မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းပညာရေး

KG ပြီးနောက် အခြေခံပညာရေး၏ ဆယ့်နှစ်တန်းကို တက်ရောက်သည်။ အခြေခံပညာမူလတန်းကျောင်း (BEPS) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မူလတန်းအဆင့်များကို သင်ကြားသည်။ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းသည် အလယ်တန်းအဆင့်များကို သင်ကြားပြီး အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (BEHS) သည် အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းကို ပေါင်းစပ်နိုင်သကဲ့သို့ အထက်တန်းအဆင့်များကိုသာ သင်ကြားနိုင်သည်။ အချို့ကျောင်းများသည် KG ကို မူလတန်းနှင့်ဖြစ်စေ၊ KG၊ မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းတို့ကိုဖြစ်စေ ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ဒေသတွင်းအဆင့်များကို နိုင်ငံခြားကျောင်းအမျိုးအစားများနှင့် စက်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုက်ရိုက်မညှိသင့်ပါ။ အခြေခံပညာရေးဥပဒေသည် အစိုးရကျောင်း၊ အစိုးရထောက်ပံ့ကျောင်း၊ ဒေသအဖွဲ့အစည်းကျောင်း၊ ပုဂ္ဂလိကကျောင်း၊ ဘုန်းတော်ကြီးသင်ကျောင်း၊ ပရဟိတကျောင်း၊ အထူးပညာရေးကျောင်းနှင့် ရွေ့လျား သို့မဟုတ် အရေးပေါ်ကျောင်းများအပြင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနက သတ်မှတ်သည့် အခြားအမျိုးအစားများကို အသိအမှတ်ပြုသည်။ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများသည် နိုင်ငံတော်သင်ရိုး သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းကြီးကြပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့နှင့် ဒေသဆိုင်ရာကြီးကြပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့များက မှတ်ပုံတင်မှုကို ကိုင်တွယ်ပြီး သက်တမ်းမှာ နှစ်နှစ်မှ ငါးနှစ်အထိ ရှိနိုင်သည်။ ပုဂ္ဂလိကအခြေခံပညာရေးတွင် မြန်မာဘာသာ၊ သမိုင်းနှင့် ပထဝီဝင်တို့သည် မဖြစ်မနေသင်ရိုးဘာသာရပ်များအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးသင်ကျောင်းနှင့် တိုင်းရင်းသားကျောင်းများသည် ဒေသတွင်းအရေးပါနိုင်သော်လည်း အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် ကျောင်းပြောင်းရွှေ့မှုအစီအစဉ်များသည် ပံ့ပိုးသူနှင့် ဒေသအပေါ် မူတည်သည်။ 2026–27 ပညာသင်နှစ်အတွက် အစိုးရကျောင်းအပ်နှံမှုကို မေ 25–31 ရက်အတွင်း ပြုလုပ်ရန် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ကျောင်းနှစ်ကို ဇွန် 1 ရက်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တွင် ဇွန်လအတွင်း နောက်ကျအပ်နှံမှုရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ကျောင်းမှထွက်ပြီး ပြန်လာသော သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးမှ ပြောင်းရွှေ့လာသော ကလေးများအတွက် 1–9 တန်းနေရာချထားစာမေးပွဲကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ရန်ကုန်မှ သတင်းများတွင်လည်း အောင်မြင်သည့်စာမေးပွဲနောက်ပိုင်း ကျောင်းရွေးချယ်ခွင့်ကို ဖော်ပြထားသော်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် တစ်ခုတည်းသော ရပ်ကွက်အခြေပြုကျောင်းသတ်မှတ်စည်းမျဉ်း မရှိပါ။ ဥပဒေမူဘောင်သည် မသင်မနေရပညာရေးနှင့် အခမဲ့ပညာရေးကို အဆင့်လိုက်၊ မူလတန်းပညာရေးမှ စတင်၍ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ လက်ရှိမူဝါဒတွင် KG မှ 9 တန်းအထိ ပါဝင်သည်။ မိဘများတွင် အားလုံးကျောင်းအပ်နှံရေးမူဝါဒအောက်၌ တာဝန်ရှိသော်လည်း တစ်သမတ်တည်းသော ပြစ်ဒဏ်နှင့် အကောင်အထည်ဖော်မှု မသတ်မှတ်ထားပါ။ ပဋိပက္ခ၊ နေရပ်စွန့်ခွာမှုနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ပညာရေးရရှိမှုသည် အပိုင်းပိုင်းကွဲနေသည်။ 2024 ခုနှစ်တွင် UNICEF က ပဋိပက္ခနှင့် လုံခြုံမှုမရှိမှုကြောင့် ကျောင်းနေအရွယ်ကလေး 4.5 သန်းခန့် သင်ယူခွင့်မရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ 2026 ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုတွင် ကလေး 3.5 သန်းခန့် ကျောင်းပြင်ပ သို့မဟုတ် သင်ယူခွင့်မရှိကြောင်း၊ ယင်းတို့အနက် 60% ဝန်းကျင်သည် အသက် 15–17 နှစ်ဖြစ်ပြီး မသန်စွမ်းကလေး သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ကျောင်းပြင်ပတွင် ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဤကိန်းဂဏန်းများသည် ရက်စွဲနှင့် နည်းလမ်းမတူသဖြင့် တည်ငြိမ်သော နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းအပ်နှံမှုနှုန်းအဖြစ် မယူဆသင့်ပါ။ 2025 ငလျင်ကြောင့် သင်ယူရေးအဆောက်အအုံ 2,500 ကျော် ပျက်စီးခဲ့သည်။ အခြေခံပညာရေးအမျိုးသားသင်ရိုးတွင် ဘာသာစကား၊ သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ၊ လူမှုသိပ္ပံ၊ သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ၊ ပတ်ဝန်းကျင်သင်ယူမှုနှင့် ဒေသယဉ်ကျေးမှုတို့ ပါဝင်သည်။ မြန်မာဘာသာသည် သင်ကြားရေးအဓိကဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မူလတန်းမှစ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို သင်ကြားသည်။ အခြေခံပညာအဆင့်တွင် မြန်မာဘာသာအပြင် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားကိုလည်း သင်ကြားနိုင်သည်။ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် 10 တန်းသစ်သင်ရိုးနှင့် 11 တန်းသင်ရိုးဟောင်းအတွက် သင်ရိုးပစ္စည်းများ ထုတ်ဝေသည်။ စနစ်တွင် စာသင်ခန်းအတွင်းအကဲဖြတ်မှု၊ အဆင့်နှင့် ပြောင်းရွှေ့စာမေးပွဲ၊ အဆင့်ပြီးဆုံးမှုအကဲဖြတ်မှုနှင့် အတွင်းပိုင်း/ပြင်ပအရည်အသွေးအာမခံမှုတို့ကို အသုံးပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနသည် 12 တန်း တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို စီမံသည်။ အခြေခံပညာပြီးဆုံးကြောင်းလက်မှတ်ကို အရည်အချင်းအကဲဖြတ်ရေးမူဝါဒအတိုင်း ပေးသည်။ 12 တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခြင်းသည် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ ဆက်တက်နိုင်စေပြီး ယင်းသည် ကျောင်းစနစ်၏အစိတ်အပိုင်းမဟုတ်ဘဲ ချက်ချင်းဆက်လက်ကူးပြောင်းမှုဖြစ်သည်။ နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရေးသည် မူလတန်း၊ အလယ်တန်း သို့မဟုတ် အထက်တန်းပြီးနောက် အခြားရွေးချယ်စရာဖြစ်နိုင်သော်လည်း ၎င်းကိုယ်တိုင် အခြေခံပညာရေးကျောင်းအဆင့် မဟုတ်ပါ။ အစိုးရကျောင်းများသည် နိုင်ငံတော်ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်၊ လေ့ကျင့်ခန်းစာအုပ်နှင့် စာရေးကိရိယာများ ပေးသည်။ 2026 ခုနှစ်တွင် ဖော်ပြထားသောပစ္စည်းထောက်ပံ့မှုတွင် KG နှင့် မူလတန်းအတွက် ယူနီဖောင်းများ၊ စာအုပ်တစ်စုံ၊ မှတ်စုစာအုပ် 12 အုပ်၊ ခဲတံ 4 ချောင်းနှင့် မူလတန်း 1 တန်းအတွက် ယူနီဖောင်းတစ်စုံ ပါဝင်သည်။ အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းအတွက် စာအုပ်တစ်စုံ၊ လေ့ကျင့်ခန်းစာအုပ် 12 အုပ်၊ ခဲတံ 2 ချောင်းနှင့် ဘောပင် 2 ချောင်း ပါဝင်သည်။ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းကြေးများကို နိုင်ငံတော်က မပေးပါ။ ကျောင်းကားလမ်းကြောင်း၊ စာကြည့်တိုက်၊ ကိုယ်ကာယပညာရေးနှင့် မိဘ-ဆရာအသင်း သို့မဟုတ် ကျောင်းကူညီရေးအဖွဲ့များကို ဒေသတွင်းစီမံပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးလွှမ်းခြုံသော ကျောင်းအစားအစာအစီအစဉ်ရှိကြောင်း ရရှိနိုင်သောအထောက်အထား မရှိပါ။ ဥပဒေမူဘောင်သည် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို တားမြစ်ပြီး မသန်စွမ်းမှု၊ တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ အထူးပညာရေးပေါင်းစည်းမှုတို့ ပါဝင်သည်။ UNICEF ပံ့ပိုးသောအစီအစဉ်များက တရားဝင်နှင့် တရားဝင်ပြင်ပသင်ယူခွင့်၊ လုံခြုံသောနေရာ၊ သင်ထောက်ကူပစ္စည်း၊ ဆရာလေ့ကျင့်ရေး၊ မသန်စွမ်းမှုပံ့ပိုးမှုနှင့် စိတ်လူမှုရေးပံ့ပိုးမှုကို ပေးသည်။ တရားဝင်မူလတန်းပညာရေး (NFPE) နှင့် အချို့ဒေသများရှိ တရားဝင်ပြင်ပအလယ်တန်းပညာရေးတို့သည် သင်ယူမှုရပ်တန့်ခြင်း၊ ပဋိပက္ခ၊ နေရပ်စွန့်ခွာမှု၊ ဝေးလံသောနေရာ သို့မဟုတ် မသန်စွမ်းမှုကြောင့် ထိခိုက်ခံရသောကလေးများအတွက် ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် သို့မဟုတ် အရှိန်မြှင့်ပြန်လည်ဝင်ရောက်မှု ပေးသည်။ တရားဝင်ပြင်ပလမ်းကြောင်းက တရားဝင်ကျောင်းသို့ ပြန်ဝင်နိုင်သော်လည်း ပုံမှန်တန်းနှင့် တူညီသည်ဟု သို့မဟုတ် ကနဦးအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရေးဟု မယူဆသင့်ပါ။ အမျိုးသားတာဝန်များတွင် ပြည်ထောင်စုပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အခြေခံပညာဦးစီးဌာန၊ အခြေခံပညာရေးကောင်စီ၊ သင်ရိုးနှင့် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ကော်မတီများ၊ အမျိုးသားပညာရေးစံနှုန်းနှင့် အရည်အသွေးအာမခံအကဲဖြတ်ရေးကော်မတီတို့ ပါဝင်သည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရများ၊ နေပြည်တော်ကောင်စီ၊ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ပညာရေးရုံးများ၊ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် သက်ဆိုင်ရာဘုန်းတော်ကြီးသင် သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိကအာဏာပိုင်များတွင်လည်း တာဝန်များရှိသည်။ အမျိုးသားဖွဲ့စည်းပုံ တည်ရှိသော်လည်း လက်တွေ့ပညာရေးဝန်ဆောင်မှုသည် ဒေသနှင့် အဖွဲ့အစည်းအလိုက် အလွန်မညီမျှနေဆဲဖြစ်သည်။