Samy fiteny ofisialin’i Madagasikara ny teny Malagasy sy ny teny frantsay, ary mamela ny fampiasana ny iray amin’izy ireo amin’ny fanabeazana sy ny fitantanan-draharaham-panjakana ny fomba fanao ofisialy. Manome endrika voarindra ho an’ny fampiasana eny amin’ny andrim-panjakana manerana ny firenena ny Malagasy Ofisialy. Ny fampiasana teny Merina sy Imerina no fototra ara-tantarany, saingy ampiasaina ho fiteny iombonana ivelan’io faritra io koa izy. Fiteny makro manana karazana fiteny isam-paritra maro koa ny teny Malagasy, fa tsy endrika mitovy tokana ampiasain’ny rehetra. Anisan’ny ohatra ny Merina, Betsileo, Betsimisaraka, Tsimihety, Sakalava, Antandroy na Tandroy, Antakarana ary Sihanaka. Matetika tombanana ho 10 ka hatramin’ny 18 ny karazany, saingy mbola iadian-kevitra ny fanasokajiana azy. Mety hisy lanjany eo amin’ny fanabeazana eo an-toerana sy ny fiainana ara-kolontsaina ny fiteny isam-paritra, ary misy fiantraikany amin’ny endrika ampiasaina amin’ny fomba ofisialy ny fampianarana an-tsekoly sy ny tsipelina voarindra. Noraketin’ny fanisam-bahoaka RGPH-3 tamin’ny 2018 ny fahaizana miteny teo amin’ny olona telo taona no ho miakatra: Malagasy 99.9%, frantsay 23.6%, anglisy 8.2% ary fiteny hafa 0.6%. Betsaka kokoa no nilaza fa mahay frantsay sy anglisy tany an-tanàn-dehibe noho ny tany ambanivohitra: frantsay 47.2% raha 17.8%, ary anglisy 19.8% raha 5.4%. Tsy asehon’ireo tarehimarika ireo raha ampiasaina isan’andro ny fiteny iray, ianarana ho fiteny faharoa na fitenin-dreny; koa tsy tokony horaisina ho fandrefesana mivantana ny fahaizana miteny na ny fahazoana misitraka andrim-panjakana izy ireo. Tsy misy rafitra ara-dalàm-panorenana misaraka, manome sata ara-pitantanana ho an’ny fiteny vitsy an’isa, voapetraka ao amin’ny rafitra nasionaly misy porofo. Amin’ny ankapobeny dia sokajian’ny andrim-panjakana ho isan’ny teny Malagasy ireo karazany isam-paritra. Tsy misy angona azo itokisana sy ankehitriny momba ny fiteny lova na fiteny vitsy an’isa tsy malagasy. Tsy misy koa zo manerana ny firenena voamarina hahazo mpandika teny na fenitra ankapobeny momba ny tolotra ara-piteny amin’ny raharaham-panjakana rehetra; noho izany dia mety hiova arakaraka ny andrim-panjakana, faritra, fanabeazana ary hamaroan’ny mponina an-tanàn-dehibe ny fahafahana mifandray. Samy manana andraikitra mifandraika amin’ny politika momba ny fiteny, ny fandinihana ara-dalàna, ny antontan’isa, ny fanabeazana na ny asa ara-piteny sy ara-kolontsaina ny Minisiteran’ny Fanabeazam-pirenena, ny Fitsarana Avo momba ny Lalàm-panorenana, ny Sekretaria Jeneralin’ny Governemanta sy ny sampan-draharahany DIRCNLEGIS, ny INSTAT ary ny Akademia Malagasy. Tamin’ny Aogositra 2026, nambaran’ny Fitsarana Avo momba ny Lalàm-panorenana fa tsy manaraka ny Lalàm-panorenana ny Lalàna 2026-005 talohan’ny namoahana azy, satria nametraka sazy noho ny tsy fampiasana ny teny Malagasy teo amin’ny fanabeazana, fanofanana, fifandraisana amin’ny olom-pirenena ary fifandraisan’ny Fanjakana. Midika izany fa tsy namorona fepetra voamarina mitaky ny teny Malagasy irery ilay lalàna. Mbola sehatra anaovana fanavaozana ny fanabeazana. Nitohy tamin’ny 2025 ny fiaraha-miasan’ny Minisiteran’ny Fanabeazam-pirenena sy ny UNESCO momba ny fandaharam-pianarana, ny fiteny enti-mampianatra ary ny tontolon’ny fiteny eo an-toerana. Nisy drafitra politika taloha nikasa hampiasa ny teny Malagasy nandritra ny telo taona voalohany amin’ny zana-potoana voalohany, ary ny teny frantsay tamin’ny taona farany amin’ny zana-potoana faharoa, saingy tsy hita fa nitovy ny fampiharana izany manerana ny firenena. Eo amin’ny haino aman-jery, ny ORTM no rafitra iorenan’ny fampielezam-peo sy fahitalavitra ho an’ny daholobe, ka anisan’ny tolotra lehibe ny TVM sy RNM. Tsy misy antontan’isa ankehitriny sy azo itokisana momba ny anjaran’ny fiteny ampiasaina. Tafiditra ao amin’ny fandaharam-pianarana nasionaly ny literatiora malagasy, ary mampiseho ny mety hiarahan’ny fiteny isam-paritra sy ny fahafahana miditra amin’ny sehatra nasionaly na iraisam-pirenena ny asa ara-kolontsaina amin’ny fiteny roa, toy ny Boke Arofototse amin’ny teny Tandroy miaraka amin’ny fandikana azy amin’ny teny frantsay. Manohana ny asa ara-piteny, ara-poko, ara-tsosialy ary ara-literatiora ny Akademia Malagasy.
Ny fiteny eto Madagasikara
Mifototra amin’ny teny Malagasy, tenim-pirenena, sy ny teny frantsay, fiteny ofisialy ampiasaina miaraka aminy eo amin’ny fiainam-bahoaka, ny tontolon’ny fiteny eto Madagasikara. Endrika nohamarinin’ny andrim-panjakana ny Malagasy Ofisialy, izay niorina ara-tantara tamin’ny fiteny Merina sy Imerina ary ampiasaina ho fiteny iombonana manerana ny firenena. Misy kosa ny karazana fiteny malagasy isam-paritra maro, izay mifamatotra ho fitohizam-paritra samihafa. Araka ny fanisam-bahoaka tamin’ny 2018, 99.9% amin’ny olona telo taona no ho miakatra no nahay niteny Malagasy, 23.6% nahay niteny frantsay, ary 8.2% nahay niteny anglisy. Fahaizana miteny no refesin’ireo tarehimarika ireo, fa tsy fampiasana andavanandro na fitenin-dreny. Misy fiantraikany amin’ny fahazoana misitraka ny fitantanan-draharaha, ny fanabeazana, ny haino aman-jery, ny kolontsaina ary ny fandraisana anjara amin’ny raharaham-bahoaka ny safidy fiteny, indrindra any amin’ny toerana ahitana andrim-panjakana mampiasa frantsay betsaka kokoa.
Tip
Safidio araka ny andrim-panjakana, ny faritra ary ny mety ho vokatr’ilay tsy fifankahazoana ny fiteny hampiasaina amin’ny fifandraisana eto Madagasikara, fa aza mifototra amin’ny sata ofisialy fotsiny. Ny teny Malagasy no safidy azo antoka kokoa hahazoana mifandray amin’ny olona maro amin’ny ankapobeny; mety ilaina kosa ny frantsay amin’ny raharaha ara-dalàna na araka ny fepetra napetraky ny andrim-panjakana. Aza raisina ho solon’ny fiteny rehetra ny anglisy. Raha zava-dehibe ny vokatra, hamafiso izay fiteny ekena ary mitadiava fanampiana azo ianteherana fa aza mihevitra fa misy tolotra fandikan-teny manerana ny firenena.