လာအိုနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ

လာအိုစကားလုံး ສື່ມວນຊົນ သည် လူထုမီဒီယာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန (MICT) က မီဒီယာ၊ ထုတ်ဝေရေးနှင့် ရုပ်ရှင်ကို ကြီးကြပ်ပြီး နည်းပညာနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန (MoTC) က သတင်းနည်းပညာ၊ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် လှိုင်းနှုန်းတို့ကို ကိုင်တွယ်သည်။ လူထုမီဒီယာဌာနနှင့် စာပေနှင့် ထုတ်ဝေရေးဌာနတို့လည်း မီဒီယာနှင့် ထုတ်ဝေရေးကိစ္စများတွင် ပါဝင်သည်။ Khaosan Pathet Lao သည် တရားဝင် လာအိုသတင်းအေဂျင်စီဖြစ်သည်။ Pathet Lao၊ Pasason နှင့် Vientiane Mai တို့သည် ပါတီ သို့မဟုတ် အစိုးရသတင်းစာများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ Vientiane Times သည် ပုံနှိပ်နှင့် အွန်လိုင်းတွင် လာအိုနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သတင်းများ ထုတ်ဝေပြီး PDF စာရင်းသွင်းမှုလည်း ရှိသည်။ Laotian Times သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အွန်လိုင်းသတင်းများ ပေးပြီး နယ်စည်းမခြားသတင်းထောက်များအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အယ်ဒီတာ့အာဘော်ပိုင်း လွတ်လပ်ခွင့်အချို့ ပိုရှိသည်။ လာအိုဘာသာ သတင်းမီဒီယာအများစုသည် အစိုးရ သို့မဟုတ် ပါတီထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိပြီး ရရှိနိုင်သော အမျိုးသားသုတေသနတွင် လွတ်လပ်သည့် လာအိုဘာသာသတင်းဌာနကို ယုံကြည်စိတ်ချရစွာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိပါ။ လာအိုရုပ်မြင်သံကြားတွင် LNTV1 နှင့် LNTV3 HD ပါဝင်ပြီး အမျိုးသားသတင်း၊ အားကစား၊ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်နှင့် ဖျော်ဖြေရေးတို့ကို ရုပ်မြင်သံကြား၊ ဝဘ်တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု၊ ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းနှင့် YouTube မှ ပေးသည်။ လာအိုအမျိုးသားရေဒီယိုက ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးဖြင့် ရေဒီယိုနှင့် ဝဘ်အစီအစဉ်များ ပေးသည်။ အသံလွှင့်အကြောင်းအရာများတွင် လာအို၊ ခမူး၊ မုံ၊ ဗီယက်နမ်၊ အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာ ပါဝင်နိုင်သည်။ ရေဒီယို သို့မဟုတ် ရုပ်မြင်သံကြားဝန်ဆောင်မှုပေးသူသည် လှိုင်းနှုန်းဌာနတွင် ၎င်း၏လှိုင်းနှုန်းကို မှတ်ပုံတင်ပြီး ပြည်နယ်နည်းပညာနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဌာနခွဲနှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။ မှတ်ပုံတင်ခြင်းသည် သုံးလကြာနိုင်ပြီး မှတ်ပုံမတင်ဘဲ လုပ်ကိုင်ပါက ဒဏ်ငွေ ချမှတ်နိုင်သည်။ စိစစ်ထားသော အချက်အလက်များတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးသီးသန့် တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုဝန်ဆောင်မှုပလက်ဖောင်း ယုံကြည်စိတ်ချရစွာ မှတ်တမ်းမတင်ထားပါ။ LNTV ၏ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု၊ မှတ်တမ်းနှင့် YouTube၊ Facebook၊ YouTube နှင့် TikTok ရှိ ဗီဒီယိုများ၊ Netflix ကဲ့သို့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများသည် လက်တွေ့အစားထိုးရွေးချယ်စရာများ ဖြစ်သည်။ ဝင်ရောက်ခွင့်သည် အင်တာနက်ချိတ်ဆက်မှု၊ SIM ကတ် သို့မဟုတ် Wi-Fi နှင့် ဒေတာ သို့မဟုတ် စာရင်းသွင်းခအပေါ် မူတည်သည်။ ၂၀၂၅ နှစ်ကုန်တွင် လူ ၅.၀၃ သန်းခန့် အင်တာနက်သုံးစွဲခဲ့ပြီး လူဦးရေ၏ ၆၃.၆% ဖြစ်ကာ ၃၆.၄% မှာ အင်တာနက်မသုံးနိုင်သေးပါ။ လူဦးရေ၏ ၆၀.၃% နေထိုင်သည့် ကျေးလက်ဒေသတွင် ဝင်ရောက်ခွင့် ပိုမညီမျှပါ။ Facebook နှင့် Messenger သည် အထူးအရေးပါပြီး ဘာသာစကားနီးစပ်မှုကြောင့် ထိုင်းရုပ်မြင်သံကြားနှင့် လူမှုမီဒီယာတို့လည်း ပြင်ပရင်းမြစ်အဖြစ် သက်ဆိုင်သည်။ ဖော်ပြသောပလက်ဖောင်းကိန်းဂဏန်းများသည် ကြော်ငြာရောက်ရှိမှု သို့မဟုတ် အသုံးပြုသူအကောင့်ခန့်မှန်းချက်များဖြစ်ပြီး ထူးခြားသည့် တက်ကြွလူဦးရေစာရင်း မဟုတ်ပါ။ မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသည် လူထုမီဒီယာဌာနသို့ လျှောက်ထားရမည်။ တရားဝင်လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ပုံနှိပ်၊ ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ကေဘယ်လ်၊ လေကြောင်းလှိုင်း သို့မဟုတ် လှိုင်းနှုန်းမှတစ်ဆင့် ဖြန့်ဝေသော အခြားအီလက်ထရွန်နစ် သို့မဟုတ် အင်တာနက်မီဒီယာတို့ ပါဝင်ပြီး စိစစ်ချိန် ၉၀ ရက်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ခေါင်းဆောင်၊ အယ်ဒီတာနှင့် သတင်းထောက်များသည် လာအိုနိုင်ငံသားနှင့် နေထိုင်သူဖြစ်ခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာဒီပလိုမာ၊ လုပ်ငန်းအတွေ့အကြုံနှင့် အနည်းဆုံး နိုင်ငံခြားဘာသာစကားတစ်မျိုး တတ်ကျွမ်းခြင်းတို့ လိုအပ်သည်။ အဖွဲ့အစည်းတွင် သင့်လျော်သောရုံးခန်း၊ ပစ္စည်းကိရိယာ၊ ယာဉ်နှင့် မတည်ငွေ လိုအပ်သည်။ နိုင်ငံခြားအဖွဲ့အစည်းများသည် မူလနိုင်ငံတွင် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်း၊ မူလနိုင်ငံမီဒီယာလိုင်စင်နှင့် အစိုးရခွင့်ပြုချက် ပါဝင်သော နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အပိုလုပ်ငန်းစဉ်ကို လိုက်နာရသည်။ လိုင်စင်သက်တမ်းမှာ ၁၂ လဖြစ်သည်။ သက်တမ်းကုန်ပြီး ၉၀ ရက်အတွင်း နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာနှင့်အတူ သက်တမ်းတိုးလျှောက်ထားနိုင်သည်။ ၂၀၁၇ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းစာရွက်တွင် စုစုပေါင်းကြေး LAK 1,220,000၊ သတင်းစာ သို့မဟုတ် မဂ္ဂဇင်းအတွက် နှစ်စဉ်လက်မှတ် LAK 100,000၊ ရေဒီယို သို့မဟုတ် ရုပ်မြင်သံကြားဌာနတစ်ခုစီအတွက် LAK 200,000 ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လက်ရှိပမာဏကို သီးခြားအတည်မပြုနိုင်ပါ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၄ နှင့် မီဒီယာဥပဒေတို့သည် လွတ်လပ်စွာပြောဆိုခွင့်၊ သတင်းစာလွတ်လပ်ခွင့်၊ ပြည်တွင်းပြည်ပသတင်းရယူခွင့်၊ မီဒီယာထံပေးသော အချက်အလက်နှင့် ဥပဒေနှင့်ညီသော မီဒီယာထုတ်ကုန်ဖန်တီးခွင့်တို့ကို တရားဝင်ကာကွယ်ထားသည်။ ကန့်သတ်ချက်များတွင် အမျိုးသား သို့မဟုတ် အများပြည်သူအကျိုးစီးပွား၊ ပါတီနှင့် နိုင်ငံတော်မူဝါဒ၊ သတင်းမှားယွင်းစေခြင်း၊ အသရေဖျက်ခြင်း၊ ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံနှင့် လူမှုစည်းကမ်းတို့ ပါဝင်သည်။ အွန်လိုင်းအမည်မဖော်မှုကို တားမြစ်ထားပြီး အာဏာပိုင်များတွင် စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပိတ်ခြင်း အာဏာရှိသည်။ ကိုယ်တိုင်ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အန္တရာယ်မြင့်မားမှုတို့က ဝေဖန်ရေးသတင်းစာပညာကို ထိခိုက်စေသည်။ နယ်စည်းမခြားသတင်းထောက်များအဖွဲ့၏ ၂၀၂၆ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်အကဲဖြတ်ချက်တွင် လာအိုသည် နိုင်ငံ ၁၈၀ အနက် အဆင့် ၁၅၄၊ ရမှတ် ၃၂.၅၄ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ဉာဏပစ္စည်းဥပဒေ အမှတ် 50/NA သည် ရုပ်မြင်သံကြားလက်ရာနှင့် မိတ္တူကူးခြင်း၊ ဖြန့်ဝေခြင်း၊ အများပြည်သူထံ ဆက်သွယ်ပြသခြင်းဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်သည်။ ထို့ကြောင့် လိုအပ်သည့်အခွင့်အရေးမရှိဘဲ ရုပ်ရှင်၊ အသံသွင်းချက်၊ PDF သို့မဟုတ် အခြားမီဒီယာအကြောင်းအရာကို မျှဝေခြင်းသည် မူပိုင်ခွင့်အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ရရှိနိုင်သော သုတေသနတွင် အမျိုးသားအသံလွှင့်ကြေးကို မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းမရှိပါ။ ပုံမှန်ဝင်ရောက်စရိတ်များမှာ မိုဘိုင်းဒေတာ၊ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှု၊ ပုံနှိပ် သို့မဟုတ် PDF စာရင်းသွင်းခနှင့် တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုစာရင်းသွင်းခတို့မှ အဓိက ဖြစ်ပေါ်သည်။ ကလေးများတွင် အွန်လိုင်းမှ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာချဉ်းကပ်ခြင်း၊ ဆိုက်ဘာအနိုင်ကျင့်ခြင်း၊ ကလေးလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအလွဲသုံးစားမှုဆိုင်ရာ ရုပ်ပုံ၊ အန္တရာယ်ရှိသောအကြောင်းအရာနှင့် ကိုယ်ရေးလုံခြုံမှု သို့မဟုတ် ဒေတာချိုးဖောက်မှုတို့ ကြုံနိုင်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကလေးများအပေါ် အွန်လိုင်းအမြတ်ထုတ်မှုနှင့် အလွဲသုံးစားမှုဆိုင်ရာ အမျိုးသားအလုပ်ရုံတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၆–၂၀၃၀ အမျိုးသားလုပ်ငန်းစီမံချက်ကို စီစဉ်ထားသည်။ ကာကွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများမှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲဖြစ်ပြီး အမျိုးသားအာဏာပိုင်များ၊ ပလက်ဖောင်းတိုင်ကြားမှု၊ အမျိုးသမီးနှင့် မိခင်များနှင့် ကလေးသူငယ်များ တိုးတက်ရေးအမျိုးသားကော်မရှင် (NCAWMC)၊ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးဝန်ကြီးဌာန၊ တရားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပညာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာနနှင့် ယူနီဆက်ဖ်တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ လူများသည် မှတ်ချက်ပေးခြင်း၊ မျှဝေခြင်း၊ ဖန်တီးသူအကောင့်နှင့် ဗီဒီယိုပုံစံတို့မှတစ်ဆင့် ပါဝင်နိုင်သော်လည်း တရားဝင်မီဒီယာဖန်တီးမှုသည် လိုင်စင်စနစ်အောက်တွင် ရှိပြီး အွန်လိုင်းတွင် နိုင်ငံရေးအာဏာပိုင်များကို ဝေဖန်ခြင်းသည် အန္တရာယ်များသည်။