बालवाडीनंतर मूलभूत शिक्षणाच्या बारा इयत्ता आहेत. मूलभूत शिक्षण प्राथमिक शाळा (BEPS) साधारणतः प्राथमिक इयत्ता शिकवते. मूलभूत शिक्षण मध्यम शाळा मध्यम इयत्ता शिकवते; मूलभूत शिक्षण उच्च माध्यमिक शाळा (BEHS) मध्यम व उच्च माध्यमिक दोन्ही टप्पे एकत्र शिकवू शकते किंवा केवळ वरचे टप्पे देऊ शकते. काही शाळा बालवाडी व प्राथमिक शिक्षण किंवा बालवाडी, प्राथमिक आणि मध्यम शाळा एकत्र चालवतात. या स्थानिक टप्प्यांची परदेशी शाळा-वर्गवारीशी यांत्रिकपणे सांगड घालू नका. मूलभूत शिक्षण कायदा सरकारी, सरकारी-अनुदानित, स्थानिक संस्थेच्या, खाजगी, मठीय, धर्मादाय, विशेष शिक्षणाच्या आणि फिरत्या किंवा आपत्कालीन शाळांना तसेच शिक्षण मंत्रालयाने ठरवलेल्या इतर प्रकारांना मान्यता देतो. खाजगी शाळा राष्ट्रीय किंवा आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रम शिकवू शकतात. खाजगी शाळा पर्यवेक्षण मंडळ आणि प्रादेशिक पर्यवेक्षण मंडळे नोंदणी हाताळतात; तिचा कालावधी दोन ते पाच वर्षे असू शकतो. खाजगी मूलभूत शिक्षणात म्यानमार भाषा, इतिहास आणि भूगोल आवश्यक विषय राहतात. मठीय व जातीय शाळा स्थानिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या असू शकतात; पण मान्यता आणि शाळाबदलाची व्यवस्था पुरवठादार व प्रदेशावर अवलंबून असते. 2026–27 शैक्षणिक वर्षासाठी सरकारी नोंदणी 25–31 मे दरम्यान असल्याचे आणि शैक्षणिक वर्ष 1 जूनला सुरू झाल्याचे नोंदले गेले. यांगूनमध्ये जूनमध्ये उशिरा नोंदणी झाल्याचे वृत्त होते. शाळा सोडल्यानंतर परतणाऱ्या किंवा आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रमातून येणाऱ्या मुलांसाठी इयत्ता 1–9 मध्ये स्थाननिर्धारण चाचण्या वापरल्या जाऊ शकतात. यांगूनमधील वृत्तांत उत्तीर्ण परीक्षेनंतर शाळा निवडण्याचेही वर्णन आहे; पण एकच देशव्यापी परिसर-आधारित नियम निश्चित नाही. कायदेशीर चौकटीत मोफत व सक्तीचे शिक्षण असून त्याची अंमलबजावणी प्राथमिक शिक्षणापासून टप्प्याटप्प्याने झाली; सध्याच्या धोरणात बालवाडी ते इयत्ता 9 नमूद आहे. सार्वत्रिक नोंदणी धोरणांनुसार पालकांवर जबाबदाऱ्या आहेत; मात्र एकसमान दंड किंवा अंमलबजावणी निश्चित नाही. संघर्ष, विस्थापन आणि नैसर्गिक आपत्तींमुळे प्रवेश विखुरलेला आहे. UNICEF ने 2024 मध्ये संघर्ष व असुरक्षिततेमुळे सुमारे 4.5 दशलक्ष शालेय वयाच्या मुलांना शिक्षणाची उपलब्धता नव्हती असे नोंदवले. 2026 च्या अंदाजात सुमारे 3.5 दशलक्ष मुले शाळेबाहेर किंवा शिक्षणाविना होती; त्यांपैकी सुमारे 60% मुले 15–17 वयोगटातील होती आणि अपंगत्व असलेल्या सुमारे दोन-तृतीयांश मुलांना शाळा उपलब्ध नव्हती. या आकड्यांच्या तारखा व पद्धती वेगळ्या आहेत; त्यांना स्थिर राष्ट्रीय नोंदणी दर समजू नये. 2025 च्या भूकंपात 2,500 पेक्षा जास्त शिक्षण सुविधा नुकसानग्रस्त झाल्या. राष्ट्रीय मूलभूत शिक्षण अभ्यासक्रमात भाषा, गणित, विज्ञान, सामाजिक शास्त्रे, माहिती व दळणवळण तंत्रज्ञान, पर्यावरण शिक्षण आणि स्थानिक संस्कृती यांचा समावेश होतो. शिकवण्याची मुख्य भाषा म्यानमार भाषा आहे; प्राथमिक शिक्षणात इंग्रजी सुरू होते आणि मूलभूत शिक्षणात म्यानमार भाषेसोबत जातीय भाषा शिकवली जाऊ शकते. शिक्षण मंत्रालय इयत्ता 10 मधील नवीन अभ्यासक्रम आणि इयत्ता 11 मधील जुना अभ्यासक्रम यांचे साहित्य प्रकाशित करते. व्यवस्थेत वर्गमूल्यांकन, स्तर व बदली परीक्षा, टप्पा-समाप्ती मूल्यांकन आणि अंतर्गत व बाह्य गुणवत्ता हमी यांचा समावेश आहे. म्यानमार परीक्षा विभाग इयत्ता 12 ची मॅट्रिक्युलेशन परीक्षा घेतो. पात्रता मूल्यांकन धोरणानुसार मूलभूत शिक्षण पूर्णता प्रमाणपत्र दिले जाते. इयत्ता 12 व मॅट्रिक्युलेशन परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावर उच्च शिक्षणात प्रवेशाची संधी मिळू शकते; तो शाळाव्यवस्थेपुढील तात्काळ संक्रमण आहे. प्राथमिक, मध्यम किंवा उच्च माध्यमिक शाळेनंतर तांत्रिक व व्यावसायिक शिक्षण पर्याय असू शकतो; पण ते मूलभूत शिक्षणाचा शालेय टप्पा नाही. सरकारी शाळा राज्याची पाठ्यपुस्तके, वह्या आणि लेखनसाहित्य देतात. 2026 मध्ये नोंदलेल्या संचात बालवाडी व प्राथमिक विद्यार्थ्यांसाठी गणवेश, प्राथमिक इयत्ता 1 साठी पाठ्यपुस्तकांचा एक संच, बारा वह्या, चार पेन्सिली आणि एक गणवेश; तसेच मध्यम व उच्च माध्यमिक विद्यार्थ्यांसाठी पाठ्यपुस्तकांचा एक संच, बारा वह्या, दोन पेन्सिली आणि दोन पेन यांचा समावेश होता. खाजगी शाळांची शुल्के राज्य भरत नाही. शाळेच्या बसचे मार्ग, ग्रंथालये, शारीरिक शिक्षण आणि पालक-शिक्षक किंवा शालेय कल्याण गट स्थानिक पातळीवर ठरतात; उपलब्ध माहितीनुसार देशव्यापी शालेय भोजन कार्यक्रम नाही. कायदेशीर चौकट भेदभावाला मनाई करते आणि अपंगत्व, जातीय भाषा व संस्कृती तसेच विशेष शिक्षणाचे एकत्रीकरण समाविष्ट करते. UNICEF समर्थित कार्यक्रम औपचारिक व अनौपचारिक प्रवेश, सुरक्षित जागा, शिक्षण साहित्य, शिक्षक प्रशिक्षण, अपंगत्व सहाय्य आणि मनोसामाजिक सहाय्य देतात. अनौपचारिक प्राथमिक शिक्षण (NFPE), आणि काही भागांतील अनौपचारिक मध्यम शालेय शिक्षण, खंडित शिक्षण, संघर्ष, विस्थापन, दुर्गम ठिकाण किंवा अपंगत्वामुळे प्रभावित मुलांसाठी लवचिक किंवा गतीमान पुनर्प्रवेश देतात. अनौपचारिक मार्गातून औपचारिक शाळेत परतता येऊ शकते; पण त्याचा दर्जा नियमित शालेय इयत्ता किंवा प्रारंभिक व्यावसायिक शिक्षणाइतका आहे असे गृहीत धरू नका. राष्ट्रीय जबाबदाऱ्यांत संघ शिक्षण मंत्रालय, मूलभूत शिक्षण विभाग, मूलभूत शिक्षण परिषद, अभ्यासक्रम व पाठ्यपुस्तक समित्या आणि राष्ट्रीय शिक्षण मानके व गुणवत्ता हमी मूल्यांकन समिती यांचा समावेश होतो. प्रदेश व राज्य सरकारे, ने पि तॉ परिषद, जिल्हा व टाउनशिप शिक्षण कार्यालये, खाजगी शाळा पर्यवेक्षण संस्था आणि संबंधित मठीय किंवा खाजगी प्राधिकरणांचीही भूमिका आहे. राष्ट्रीय रचना स्थापित आहे; पण प्रत्यक्ष शिक्षणसेवा प्रदेश व संस्थांमध्ये अत्यंत असमान आहे.
म्यानमारमधील शाळा
मूलभूत शिक्षण ही म्यानमारची नियमनाधीन शालेय व्यवस्था असून ती बालवाडी (KG) पासून इयत्ता 12 पर्यंत आहे. इयत्ता 1–5 प्राथमिक शिक्षण, इयत्ता 6–9 मध्यम शाळा आणि इयत्ता 10–12 उच्च माध्यमिक शाळा आहेत; एकाच संस्थेत अनेक टप्पे असू शकतात. सरकारी शाळा शालेय, प्रवेश किंवा इतर शुल्क आकारत नाहीत; पण संघर्ष, विस्थापन, आपत्ती, ठिकाण आणि शाळेच्या प्रकारानुसार प्रवेश व उपस्थितीत मोठी तफावत आहे.
Tip
प्रत्यक्ष स्थानिक प्रवेशाच्या आधारावर आधी शालेय मार्ग निवडा; मग मान्यता, अभ्यासक्रम, भाषा, सातत्य आणि एकूण खर्च यांची तुलना करा. जागा उपलब्ध असल्यास सरकारी शाळा हा सर्वात सोपा कमी खर्चाचा मार्ग आहे; खाजगी, मठीय व जातीय शाळांसाठी नोंदणी आणि बदलीतील मान्यता स्पष्टपणे तपासा. नियमित उपस्थिती खंडित झाल्यास अनौपचारिक मार्ग निवडा, पण औपचारिक शाळेत पुढील प्रवेशाची स्पष्ट योजना ठेवा.