မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရားမဥပဒေ

မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားမဥပဒေသည် ရင်းမြစ်များစွာမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ပြည်ထောင်စုဥပဒေ၊ ဆက်လက်သက်ဆိုင်နေသည့် ကိုလိုနီခေတ်ဥပဒေ၊ မြန်မာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေ၊ ဘာသာရေးနှင့် ကိုယ်ရေးဥပဒေ၊ Pyatton ဟုခေါ်သော တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်တို့ ပါဝင်သည်။ Dhammathat သည် မြန်မာဓလေ့ဥပဒေစာပေများကို ရည်ညွှန်းပြီး အထူးသဖြင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ကွာရှင်းခြင်း၊ ပစ္စည်းခွဲဝေခြင်း၊ ဆက်ခံခြင်း၊ အမွေဆက်ခံခြင်းနှင့် မွေးစားခြင်းတို့တွင် သက်ဆိုင်နေဆဲဖြစ်သည်။ ဥပဒေလုပ်ငန်းတွင် မြန်မာဘာသာသည် တရားဝင်အာဏာရှိပြီး ဥပဒေဘာသာပြန်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်သော ဘာသာပြန်ချက်များသည် ကော်မရှင်အမိန့်အရ သတ်မှတ်သည့်အခါ တူညီသောဥပဒေအာဏာ ရှိသည်။ စနစ်တွင် ဥပဒေကြောင်းအရ အရည်အချင်း၊ အုပ်ထိန်းမှု၊ မွေးစာရင်း၊ စာချုပ်၊ ကုန်ပစ္စည်းရောင်းချမှု၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ မိသားစုဆက်ဆံရေး၊ အမွေ၊ တရားမတာဝန်ယူမှု၊ တရားရုံးလုပ်ငန်းစဉ်နှင့် အမိန့်အကောင်အထည်ဖော်မှုတို့ ပါဝင်သည်။ ကလေးသူငယ်အခွင့်အရေးဥပဒေ 2019 အရ ယေဘုယျအားဖြင့် အသက် 18 နှစ်အောက်သူကို ကလေးဟု သတ်မှတ်သည်။ အသက်ပြည့်ဥပဒေ၊ အုပ်ထိန်းသူနှင့် အုပ်ထိန်းခံဥပဒေ၊ Kittima မွေးစားမှုမှတ်ပုံတင်ဥပဒေတို့ကလည်း လူတစ်ဦး၏ အခြေအနေ၊ အုပ်ထိန်းမှု သို့မဟုတ် မွေးစားမှုကို သက်ရောက်နိုင်သည်။ အုပ်ထိန်းသူနှင့် အုပ်ထိန်းခံကိစ္စများကို သက်ဆိုင်ရာခရိုင်တရားရုံးက ကိုင်တွယ်ပြီး ဝင်ရောက်ခွင့်နှင့် လိုအပ်သောသက်သေများသည် အသက်၊ အုပ်ထိန်းမှု၊ မွေးစာရင်း သို့မဟုတ် သက်သေခံစာရွက်စာတမ်း၊ လူမှုအသိုက်အဝန်းနှင့် အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည်။ အရောင်းအဝယ်နှင့် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေပေါ်မူတည်၍ စာချုပ်ကို စာဖြင့်၊ နှုတ်ဖြင့် သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်မှုမှတစ်ဆင့် ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ Contract Act 1872 သည် အထွေထွေမူဘောင်ပေးပြီး Sale of Goods Act 1930၊ Specific Relief Act နှင့် Power of Attorney Act တို့သည် အခြေအနေအချို့တွင် သက်ဆိုင်သည်။ စာချုပ်ဖောက်ဖျက်မှုကြောင့် လျော်ကြေး၊ သီးခြားကုစားမှု၊ စာချုပ်ဖျက်သိမ်းမှု သို့မဟုတ် အခြားဥပဒေဆိုင်ရာကုစားမှု ရနိုင်သည်။ အနုညာတစီရင်မှုသည် Arbitration Law 2016 အရ သီးခြားစာချုပ်လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ စာဖြင့်ရေးသားထားသော အနုညာတသဘောတူညီချက်လိုအပ်ပြီး သတ်မှတ်အခြေအနေများတွင် တရားရုံးဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို ကန့်သတ်ကာ ပြည်တွင်း သို့မဟုတ် ပြည်ပဆုံးဖြတ်ချက်များကို အသိအမှတ်ပြုအကောင်အထည်ဖော်နိုင်သည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာအခွင့်အရေးကို အထူးဂရုပြုရန်လိုသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ 37 အရ မြေယာနှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များ၏ အဆုံးစွန်ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပြည်ထောင်စုတွင် ထားရှိသည်။ နိုင်ငံသားများသည် ဥပဒေခွင့်ပြုသည့်အတိုင်းသာ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် အမွေဆက်ခံခွင့်ကို ရနိုင်ပြီး Farmland Law 2012 သည် လွတ်လပ်စွာပိုင်ဆိုင်မှုထက် လယ်ယာမြေအသုံးပြုခွင့်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ပေးသည်။ Transfer of Property Act 1882၊ Farmland Law၊ Vacant, Fallow and Virgin Lands မူဘောင်နှင့် Registration of Deeds Law 2018 တို့သည် မရွှေ့မပြောင်းနိုင်သောပစ္စည်း အရောင်းအဝယ်ကို သက်ရောက်နိုင်သည်။ မရွှေ့မပြောင်းနိုင်သော လက်ဆောင်၊ Kyat 100,000 နှင့်အထက် ရောင်းချမှု၊ ပေါင်နှံမှု၊ တစ်နှစ်ကျော်ငှားရမ်းမှု သို့မဟုတ် နှစ်စဉ်အိမ်လခပါသော ငှားရမ်းမှုနှင့် အခြားစာချုပ်အချို့ကို မဖြစ်မနေမှတ်ပုံတင်ရသည်။ တင်သွင်းမှုတွင် မြန်မာဘာသာဖြင့် စာရွက်စာတမ်း သို့မဟုတ် မြန်မာဘာသာနိုတြီပြုဘာသာပြန်၊ အတည်ပြုမြေပုံနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု/မြေယာအဆက်ဆက်မှတ်တမ်း လိုအပ်နိုင်သည်။ ပုံမှန်တင်သွင်းကာလမှာ လက်မှတ်ရေးထိုးသည့်နေ့ သို့မဟုတ် နောက်ဆုံးဒီကရီမှ ရက် 120 ထက်မပိုရပါ။ မှတ်ပုံတင်ခြင်းနှင့် ရှာဖွေခြင်းကို သက်ဆိုင်ရာ မှတ်ပုံတင်အဖွဲ့အောက်ရှိ စိုက်ပျိုးမြေစီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် စာရင်းအင်းဦးစီးဌာန (DALMS) နှင့် စာချုပ်မှတ်ပုံတင်ရုံးများမှ ဆောင်ရွက်သည်။ နိုင်ငံခြားသား သို့မဟုတ် နိုင်ငံသားမဟုတ်သူ၏ အရောင်းအဝယ်ကို Transfer of Immovable Property Restrictions Law 1987 အရ သီးခြားစစ်ဆေးရန်လိုသည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နေထိုင်ခွင့်ရခြင်းတစ်ခုတည်းက မြေယာအထွေထွေပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို မသတ်မှတ်ပေးပါ။ လက်ထပ်ခြင်း၊ ကွာရှင်းခြင်း၊ ပစ္စည်းခွဲဝေခြင်း၊ ဆက်ခံခြင်းနှင့် မွေးစားခြင်းတို့သည် အသိုက်အဝန်းအားလုံးအတွက် မိသားစုဥပဒေတစ်ခုတည်းကို မလိုက်နာပါ။ Dhammathat နှင့် မြန်မာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေတို့သည် Christian Marriage Act၊ Special Marriage Act၊ Myanmar Divorce Act၊ Guardians and Wards Act နှင့် Kittima မွေးစားမှုဥပဒေများနှင့်အတူ သက်ဆိုင်နိုင်သည်။ သင့်လျော်သောလမ်းကြောင်းသည် ဘာသာရေး သို့မဟုတ် ကိုယ်ရေးအခြေအနေ၊ လက်ထပ်မှုအထောက်အထား၊ အုပ်ထိန်းမှု၊ ပစ္စည်းနှင့် အသိုက်အဝန်းအပေါ် မူတည်နိုင်သည်။ အမွေဆက်ခံမှုတွင်လည်း Partition Act၊ ဟိန္ဒူအမွေဆက်ခံဥပဒေ၊ ခရစ်ယာန် သို့မဟုတ် မွတ်စလင်စည်းမျဉ်းနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေတို့ သက်ဆိုင်နိုင်သည်။ Registration of Deeds Law အရ သေတမ်းစာ သို့မဟုတ် မိသားစုသဘောတူညီချက်ကို မှတ်ပုံတင်ခြင်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ရွေးချယ်နိုင်သော်လည်း အမွေအနှစ်အတွက် တရားဝင်ကိုယ်စားလှယ် သို့မဟုတ် အခြားအာဏာပိုင်မှုအထောက်အထား လိုအပ်နိုင်သေးသည်။ တရားမတာဝန်ယူမှုကို တောင်းဆိုမှု၏ ဥပဒေအခြေခံအလိုက် ပုံမှန်အားဖြင့် အကဲဖြတ်သည်။ စာချုပ်ဖောက်ဖျက်မှုသည် Contract Act နှင့် Specific Relief Act အရ လျော်ကြေး သို့မဟုတ် အခြားကုစားမှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သက်ဆိုင်ရာ တရားဝင်ဥပဒေများတွင် ပြည့်စုံသော အထွေထွေ tort ဥပဒေတစ်ခုကို မတွေ့ရှိရသဖြင့် စာချုပ်မဟုတ်သောတာဝန်ယူမှုနှင့် တရားမစီရင်ထုံးများကို အမှုအလိုက် စစ်ဆေးရန်လိုသည်။ မော်တော်ယာဉ်ထိခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးမှု၊ ဒဏ်ရာနှင့် ပစ္စည်းပျက်စီးမှုတွင် Third-Party Liability Insurance Rules 2003 လည်း သက်ဆိုင်နိုင်သည်။ သက်သေနှင့် ကန့်သတ်ကာလတို့က တောင်းဆိုမှု ဆက်လက်နိုင်မနိုင် ဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။ ရာဇဝတ်မှု၊ စားသုံးသူကာကွယ်ရေးနှင့် အလုပ်သမားဥပဒေဆိုင်ရာပြဿနာများသည် တရားမအငြင်းပွားမှုနှင့် တွဲပါနိုင်သော်လည်း သီးခြားဥပဒေမူဘောင်များကို လိုက်နာသည်။ တရားမလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် Code of Civil Procedure 1908၊ Evidence Act၊ Limitation Act 1908၊ Court Fees Act နှင့် Process Fees Act တို့ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးပြုသည်။ မြို့နယ်တရားရုံးများသည် ပထမအဆင့်တရားရုံးအဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် လုပ်ဆောင်ပြီး သက်ဆိုင်ရာဥပဒေအရ ခရိုင်တရားရုံး သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်နှင့် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တို့က အဆင့်မြင့်တရားရုံး၊ အယူခံ သို့မဟုတ် ကြီးကြပ်ရေးအခန်းကဏ္ဍများ ထမ်းဆောင်နိုင်သည်။ 2022 ဩဂုတ် 1 ရက်မှစ၍ တရားရုံးဦးဆောင်ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းရေးကို တရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး၊ ခရိုင်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံးများတွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ Legal Aid Law 2016 သည် ပြည်ထောင်စု၊ တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်နှင့် မြို့နယ်အဆင့် ဥပဒေအကူအညီဘုတ်အဖွဲ့များ သတ်မှတ်ထားသည်။ တရားရုံးကြေး၊ လုပ်ငန်းစဉ်ကြေး၊ ရှေ့နေ၊ ဘာသာပြန်နှင့် စာရွက်စာတမ်းပို့ဆောင်စရိတ်တို့သည် တောင်းဆိုမှုနှင့် တရားရုံးနေရာအလိုက် ကွာခြားပြီး အမျိုးသားအဆင့်တစ်သတ်မှတ်ကြာချိန် မရှိပါ။ စာပို့ဝန်ဆောင်မှု၊ သက်သေ၊ ကိုယ်စားပြုမှု၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအခြေအနေများက နှောင့်နှေးစေနိုင်သည်။ စီရင်ချက်တစ်ခုရခြင်းသည် ငွေပြန်ရမည်ဟု အာမမခံပါ။ စီရင်ချက်အကောင်အထည်ဖော်မှုကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဒီကရီထုတ်ပေးသောတရားရုံး သို့မဟုတ် အကောင်အထည်ဖော်ရန် လွှဲပြောင်းပေးထားသောတရားရုံးမှ ဆောင်ရွက်သည်။ အမိန့်အလိုက် ငွေပေးချေမှု၊ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော သို့မဟုတ် မရွှေ့မပြောင်းနိုင်သောပစ္စည်း လွှဲပေးမှု၊ သီးခြားဆောင်ရွက်မှု၊ တားမြစ်မိန့်၊ ပစ္စည်းသိမ်းဆည်းရောင်းချမှု သို့မဟုတ် ဥပဒေအရ တရားမဖမ်းဆီး/ထိန်းသိမ်းမှုတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ တရားရောင်းချမှုလက်မှတ်ကို စာချုပ်မှတ်ပုံတင်ရုံးတွင် မှတ်ပုံတင်ရန် လိုနိုင်သည်။ အနုညာတဆုံးဖြတ်ချက်များကို Arbitration Law အရ အသိအမှတ်ပြု၍ အကောင်အထည်ဖော်ရသည်။ လက်တွေ့ရလဒ်သည် အပြီးသတ်အခြေအနေနှင့် အယူခံမှု၊ စာရွက်စာတမ်းပို့ဆောင်မှု၊ ပိုင်ဆိုင်မှုတည်နေရာနှင့် ခြေရာခံနိုင်မှု၊ တရားရုံးနှင့် အကောင်အထည်ဖော်စရိတ်တို့အပေါ် မူတည်သည်။