Ny rafitra ara-dalàna eto Madagasikara araka ny Loi 2022-018 dia mametraka préscolaire na dingana fanomanana herintaona, manomboka amin’ny dimy taona ny fanatrehana tsy maintsy atao ary mamaritra fanabeazana fototra enin-taona. Mizara ho Niveau I telo taona sy Niveau II telo taona ny fanabeazana fototra. Voalahatra haharitra telo taona ny ESG I, dingana voalohany amin’ny ambaratonga faharoa, ary arahin’ny ESG II na Lycée mandritra ny telo taona. Atao tsy maintsy atao tsikelikely isaky ny Kaominina ny ESG I, arakaraka ny fisian’ny mpampianatra, trano ary famatsiam-bola avy amin’ny fanjakana. Miankina amin’ny fitsipika fampiharana sy fahafaha-manao eo an-toerana koa ny fepetra ara-dalàna momba ny préscolaire. Tsy mifanaraka tanteraka amin’ireo sokajy ara-dalàna foana ny rafitra ampiasain’ny Ministry of National Education (MEN) amin’ny asa andavanandro. Matetika natao ho an’ny ankizy efatra ka hatramin’ny dimy taona ny préscolaire. Mety ahitana préscolaire, CP1, CP2, CM1 ary CM2 ny EPP, izany hoe Ecole Primaire Publique. Matetika ny CEG ho an’ny daholobe, na Collège d'Enseignement Général, no mandrakotra ny 6ème ka hatramin’ny 3ème mandritra ny efa-taona. Matetika mandrakotra ny Seconde, 1ère ary Terminale mandritra ny telo taona ny Lycée ho an’ny daholobe. Mety hanome fianarana eo an-toerana mitovy amin’izany ny sekoly tsy miankina ekena; lalana tsy miankina misaraka kosa ny sekoly iraisam-pirenena na mampiasa fandaharam-pianarana vahiny fa tsy mitovy mivantana amin’ny sekolim-panjakana. Mametraka politika nasionaly sy manara-maso sekoly ho an’ny daholobe sy tsy miankina ny MEN. Mandrindra ny fanabeazana isam-paritra ny DREN, mandrakotra distrikan-tsekoly ny CISCO ary manohana ny fampiharana ara-pedagojika eo an-toerana ny ZAP. Ny mpitantana sekoly no mikarakara ny asa andavanandro. Mikarakara ny volan’ny sekoly sy fanohanana ary mandray anjara amin’ny fitantanana eo an-toerana ny komity FEFFI. Nandray anjara hatry ny ela tamin’ny famatsiam-bola ny mpampianatra avy amin’ny fiarahamonina tamin’ny alalan’ny latsakemboka avy amin’ny ray aman-dreny sy vondrom-piarahamonina ny FRAM, saingy voarara ny fandraisana mpampianatra FRAM na mpilatsaka an-tsitrapo vaovao tamin’ny taom-pianarana 2025/26. Noho ireo fandaminana ireo dia mety handray andraikitra miaraka amin’ny sekoly ny rafitra nasionaly, isam-paritra, distrika, sekoly ary vondrom-piarahamonina. Miankina amin’ny ambaratonga sy andrim-pampianarana ny fidirana. Matetika ny sekoly eo an-toerana sy toerana misy no mamaritra ny fidirana amin’ny préscolaire. Matetika mila CEPE, mari-pahaizana nasionaly amin’ny fanabeazana fototra, miaraka amin’ny fifaninanana na fifantenana fidirana amin’ny 6ème ny fidirana amin’ny CEG. Matetika mila BEPC, mari-pahaizana amin’ny ambaratonga faharoa voalohany, sy fifantenana na fifaninanana amin’ny Seconde ny fidirana amin’ny Lycée. Voafetra ny toerana any amin’ny faritra maro. Nandritra ny taom-pianarana 2025/26 dia tamin’ny alalan’ny fitsapana ambaratonga na dingana famindrana no nandaminana ny famindrana na fidirana amin’ny kilasy antonony toy ny 5ème, 4ème, 3ème, 1ère ary Terminale. Tsy misy rafitra nasionaly tokana voarakitra momba ny faritra ifandraisan’ny sekoly mamaritra ny fahazoana miditra amin’ny toerana rehetra. Maimaim-poana araka ny lalàna ary tsy maintsy atao ny fanabeazana fototra. Nilaza koa ny governemanta fa maimaim-poana ny saram-pisoratana sy fanadinana fandalovana any amin’ny sekolim-panjakana tamin’ny taona 2025/26. Miovaova arakaraka ny sekoly ny saram-pianarana any amin’ny sekoly tsy miankina, ary mety hahitana saram-pianarana, fisoratana anarana, fitaterana, sakafo na sarany hafa. Amin’ny fampiharana dia mbola mandray anjara betsaka amin’ny saran’ny fanabeazana ny fianakaviana; tombanan’ny tatitra UNICEF fa 40% eo ho eo amin’ny fandaniana miverimberina amin’ny rafi-panabeazana no zakain’ny fianakaviana. Tokony hampahafantarina eny an-toerana ny vola omen’ny sekoly tantanin’ny FEFFI sy tahirim-panohanana. Tokony havahana amin’ny latsakemboka ofisialy nambara ny fangatahana sarany tsy ofisialy, izay mety manondro olana amin’ny fitantanana. Misy fiantraikany amin’ny fanatrehana mihoatra noho ny fitsipika ara-dalàna ny anton-javatra maro. Mety hanapaka ny fianarana ny fahantrana, dia lavitra, asa amin’ny fotoam-pijinjana, rivo-doza, tsy fahatongavan’ny mpampianatra, fikarakarana zaza, fampiasana zaza amin’ny asa, fanambadiana aloha loatra ary vohoka amin’ny fahatanorana. Araka ny tombana UNESCO tamin’ny 2024 dia tsy nianatra ny 3.4% amin’ny ankizy amin’ny taom-pianarana fototra, 38.8% amin’ny taom-pianarana ambaratonga faharoa voalohany ary 69.0% amin’ny taom-pianarana ambaratonga faharoa ambony. Teo amin’ny 53.5% ny taham-pahavitan’ny fanabeazana fototra, 28.8% ny ambaratonga faharoa voalohany ary 14.1% ny ambaratonga faharoa ambony tamin’ny taona iray araka ny modely. Asehon’ireo tarehimarika ireo fa tsy mandeha ho azy ny fahatongavana amin’ny faran’ny dingana na dia tsy maintsy atao aza ny fanatrehana. Ny MEN sy ny rafitra fanavaozana ao aminy, anisan’izany ny COOCM, no mametraka fandaharam-pianarana ofisialy sy ora fampianarana farany ambany ho an’ny sekoly ho an’ny daholobe sy tsy miankina. Ny teny malagasy sy frantsay no fiteny ampiasaina indrindra amin’ny fampianarana. Mety hampiasa azy roa ny EPP sy CEG, fa mifantoka kokoa amin’ny teny frantsay ny Lycée. Anisan’ny taranja ankehitriny ny teny malagasy, frantsay, matematika, tantara sy jeografia, siansa momba ny fiainana sy ny tany, fanabeazana ara-batana ary anglisy; tafiditra ao anatin’ny fanavaozana koa ny fanabeazana maha-olom-pirenena. Mametra ny taom-pianarana ho 40 herinandro mizara ho fe-potoana fiasana dimy ny lalàna, fa ny ministera no mamoaka ny tetiandro isan-taona, izay mety ahitsy eo an-toerana. Atambatra ny fanombanana any an-tsekoly sy ny fanadinam-pirenena. Ny fanombanana nasionaly manamarina ny fahalalana amin’ny faran’ny Niveau II amin’ny fanabeazana fototra no CEPE. Ny fanadinana BEPC no faran’ny ESG I, ary ny Baccalauréat général no faran’ny Lycée. Mety hamaritra fidirana na famindrana koa ny fanadinana fidirana sy fitsapana ambaratonga. Notaterin’ny World Bank tamin’ny 2025 fa tsy ampy fahaizana mamaky teny ny 95% eo ho eo amin’ny ankizy amin’ny faran’ny fanabeazana fototra, ary voalaza fa 25.3% ny famerenana kilasy tany amin’ny sekolim-panjakana. Ambony kokoa tamin’ny angon-drakitra voalaza ny fahavitan’ny fanabeazana fototra modely ho an’ny zazavavy noho ny zazalahy: 63.3% raha 57.6%. Manome fitaovam-pianarana, kitapo fianarana, boky ary fitaovana fianarana am-piandohana ny fandaharan’asan’ny fanjakana sy mpiara-miombon’antoka. Mety hiorina amin’ny toe-tsosialy na fahaiza-manao ny vatsim-pianarana, indrindra amin’ny ambaratonga faharoa sy fampianarana ambony. Nilaza ny fandaharan’asa TALIM fa nahatratra mpianatra préscolaire sy fototra 4.7 tapitrisa teo ho eo, mpampianatra 135,000 ary sekolim-panjakana fototra 27,000 tamin’ny 2025. Nikasa hanamboatra sekoly mihoatra ny 1,000 any amin’ny faritra 15 iharan’ny rivo-doza koa izy. Ahitana andro fiofanana ara-pedagojika efatra isan-taona ny fanofanana mpampianatra, nefa mbola betsaka ny tsy fahampian’ny mpampianatra sy fotodrafitrasa isam-paritra. Mamaritra ny fanabeazana manome sehatra ho an’ny rehetra ny lalàna malagasy, anisan’izany ny fianaran’ny ankizy manana fahasembanana malefaka na antonony any amin’ny sekoly mahazatra raha misy fahafahana miditra sy fanohanana. Matetika alefa any amin’ny andrim-pampianarana manokana kosa ny ankizy manana fahasembanana lehibe. Miova be arakaraka ny faritra, toetry ny trano, mpiasa voaofana ary fitaterana ny fahafahana mampihatra izany. Ny fiovana lehibe dia avy amin’ny CEPE mankany amin’ny CEG na ESG I, BEPC mankany amin’ny Lycée na ESG II, ary Baccalauréat général mankany amin’ny fampianarana ambony na lalana ara-teknika na arak’asa. Tsy miantoka toerana amin’ny andrim-pampianarana manaraka ho azy ny fahazoana fanadinana satria misy fiantraikany amin’ny fidirana ny fifantenana, fahafaha-manao ary fisian’ny sekoly isam-paritra. Mety hisy fiantraikany amin’ny fanombohana, fitohizana ary fahavitan’ny fianarana ny halavirana any ambanivohitra, loza ateraky ny rivo-doza, fiovana eo amin’ny teny malagasy sy frantsay, fisian’ny mpampianatra, famatsiam-bola avy amin’ny vondrom-piarahamonina ary fandaniana ao an-tokantrano.
Sekoly eto Madagasikara
Manana rafitra ara-pianarana manomboka amin’ny préscolaire ka hatramin’ny fanabeazana fototra sy ambaratonga faharoa i Madagasikara, saingy tsy mitovy ny tolotra sy fahafahana miditra. Matetika ahitana sekoly fototra EPP, sekoly ambaratonga faharoa voalohany CEG ary Lycée ny lalam-panjakana, fa manome safidy hafa kosa ny sekoly tsy miankina sy iraisam-pirenena ekena. Maimaim-poana araka ny lalàna ny fanabeazana fototra, ary mametraka fanatrehana tsy maintsy atao manomboka amin’ny dimy taona ny rafitra ankehitriny; miankina betsaka amin’ny toerana, loharanon-karena ary toe-pianakaviana anefa ny fampiharana sy fitohizan’ny fianarana. Ny CEPE, BEPC ary Baccalauréat no fanadinam-pirenena lehibe sy mariky ny fiovana eo amin’ny ambaratonga.
Tip
Raiso ho fanapahan-kevitra momba ny fahafaha-manao, halavirana, fiteny ary sarany ny fisafidianana sekoly eto Madagasikara, fa tsy safidy eo amin’ny sekolim-panjakana sy tsy miankina fotsiny. Ataovy aloha ny fanamarinana momba ny mari-pahaizana ilaina sy fomba fidirana, indrindra amin’ny toerana ao amin’ny CEG sy Lycée, ary mitadiava safidy hafa azo tanterahina raha mety hanapaka ny fanatrehana ny fitaterana, toetrandro, tsy fahampian’ny mpiasa na fandaniana ao an-tokantrano.