म्यानमारमा कर

संघीय कराधान कानुन २०२६, आयकर कानुन, Commercial Tax कानुन, Specific Goods Tax कानुन, कर प्रशासन कानुन र म्यानमार स्टाम्प ऐनसँगै १ अप्रिल २०२६ देखि लागू भयो। आन्तरिक राजस्व विभाग (IRD), भन्सार विभाग, सम्बन्धित मन्त्रालय, टाउनशिप राजस्व कार्यालय, मध्यम करदाता कार्यालय (MTO) र ठूला करदाता कार्यालय (LTO) का प्रशासनिक काम फरक छन्। विद्यमान करदाताले सामान्यतया आफूलाई तोकिएको राजस्व कार्यालयसँग कारोबार गर्छ। नयाँ कम्पनीले IRD e-Registration प्रयोग गरी करदाता पहिचान नम्बर (TIN) लिन्छ र त्यसपछि e-Filing Management System तथा e-Payments System प्रयोग गर्छ। नयाँ व्यक्तिले सामान्यतया सम्बन्धित टाउनशिप राजस्व कार्यालयबाट सुरु गर्छ। म्यानमारको कर प्रशासनले प्रत्यक्ष, हुलाक वा विद्युतीय रूपमा विवरण बुझ्न स्वीकार्छ। LTO र MTO करदाताले विद्युतीय रूपमा विवरण बुझाउनुपर्छ। नयाँ कर्पोरेट विद्युतीय फाइलरले हस्ताक्षर गरिएको मूल कागजात पनि तोकिएको राजस्व कार्यालयमा पठाउनुपर्छ। अनलाइन भुक्तानीका लागि अनलाइन कर भुक्तानी खाता प्रयोग हुन्छ; रोजगारदाताले तलबबाट काटिने करका लागि PAYE Management Portal प्रयोग गर्न सक्छन्। विद्युतीय विवरण बुझाएको रसिद मिति विभागले प्राप्त गरेको दिन हो; सार्वजनिक बिदामा प्राप्त भएको विवरण अर्को लगातार कार्यदिवसमा प्राप्त भएको मानिन्छ। व्यक्तिगत आयकर तलब, भाडा, पुँजीगत लाभ र अन्य करयोग्य आयमा लाग्छ। वार्षिक तलब MMK 4,800,000 वा कम भए करमुक्त हुन्छ। वार्षिक तलब MMK 4,800,000 भन्दा बढी भए गणनामा पूरै तलब लिइन्छ। लागू हुने छुटपछि क्रमिक दरहरू: MMK 1 देखि 2,000,000 सम्म 0%; MMK 2,000,001 देखि 10,000,000 सम्म 5%; MMK 10,000,001 देखि 30,000,000 सम्म 10%; MMK 30,000,001 देखि 50,000,000 सम्म 15%; MMK 50,000,001 देखि 70,000,000 सम्म 20%; र MMK 70,000,001 देखि माथि 25%। आधारभूत छुट प्रत्येक आय प्रकारको 20% हो, वार्षिक अधिकतम MMK 10,000,000 सम्म। अन्य छुटमा सँगै बस्ने प्रत्येक अभिभावकका लागि MMK 1,000,000, जीवनसाथीका लागि MMK 1,000,000, प्रत्येक सन्तानका लागि MMK 500,000, योग्य जीवन बिमा प्रिमियम र करदाताको सामाजिक सुरक्षा योगदान पर्न सक्छन्। अनिवासी विदेशीले दफा ६ वा ६A का छुट पाउँदैन र तलबमा क्रमिक दरअनुसार कर लाग्छ। तलब मात्र आय भएको अवस्थामा व्यक्तिले वार्षिक विवरण बुझाउनु वा त्यस तलबका लागि TIN लिनु नपर्ने IRD मार्गदर्शिकामा उल्लेख छ; रोजगारदाता, कार्यालय प्रमुख वा कम्पनी प्रबन्धकले मासिक PAYE काटेर बुझाउँछन्। भाडा आयका लागि छुट्टै विवरण तथा भुक्तानी नियम छन्। भूमि, भवन वा कोठाबाट भएको आयको वार्षिक विवरण कर वर्ष सकिएको तीन महिनाभित्र बुझाउनुपर्छ। वार्षिक MMK 50,000,000 वा कम भाडामा Commercial Tax लाग्दैन। सोभन्दा बढी भए भाडावालाले 5% Commercial Tax सङ्कलन गर्छ; छुटपछि बाँकी भाडा आयमा 10% आयकर लाग्छ। बनेको आयकर माग २१ दिनभित्र तिर्नुपर्छ। सम्पत्ति बेच्दा, साट्दा वा हस्तान्तरण गर्दा भएको लाभमा पुँजीगत लाभकर लाग्छ। म्यानमार क्याट वा कमाइएको विदेशी मुद्रामा दर 10% छ। सम्पत्ति बिक्री घोषणा ३० दिनभित्र बुझाउनुपर्छ। सम्पत्ति बिक्रीको वार्षिक कुल मूल्य MMK 10,000,000 वा कम भए पुँजीगत लाभकर लाग्दैन। निर्धारण गरिएको कर २१ दिनभित्र तिर्नुपर्छ। सम्पत्ति प्राप्त गरेको वा त्यसको स्रोत व्याख्या गर्न नसकिए हालको IRD मार्गदर्शिकामा अघोषित आयका दर यसरी छन्: MMK 300,000,000 सम्म 3%; MMK 300,000,001–600,000,000 मा 5%; MMK 600,000,001–1,000,000,000 मा 10%; MMK 1,000,000,001–3,000,000,000 मा 15%; र MMK 3,000,000,001 वा बढीमा 30%। स्रोतको प्रमाण र सम्पत्ति शुद्धीकरणविरोधी अपवादले निर्धारणमा असर पार्न सक्छन्। व्यवसायको आयकर कानुनी स्वरूप र गतिविधिअनुसार फरक हुन्छ। म्यानमारमा दर्ता कम्पनी, तलबबाहेक आय कमाउने अनिवासी विदेशी, MIC अनुमति प्राप्त व्यवसाय र सरकारी स्वामित्वको उद्यमले सामान्यतया कुल खुद नाफाको 22% तिर्छन्; सूचीबद्ध श्रेणीले उल्लेखित छुट घटाउँदैनन्। प्राथमिक नभएको सहकारीले लागू छुटपछि 22% तिर्छ। Yangon Stock Exchange मा सूचीकृत सार्वजनिक कम्पनीले कुल खुद नाफाको 17% र तेल तथा ग्यास अन्वेषण वा उत्पादन कम्पनीले 25% तिर्छ। साझेदारी र प्राथमिक सहकारीले छुटपछि व्यक्तिको क्रमिक दर प्रयोग गर्छन्। भाडा आयमा छुट्टै 10% कर लाग्छ। नयाँ घरेलु उत्पादन गर्ने सूक्ष्म, साना तथा मझोны उद्यम (MSME), घरेलु उद्योग वा साना उद्योगले सुरुआत भएको वर्षसहित लगातार तीन वर्ष वार्षिक खुद नाफाको MMK 20,000,000 सम्म करछुट पाउन सक्छ; त्योभन्दा माथिको नाफामा कर लाग्छ। Commercial Tax (CT) सामान्यतया घरेलु उत्पादन तथा बिक्री, आयात, व्यापार र छुट नभएका घरेलु सेवामा 5% लाग्छ। करको आधार बिक्रीबाट आएको रकम हो—जहाँ लागू हुन्छ Specific Goods Tax सहित—वा आयातको अवतरण मूल्य। घरेलु उत्पादन, करयोग्य सेवा र व्यापारका लागि प्रत्येकको वार्षिक सीमा MMK 50,000,000 छ। उल्लेखनीय दरमा इन्टरनेट सेवामा 15%, SIM कार्ड बिक्री तथा सक्रियतामा प्रतिकार्ड MMK 20,000, होटल तथा पर्यटनमा 3%, शुद्ध सुन तथा सुनका गहनामा 3%, र दीर्घकालीन भूमि भाडा वा सहकार्य व्यवस्थाअन्तर्गत तोकिएका पूर्वाधार निर्माण, मर्मत वा बिक्रीमा 3% पर्छन्। कच्चा तेल निर्यातमा 5%, विद्युत् निर्यातमा 8% र अन्य सामान निर्यातमा 0% लाग्छ; लागू नियमअनुसार इनपुट CT क्रेडिट वा फिर्ता सम्भव हुन सक्छ। शिक्षा, सार्वजनिक यातायात, तोकिएका स्वास्थ्य सेवा, सरकारी र कूटनीतिक सेवासहित ३४ सूचीबद्ध सेवा वर्ग छुटमा छन्। इनपुट क्रेडिटका लागि तोकिएका प्रमाणपत्र र फाराम तथा दर्ता भएका कारोबार साझेदार चाहिन्छ। CT करदाताले त्रैमासिक र वार्षिक फाराम बुझाउँछन्। समीक्षा गरिएका आधिकारिक सामग्रीमा २०२६–२७ का ठ्याक्कै त्रैमासिक अन्तिम मिति फेला परेनन्; २०२५–२६ का मिति 31 July 2025, 31 October 2025, 2 February 2026 र 30 April 2026 थिए। Specific Goods Tax (SGT) सूचीबद्ध सामानमा लाग्ने अन्तःशुल्कजस्तो कर हो। २०२६ को सूचीमा चुरोट, सुर्ती, चेरुट, मदिरा, वाइन, बियर, सवारीसाधन, इन्धन, प्राकृतिक ग्यास, काठ र अन्य तोकिएका सामान छन्। उदाहरण: मूल्य तहअनुसार चुरोटमा प्रतिगोटा MMK 15, 28 वा 31; सुर्तीमा 60%; चेरुटमा प्रतिगोटा MMK 3; सवारीसाधन तथा इन्जिन वर्गअनुसार 5%, 10%, 30% वा 50%; इन्धनमा 5%; र प्राकृतिक ग्यासमा 8%। निर्यात व्यवहार र इनपुट समायोजनसहित पूरा वस्तु तथा मूल्य तहको सूची लागू हुन्छ। स्रोतमा कट्टी कर (WHT) तोकिएका भुक्तानीबाट काटेर कर निकायमा बुझाइन्छ। निवासी नागरिक वा निवासी विदेशीका लागि रोयल्टीमा 10% र म्यानमारभित्र गरिएको बोलपत्र, ठेक्का, मूल्य प्रस्ताव वा आउटसोर्स गरिएका सामान, काम र सेवामा 2% लाग्छ। अनिवासी विदेशीका लागि ब्याजमा 15%, रोयल्टीमा 15% र बोलपत्र वा ठेक्का भुक्तानीमा 2.5% लाग्छ। स्थानीय रूपमा कर निर्धारण हुने अनिवासी विदेशीको दर्ता भएको म्यानमार शाखालाई तिरेको ब्याजमा WHT लाग्दैन; बोलपत्र वा ठेक्का वर्गमा व्यक्तिगत भुक्तानीकर्ताले WHT बुझाउनुपर्ने हुँदैन। MMK 500,000 सीमा आर्थिक वर्षको कुल रकममा आधारित हुन्छ; तर विदेशी मुद्राको भुक्तानी र अनिवासी नागरिकलाई गरिने भुक्तानी रकम जति भए पनि लागू हुन्छन्। सरकारी प्रशासनिक कट्टीकर्ताले सोही दिन बुझाउँछन्; अन्य कट्टीकर्ताले सामान्यतया सात दिनभित्र बुझाउँछन्। कट्टीकर्ताले WHT प्रमाणपत्र patakha(wanga)-17 तीन प्रति जारी गर्छ। निवासीको WHT सामान्यतया अन्तिम कर निर्धारणमा मिलान गर्न सकिन्छ, जबकि सन्धि नभएको देशका अनिवासीको WHT सामान्यतया अन्तिम कर हुन्छ। म्यानमारका दोहोरो करसम्बन्धी सम्झौता बेलायत, भियतनाम, गणतन्त्र कोरिया, मलेसिया, भारत, सिङ्गापुर, Lao PDR र थाइल्यान्डसँग छन्। सम्झौताको सुविधा लिन सम्बन्धित सन्धिका सर्त, आवासीयताको प्रमाण र IRD वा राजस्व कार्यालयको प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ। संघीय कराधान कानुनअनुसार आयको प्रकारका आधारमा विदेशी कर क्रेडिट उपलब्ध हुन सक्छ। सन्धिले स्थानीय विवरण बुझाउने वा WHT दायित्व स्वतः हटाउँदैन। व्यवसायिक आयका लागि प्राप्तकर्ताको म्यानमारमा स्थायी प्रतिष्ठान छैन भन्ने प्रमाण पनि चाहिन सक्छ। १ अप्रिल २०२५ देखि ३१ मार्च २०२६ सम्म चलेको २०२५–२६ प्रतिवेदन अवधिको IRD वार्षिक विवरण बुझाउने अन्तिम मिति 30 June 2026 थियो। समीक्षा गरिएको आधिकारिक सूचनामा २०२६–२७ को वार्षिक अन्तिम मिति पुष्टि भएको थिएन। तोकिएका फाराममा पूर्ण र सही विवरण तथा करदाताको हस्ताक्षर चाहिन्छ; लागू भए भुक्तानी लिएर विवरण तयार गर्ने व्यक्तिले पनि हस्ताक्षर गर्नुपर्छ। ढिलो विवरणमा महानिर्देशकले निर्धारण नगरेसम्म बक्यौता करको 5% र प्रत्येक महिना वा महिनाको अंशका लागि थप 1%, वा MMK 100,000 मध्ये जुन बढी हुन्छ त्यो लाग्छ। वैधानिक माग वा किस्ताको मिति छुटे ढिलो भुक्तानीमा नतिरेको करको 10% जरिवाना लाग्न सक्छ। पर्याप्त कारण भए करदाताले अन्तिम मितिअघि समय थप्न अनुरोध गर्न सक्छ। कर अभिलेख सामान्यतया कम्तीमा सात वर्ष राख्नुपर्छ; सम्बन्धित कर अवधिको सीमावधि सात वर्षभन्दा बढी भए अझ लामो राख्नुपर्छ। प्रमाणसहित बढी तिरिएको रकम फिर्ता लिन, अर्को दायित्वसँग समायोजन गर्न वा अग्रिम करका रूपमा अर्को अवधिमा सार्न सकिन्छ। सम्बन्धित कर कानुनमा अपिल अधिकार छन्, तर समीक्षा गरिएको सामग्रीमा सबै अपिल म्याद उल्लेख थिएनन्। दस्तुर टिकट र भन्सार महसुल खास लिखत तथा कारोबारमा लाग्छन्। IRD मार्गदर्शिकाले मूल्याङ्कन गरिएको मूल्यका आधारमा घरजग्गा खरिद लिखतमा जम्मा 4% स्टाम्प ड्युटी उल्लेख गर्छ। एक वर्षसम्मको भाडा सम्झौतामा 0.5%, तीन वर्षसम्मको सम्झौतामा औसत भाडाको 0.5% र तीन वर्षभन्दा लामो सम्झौतामा औसत भाडाको 2% लाग्छ; लामो अवधि र स्वतः नवीकरण हुने सम्झौताका सूत्रले गणना बदल्न सक्छन्, र भाडावालाले भाडा सम्झौताको स्टाम्प ड्युटी तिर्छ। सरकारी वा निर्माणसम्बन्धी बोलपत्र ठेक्कामा IRD FAQ अनुसार 1%, अधिकतम MMK 150,000 लाग्छ। ठ्याक्कै लिखतको वर्गीकरण निर्णायक हुन्छ। भन्सार वा आयात महसुल तथा क्षेत्रगत कर वा रोयल्टी पनि लाग्न सक्छन्, त्यसैले विवरण वा भुक्तानीअघि सामान, कारोबार र जिम्मेवार निकाय पहिचान गर्नुपर्छ।