रक्रिया लागू होते, तर युवा संसदेच्या उच्च स्तरांसाठी नगरपालिका शिफारस आणि लागू सहभाग-आवाहन आवश्यक असू शकते. सेवा व्यवस्थेनुसार प्रत्यक्ष, ऑनलाइन किंवा गट स्वरूपात एका दिवसासाठी युवा समुपदेशन विनामूल्य मिळू शकते. अनौपचारिक गट सहसा आवड, ठिकाण, वय किंवा विश्वासानुसार स्वतःचे प्रवेश नियम ठरवतात. नेपाळभर लागू एकसमान पात्रता नियम नाही. स्थानिक नियम, भाषा, जात किंवा जातीय ओळख, लिंग, आर्थिक स्थान, हालचालीची क्षमता आणि स्थलांतराची स्थिती सहभागावर परिणाम करू शकते. नेपाळमध्ये १२५ जातीय गट, १० धर्म आणि १२३ भाषा असल्याने एखादा गट तत्त्वतः खुला असला तरी प्रत्यक्ष प्रवेश कठीण वाटू शकतो. काठमांडूजवळील ग्रामीण भागातील तरुणांवरील अभ्यासात समान वर्गातील मैत्रीच्या तुलनेत वर्गांतर मैत्री कमी शक्य असल्याचे दिसले. कमी वर्गातील सहभागींपैकी ८८% जणांना वर्गांतर मैत्रीची तीव्र इच्छा होती; मात्र समान आवडी किंवा शेजारी संपर्कामुळे ती शक्य आहे असे फक्त २१% जणांना वाटले. श्रेणीभेद, सामाजिक दर्जा, कुटुंबाची प्रतिष्ठा आणि भेदभाव हे अडथळे असल्याचे अभ्यासात नमूद झाले; या निष्कर्षांवरून देशभरातील प्रमाण ठरत नाही. मैत्रीत नियमित भेटी, फोन किंवा संदेशवहन, सामायिक काम, करमणूक किंवा सामुदायिक उपक्रम असू शकतात. मित्राशी संपर्कात राहणे, नात्यात एकनिष्ठ राहणे किंवा पैसे देणे यासाठी नेपाळी कायद्यात सर्वसाधारण कर्तव्य नाही. योग्य पाठिंब्याचे स्वरूप वैयक्तिक मर्यादा आणि परस्पर सहमतीने ठरते. लेखी गट-करारातून योगदान, उपस्थिती, भूमिका आणि उपलब्ध मदतीची मर्यादा ठरवता येते. २०१८–२०१९ मध्ये भक्तपूर येथे झालेल्या मानववंशशास्त्रीय अभ्यासात मैत्री गुठ्यांमध्ये १०० पेक्षा अधिक कुटुंबे सहभागी होती; त्यांत सध्या किंवा पूर्वी सहभागी असलेली ७० कुटुंबे होती. गटांचा आकार साधारणतः ४ ते ५५ लोकांचा होता आणि आर्थिक किंवा अंत्यविधी सहाय्यासाठी नियमित योगदान, सभा आणि लेखी करार वापरले जाऊ शकत. नोंदवलेल्या एका प्रकरणात दरमहा NPR ३,००० योगदान होते; ती रक्कम नेपाळभर लागू शुल्क किंवा मानक नाही. मन्त्रालयाच्या संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन विभागाच्या नमुना कार्यपद्धतीनुसार टोल विकास संस्था स्थानिक परिसर किंवा विकास गट म्हणून काम करू शकते. नोंदणी आणि स्थापनाविषयक नियम नगरपालिकेनुसार बदलतात. उदाहरणार्थ, चुरे येथील प्रक्रियेत स्थानिक रहिवाशांची बैठक, NPR ५०० शुल्क आणि त्याच दिवशी कामकाज होते. हा सामुदायिक विकासाचा मार्ग आहे; मैत्री नोंदणीची औपचारिक व्यवस्था नाही. गंभीर वाद सामुदायिक मध्यस्थीसाठी योग्य असल्यास मध्यस्थता ऐन २०६८ अंतर्गत स्वेच्छेची समुदाय-आधारित प्रक्रिया वापरता येते. मध्यस्थ आदरणीय समुदाय सदस्य, सामुदायिक संस्था, सामाजिक कार्यकर्ता किंवा शिक्षक असू शकतो. एक पक्ष अर्ज करू शकतो; सात दिवसांत दुसऱ्या पक्षाला निमंत्रित करावे. दुसरा पक्ष सहमत नसेल तर प्रक्रिया संपते. सांगितलेल्या मध्यस्थता चौकटीत दिवाणी प्रकरणांसाठी कमाल ६० दिवस आणि फौजदारी प्रकरणांसाठी कमाल ३० दिवस असू शकतात. धोका, अत्याचार किंवा गुन्हा असल्यास मध्यस्थता संरक्षण किंवा फौजदारी प्रक्रियेची जागा घेत नाही. मैत्रीशी संबंधित सायबर छळ, बनावट ओळख, ब्लॅकमेल, हॅकिंग किंवा अनधिकृत पोस्टबाबत जिल्हा, क्षेत्रीय किंवा वॉर्ड पोलिस कार्यालयात अथवा नेपाल प्रहरी सायबर ब्युरोकडे तक्रार करता येते. ओळखीचा पुरावा आणि URL किंवा स्क्रीनशॉटसह तक्रार इंग्रजी किंवा नेपाळीमध्ये, प्रत्यक्ष किंवा ईमेलद्वारे देता येते. पोलिसांची आपत्कालीन मदत १०० वर उपलब्ध आहे. धोकादायक मैत्री किंवा ऑनलाइन परिस्थितीत असलेली मुले संरक्षण, समुपदेशन, मानससामाजिक मदत, सुटका, तात्पुरते निवास, कुटुंबाशी पुनर्मिलन किंवा पुनर्वसनासाठी राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद किंवा विनामूल्य बाल हेल्पलाइन १०९८ शी संपर्क करू शकतात. मैत्रीतील संघर्षामुळे मोठा मानसिक त्रास होत असल्यास सरकारी मानसिक आरोग्य माहिती क्रमांक ११६६ मानसिक आरोग्यविषयक माहिती किंवा मदत देऊ शकतो.