Besigheid in Namibië

’n Eenmansaak word bedryf sonder ’n afsonderlike regspersoon; NamRA hanteer hierdie aktiwiteit onder die kategorie Individual for Business. ’n Close Corporation (CC) is ’n afsonderlike regspersoon met een tot tien lede en ’n winsdoel. ’n Maatskappy, soos ’n private of openbare beperkte maatskappy, vereis gewoonlik meer formele stigtingsdokumente, waaronder ’n akte en statute. ’n Eksterne maatskappy is ’n buitelandse maatskappy wat geregistreer is om in Namibië te bedryf. Vennootskappe en gesamentlike ondernemings word vir belastingdoeleindes erken, terwyl ’n Artikel 21-maatskappy vir niewinsaktiwiteit bedoel is eerder as gewone winsuitkering. ’n Praktiese aanvangsvolgorde is om die aktiwiteit te definieer, die mark te toets en ’n kontantvloeiplan op te stel, die besigheidsnaam te bespreek, die entiteit by BIPA te registreer, die verklaring oor uiteindelike eienaarskap in te dien, vir belasting te registreer en die nodige plaaslike en sektorgoedkeurings te verkry. ’n Naamreservering gee nie op sigself toestemming om handel te dryf nie. Registrasie vervang ook nie ’n munisipale bedryfsgoedkeuring of ’n bedryfspesifieke lisensie nie. Voorbeelde van BIPA-fooie sluit N$75 vir ’n CC8-naamreservering, N$150 vir ’n CC1-stigtingstaat, N$120 vir ’n CC7-jaarlikse heffing, N$75 vir ’n CM5-maatskappyvorm, N$300 vir ’n CM8 en N$160 vir ’n CM8A-hernuwing in. Notariële, advies-, lisensie- en plaaslikeowerheidskoste kan bykom. Bevestig tariewe en indieningsprosedures voor indiening. Inligting oor uiteindelike eienaarskap is nodig wanneer ’n besigheid nuut geregistreer word, met elke finansiële jaar of jaaropgawe, en binne sewe werksdae ná ’n wesenlike verandering. ’n BO2 kan vanaf 3 Maart 2024 vir onveranderde inligting gebruik word waar die toepaslike indieningsvoorwaardes geld. BIPA vereis volledige en korrekte dokumente oor uiteindelike eienaarskap voordat dit verwerk. Veranderinge in eienaarskap, direkteure of aandeelhouding moet dus spoedig bygewerk word. Inkomste uit sakebedrywighede in Namibië is belasbaar vir formele en informele besighede. ITAS is NamRA se aanlynstelsel vir belastingbetalerregistrasie, opgawes, rekeningadministrasie en Good Standing-rekords. Belasting op toegevoegde waarde (VAT) is 15%. Registrasie word gewoonlik vereis wanneer belasbare omset N$500,000 oorskry; vrywillige registrasie kan bo N$200,000 en tot N$500,000 beskikbaar wees indien die ander voorwaardes nagekom word. ’n Maatskappy benodig ook ’n openbare beampte wat in Namibië woon. Die aanstelling van personeel bring afsonderlike pligte mee. NamRA-werkgewerregistrasie moet binne 14 dae nadat ’n werkgewer geword is, plaasvind. Die werkgewer trek PAYE, die werknemer se inkomstebelastingterughoubelasting, af en dien die betalings en opgawes maandeliks in. Die werkgewer en elke werknemer moet ook by die Social Security Commission (SSC) geregistreer wees, hoewel selfstandige persone vrywillig by die SSC kan registreer. Arbeidsregkwessies hoort by die afsonderlike arbeidsregonderwerp, maar die registrasie- en belastinggevolge hoort hier. ’n Besigheidsperseel kan ’n Certificate of Fitness van die betrokke Local Authority vereis. In Windhoek word die sertifikaat jaarliks hernu en kan die aansoek identifikasie, paspoort- of immigrasie- en werkstatusdokumente waar relevant, bewys van eienaarskap of huur, bewys van die regsentiteit, beplanningstoestemming en inspeksies vereis. Voedsel-, gesondheids-, omgewings-, brandveiligheids- en ander sektorgoedkeurings kan ook geld. Ander munisipaliteite en dorpsrade gebruik hul eie verordeninge, fooie en prosedures; nasionale BIPA-, NamRA- en SSC-registrasies vervang dus nie plaaslike toestemming om te bedryf nie. Buitelandse stigters moet immigrasie en besigheidsregistrasie as afsonderlike sake hanteer. Verblyf- of werkpermitte kan nodig wees, en MIT Investor Services kan help met permitkoördinering, soektogte na persele of grond en nadiens. Die beskikbare prosedures stel nie ’n algemene reël vas dat buitelandse stigters dieselfde behandeling as Namibiese burgers ontvang nie. Die SME-finansiering van Development Bank of Namibia (DBN) gebruik sy eie definisie van ’n klein of medium onderneming, waaronder omset van hoogstens N$10,000,000. Geskikte aansoeke kan aanvangs- of groeibedrywighede dek, met lenings vanaf N$150,000, termyne van tot sowat tien jaar en verwerking van ongeveer vier tot ses weke indien dokumente volledig is. Die DBN-gids vereis ’n besigheid wat in Namibië geregistreer is en kan ’n sakeplan, 36-maande-kontantvloeivoorspelling, eienaar-CV’s, sekuriteit, eienaarsbydrae en huidige belasting-, VAT-, SSC- en lisensierekords vereis. Die Namibia Youth Development Fund (NYDF) is beskikbaar vir Namibiërs van 18 tot 45 jaar met ’n formeel geregistreerde besigheid of koöperasie. Aanvangsbefondsing strek van N$60,000 tot N$200,000 teen 2%; projekbefondsing strek van N$200,000 tot N$1,000,000 teen 3%; bedrae bo N$1,000,000 dra 4%. Terugbetaling kan oor hoogstens vyf jaar loop met ’n grasietydperk van tot twaalf maande; die fonds vereis geen sekuriteit nie. Landbou, groen aktiwiteit en vervaardiging kry prioriteit, terwyl IKT, kreatiewe werk, toerisme, dienste en kleinhandel ook ingevolge programreëls kan kwalifiseer. MIT-ondersteuning kan haalbaarheid- of sakeplanbefondsing, mentorskap, entrepreneursvaardigheidsopleiding, handelskoustalletjies, bekostigbare persele of nywerheidswerkswinkels, toerustinghulp, groepaankope en besigheidskakeling insluit. EMPRETEC Namibia bied bevoegdheidsgebaseerde entrepreneursopleiding en sakeadvies. Toegang hang van die program, oproep, streek en beskikbare befondsing af; registrasie skep nie vanself ’n toelae of lening nie. Tydens bedryf moet maatskappye en CC’s jaaropgawes en heffings op datum hou en veranderinge soos eienaarskap, finansiële jaar, aard van die besigheid, aandelekapitaal of geregistreerde kantoor aanmeld. Boekhouding, belasting-, uiteindelike-eienaarskap-, SSC-, lisensie- en munisipale rekords moet gereeld bygehou word. ’n Good Standing-sertifikaat is dikwels prakties nodig vir finansiering en KMO-programme, selfs wanneer dit nie die enigste regsvereiste is nie. Daar is geen enkele landwye prosedure vir ’n verkoop of oordrag nie. BIPA teken formele veranderinge aan, en ’n plaaslike owerheid kan ’n bygewerkte Certificate of Fitness vereis ná ’n verandering van eienaarskap, handelsnaam, adres of aard van die besigheid. ’n Bates- of aandeleoordrag moet nagegaan word vir uiteindelike eienaarskap, belasting, SSC-pligte, lisensies, kontrakte en skuld. MIT- en DBN-ondersteuning is hoofsaaklik op groei en nadiens gerig, nie op eienaarskaps oordragte nie. Wanneer ’n besigheid ophou handel dryf, kan ’n vrywillige BIPA-deregistrasieaansoek gepas wees nadat uitstaande fooie en jaarlikse pligte nagekom is. In Windhoek moet staking binne een maand aangemeld word, fooie vereffen word en die Certificate of Fitness vir kansellasie ingedien word. ’n Maatskappy of CC met bates of laste kan vrywillige of hofbeheerde likwidasie benodig eerder as eenvoudige deregistrasie. Deregistrasie wis nie skuld of aanspreeklikheid uit nie; herstel kan later ’n hofproses vereis.