Matetika no ampiasaina ny teny frantsay hoe animaux de compagnie ilazana ny biby ompiana manokana hiara-miaina amin’ny olona. Tsy misy porofo momba ny fahefana nasionaly misahana ny biby fiompy, rejisitra tsy maintsy anaovana fisoratana na sampan-draharaham-panjakana mandray biby tsy tiana manerana an’i Madagasikara. Noho izany dia miankina betsaka amin’ny tompony, ny sampan-draharaha mpitsabo biby eo an-toerana, ny toeram-pitsaboana tsy miankina ary ny fikambanana mpanohana biby ny andraikitra. Miasa manerana ny firenena amin’ny alalan’ny Direction des Services Vétérinaires (DSV) ny Ministère de l’Agriculture et de l’Élevage, fantatra amin’ny hoe MINAE. Manome ampahany samihafa amin’ny fanohanana misy ny sampan-draharaha mpitsabo biby isam-paritra antsoina hoe Services Régionaux de l’Elevage (SRE), ny mpitsabo biby tsy miankina manana mari-pahaizana sy ny toeram-pitsaboana, ny ONG ary ny toeram-pialofana. Toerana fandraisana biby vonjimaika ny toeram-pialofana, ary mety handamina famonjena, fikarakarana vonjimaika na fananganana azy ho biby ao an-tokantrano. Ny alika sy saka no biby ompiana manokana voarakitra tsara indrindra. Tao amin’ny santionany tamin’ny 2016 tao Mahajanga, navoaka tamin’ny 2024, dia 338 tamin’ny alika 400 no nanana tompony, 95.6% no notanana indrindra ho alika mpiambina, 45% no afaka nivezivezy teny an-dalana na tamin’ny manodidina, ary 34% monja no nanana firaketana momba ny fiarovana amin’ny haromotana. Tamin’ireo tompona 82 nanaovana fanadihadiana, 55 no nilaza fa tsy nahazo fitsaboana biby ara-dalàna. Tsy maneho an’i Madagasikara manontolo io santionany io, nefa mampiseho ny antony maha-zava-dehibe amin’ny fiainana andavanandro ny fifehezana ny fivezivezena, ny fiompiana alika mpiambina, ny fanaovana vaksiny ary ny fahazoana fitsaboana. Tsy dia voarakitra mazava ny fikarakarana mahazatra ny karazana biby hafa. Tafiditra amin’ny fanaraha-maso ny bibidia sy ny CITES ny bibidia na biby arovana, indrindra ny gidro maky, fa tsy amin’ny fitsipika mahazatra momba ny biby fiompy. Mifehy ampahany amin’ny rafitra momba ny mpitsabo biby sy ny fiahiana ny biby ny Loi n°2006-030. Araka ny Andininy faha-3 ao aminy, ny olona manana mari-pahaizana eken’ny fanjakana ihany no mahazo manao asa fitsaboana biby. Mitaky ny Andininy faha-4 ny hanomezan’ny tompony fepetra mifanaraka amin’ny filàna ara-biolojikan’ny karazana biby. Raran’ny Andininy faha-8 ny fampijaliana mafy, ny habibiana ary ny herisetra, afa-tsy ny asa ilaina amin’ny fiompiana ara-teknika, ny siansa na ny fanatanjahantena. Tsy misy porofo momba ny lalàna maoderina natokana manokana ho an’ny biby ompiana hiara-miaina amin’ny olona eto Madagasikara. Niresaka momba ny fanavaozana ny rafitra ara-dalàna momba ny fiahiana ny biby ny atrikasa MINAE tamin’ny 2021, saingy tsy mazava ny tena halehiben’ny fampiharana amin’izao fotoana izao. Mihatra manerana ny firenena amin’ny alika, saka ary gidro maky ompiana ho biby mpiara-miaina ny Arrêté n°3412/2000. Mpitsabo biby na mpanampy mpitsabo biby eo ambany fanaraha-mason’ny mpitsabo biby ihany no mahazo manao vaksiny amin’ny haromotana. Ny tompony no mandoa ny sarany, ary tsy maintsy vaksiny tsy velona nekena no ampiasaina. Tsy mihoatra ny herintaona ny faharetan’ny taratasy fanamarinana ny vaksiny voalohany; arahin’ny fandaharam-potoana mifanaraka amin’ny vokatra ampiasaina ny vaksiny fanamafisana aorian’izany. Manoro ny fanaovana vaksiny tsy an-kanavaka ny biby fiompy ra mafana ny MINAE. Mbola misy eto Madagasikara ny haromotana, ary matetika mifandray amin’ny alikan’ny tompony na ny alika mpifanolo-bodirindrina ny kaikitry ny alika, ka tokony hotehirizina miaraka amin’ny taratasy hafa momba ilay biby ny firaketana vaksiny. Biby 81, alika sy saka, no voarakitry ny tatitra MINAE tamin’ny 2022 tao anatin’ny fandaharan’asa fanaovana vaksiny iray; tsy taham-panaovana vaksiny nasionaly na tombana ny isan’ny biby fiompy manontolo io isa io. Tsy mitovy arakaraka ny toerana sy ny vola ny fahazoana fitsaboana biby. Mitatitra tsy fahampian’ny mpitsabo biby sy fahasarotana amin’ny fahazoana tolotra ny MINAE. Any Antananarivo no ahitana porofo mazava indrindra momba ny fitsaboana manokana sy feno. Tanisain’ny Vetcare ny fizahana, ny vaksiny, ny fanalana kankana, ny fandidiana, ny fakana sary sy ny fitiliana laboratoara, ny fampidirana hopitaly, ny fitsaboana nify, ny fikarakarana endrika, ny toerana fitazonana saka, ny fametrahana puce ary ny fanampiana amin’ny fanafarana na fanondranana. Azo alamina mialoha ny fitsidihana an-trano tsy vonjy taitra. Miovaova ny tolotra any ambanivohitra sy ny faritra hafa, ary tsy misy lisitra ho an’ny daholobe feno momba ny mpanome tolotra. Manomboka amin’ny MGA 37,400 ny saram-pizahana na fizahana momba ny vaksiny ao amin’ny ohatra tsy miankina VetClinic any Antananarivo, MGA 500,000 ny fanapahana ny taovam-pananahan’ny alika lahy ary MGA 600,000 ny an’ny alika vavy. Voalaza fa maimaim-poana ny fizahana mandritra ny 30 minitra momba ny dia. Mety hampitombo ny sarany ny fanafody, ny fitaterana, ny toeram-pitsaboana voafidy ary ny fotoana, ary tsy misy saram-pirenena raikitra navoaka momba ny biby fiompy. Raha hanafatra alika na saka ho eto Madagasikara, alamino amin’ny alalan’ny sampan-draharaha mpitsabo biby ny fahazoan-dalana hanafarana sy ny taratasy fanamarinana vaksiny amin’ny haromotana. Mila fahazoan-dalana hanafarana sy taratasy ara-pahasalamana ny biby velona hafa. Tanisain’ny saram-padin-tseranan’i Madagasikara tamin’ny 2026 ny alika sy saka fiompy ao amin’ny HS 0106.19 40, misy haba 20% sy VAT 20%. Miankina amin’ny raharaha ny kajy marina amin’ny fadintseranana sy ny saram-pahazoan-dalana, ary tsy navoaka ho saram-biby fiompy tokana raikitra izany. Raha hanondrana biby voatanisa, dia mety ilaina arakaraka ny karazana sy ny toerana haleha ny fahazoan-dalana hanafatra na hanondrana, ny Autorisation de dédouanement, ny antontan-taratasy CITES ary ny taratasy fanamarinana ara-pahasalamana na ara-pahasalamam-biby. Tsy maintsy manaraka ny fitsipiky ny firenena haleha sy ny fepetran’ny zotram-piaramanidina koa ny alika sy saka. Tsy misy porofo momba ny pasipaoro nasionaly ho an’ny biby fiompy na rejisitra nasionaly momba ny puce eto Madagasikara. Ho an’ny dia mankany amin’ny firenena ao amin’ny EU, dia faritan’ny Vetcare ny fepetra mifanaraka amin’ny toerana haleha: tsy maintsy apetraka alohan’ny vaksiny amin’ny haromotana ny puce, tsy maintsy mahatratra 0.5 IU/ml farafahakeliny ny haavon’ny antibody, tsy maintsy alaina 30 andro farafahakeliny aorian’ny vaksiny ny ra, ary miandry telo volana ny biby vao mandeha. Manan-kery 10 andro ny taratasy fanamarinana ara-pahasalamana. Mihatra amin’ny dingana momba ny dia mankany amin’ny EU nofaritan’ilay mpanome tolotra ireo fepetra ireo, ka tsy tokony hoheverina fa mihatra amin’ny toerana haleha rehetra. Rehefa tsy afaka mikarakara biby intsony ny tompony, dia anisan’ny safidy azo atao ny famindrana azy amin’olona hafa, fikarakarana vonjimaika, famonjena, fametrahana amin’ny toeram-pialofana na fananganana azy ho biby ao an-tokantrano. Manome famonjena biby an-dalambe, fitsaboana biby, fanapahana taovam-pananahana, fanampiana amin’ny fananganana ary fanampiana ho an’ny fianakaviana tsy afaka mandoa fitsaboana ny Gasy Animal Aid, ONG fantatra izay niasa tao Antananarivo nanomboka tamin’ny 2019. Fikambanana tsy mitady tombombarotra voasoratra ara-dalàna tamin’ny 2023 ny Gasy Mobilisation pour les Animaux, ary mitantana ny Refuge Ambohimanga, izay mandray alika 40 eo ho eo. Tsy misy porofo momba ny biraom-panjakana mandray biby tsy tiana na fomba tsy maintsy anolorana biby manerana ny firenena. Noho izany, azo tanterahina kokoa ny mifandray amin’ny mpitsabo biby mahafeno fepetra, toeram-pialofana eo an-toerana na ONG efa miorina mpanohana biby, fa tsy manantena sampan-draharaham-panjakana foibe mandray biby.
Biby fiompy eto Madagasikara
Ny fiompiana biby fiompy eto Madagasikara dia mitaky fisafidianana biby, fikarakarana mifanaraka amin’ny karazany, fandaminana fitsaboana avy amin’ny mpitsabo biby, ary fanarahana ny fitsipika momba ny vaksiny sy ny dia. Ny alika sy saka no biby mpiara-miaina voarakitra tsara indrindra, saingy miovaova be arakaraka ny toerana ny fahazoana tolotra fitsaboana biby, ny sarany ary ny fanohanana ara-dalàna. Zava-dehibe amin’ny fahasalaman’ny biby, ny loza ateraky ny kaikitry ny biby ary ny fivezivezena miampita sisintany ny vaksiny sy ny firaketana momba ny haromotana.
Tip
Hevero ho andraikitra manokana amin’ny fikarakarana sy fitantanana loza mety hitranga ny fiompiana biby fiompy eto Madagasikara, fa aza miankina amin’ny rafitra fanohanana manerana ny firenena. Mora tantanana kokoa ny alika na saka raha afaka miantoka fitsaboana biby tsy tapaka ianao, mifehy ny fivezivezena, mitahiry ny firaketana momba ny haromotana ary miatrika sarany miankina amin’ny toerana. Ho an’ny biby hafa, indrindra ny bibidia na biby arovana, mitadiava torohevitra manokana alohan’ny hakana azy.