လာအိုနိုင်ငံတွင် အာမခံ

လာအိုဝေါဟာရ ປະກັນໄພ သည် အာမခံဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ တရားဝင်စနစ်တွင် အဓိကအစိတ်အပိုင်း သုံးခုရှိသည်- ဥပဒေအရ လူမှုဖူလုံရေး၊ အမျိုးသားကျန်းမာရေးအာမခံ (National Health Insurance, NHI) နှင့် လိုင်စင်ရပုဂ္ဂလိကအာမခံ။ ၎င်းတို့၏ စည်းမျဉ်းနှင့် ငွေပေးချေမှုလမ်းကြောင်း သီးခြားဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကမူဝါဒသည် လူမှုဖူလုံရေးထဲ အလိုအလျောက်ပြောင်းဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဥပဒေအရမှတ်ပုံတင်ခြင်းကို အစားထိုးခြင်း မရှိပါ။ ဥပဒေအရ လူမှုဖူလုံရေးသည် အစိုးရဝန်ထမ်း၊ စစ်တပ်နှင့်ရဲဝန်ထမ်း၊ ပုဂ္ဂလိကနှင့် နိုင်ငံပိုင်အဖွဲ့အစည်းဝန်ထမ်း၊ နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းလုပ်သူ/ဆန္ဒအလျောက်အာမခံထားသူအချို့ကို အကျုံးဝင်သည်။ ဝန်ထမ်းအနည်းဆုံးတစ်ဦးရှိသော အလုပ်ရှင်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် လူမှုဖူလုံရေးစနစ်တွင် မှတ်ပုံတင်ရသည်။ အလုပ်ရှင် သို့မဟုတ် ဌာနသည် ဝန်ထမ်းနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ရက် 30 အတွင်း မှတ်ပုံတင်ရသည်။ အာမခံထားသောဝန်ထမ်း အလုပ်ပြောင်းပါက ထည့်ဝင်ကာလများသည် အစမှပြန်မစဘဲ စုပေါင်းနိုင်သည်။ ဆန္ဒအလျောက်အာမခံတွင် သီးခြားစည်းမျဉ်းရှိပြီး လုပ်ငန်းခွင်ထိခိုက်မှု၊ လုပ်ငန်းခွင်ရောဂါနှင့် အလုပ်လက်မဲ့အကျိုးခံစားခွင့် မပါဝင်ပါ။ အမျိုးသားလူမှုဖူလုံရေးအဖွဲ့ (National Social Security Organization) ကို အများအားဖြင့် LSSO သို့မဟုတ် NSSO ဟု ခေါ်ပြီး လူမှုဖူလုံရေးဝန်ဆောင်မှုများကို စီမံသည်။ အကျိုးခံစားခွင့်များတွင် ကျန်းမာရေးအာမခံ၊ လုပ်ငန်းခွင်ထိခိုက်မှု/ရောဂါ၊ မီးဖွား၊ နာမကျန်းမှု၊ အလုပ်လုပ်နိုင်စွမ်းလျော့နည်းမှု၊ ပင်စင်၊ သေဆုံးထောက်ပံ့ငွေ၊ ကျန်ရစ်သူအကျိုးခံစားခွင့်နှင့် အလုပ်လက်မဲ့ခံစားခွင့် ပါဝင်နိုင်သည်။ မှီခိုသူများသည် ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် သေဆုံး/ကျန်ရစ်သူအကျိုးခံစားခွင့် ရနိုင်သည်။ အစိုးရဝန်ထမ်း၏ကလေးများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အသက် 18 နှစ်အထိ၊ သို့မဟုတ် လက်မထပ်ရသေးဘဲ ပညာသင်နေပါက အသက် 23 နှစ်အထိ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုရနိုင်သည်။ အာမခံထားသူသေဆုံးပြီးနောက် သတ်မှတ်လူမှုဖူလုံရေးစည်းမျဉ်းအရ ဇနီး/ခင်ပွန်းနှင့် ကလေးများ၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုကို သုံးလ ဆက်လက်ပေးနိုင်သည်။ လာအိုအတွက် ဖော်ပြထားသော ဥပဒေအရ ထည့်ဝင်နှုန်းသည် လစဉ်အာမခံဝင်ငွေ၏ အလုပ်ရှင် 6% နှင့် ဝန်ထမ်း 5.5% ဖြစ်သည်။ အစိုးရဝန်ထမ်း၊ စစ်တပ်နှင့်ရဲဝန်ထမ်းသည် လစာ၏ 8% ထည့်ဝင်ပြီး အစိုးရက အများပြည်သူကဏ္ဍလုပ်ခလစာ၏ 8.5% ထည့်ဝင်သည်။ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းနှင့် ဆန္ဒအလျောက်အာမခံထားသူများအတွက် သီးခြားစည်းမျဉ်းရှိသည်။ အစိုးရသည် နှုန်းထားနှင့် ထည့်ဝင်အများဆုံးပမာဏကို ပြောင်းလဲနိုင်သဖြင့် မှတ်ပုံတင်ခြင်း သို့မဟုတ် အလုပ်ပြောင်းခြင်းအချိန်တွင် သက်ဆိုင်ရာပမာဏကို LSSO/NSSO ထံ အတည်ပြုပါ။ NHI သည် အထူးသဖြင့် တရားဝင်အလုပ်အကိုင်ပြင်ပနှင့် အလွတ်သဘောကဏ္ဍရှိသူများနှင့် ဆက်စပ်သော အခွန်ထောက်ပံ့ အများပြည်သူကျန်းမာရေးအစီအစဉ်ဖြစ်သည်။ ဖြန့်ကျက်မှု၊ အဖွဲ့အစည်းခွဲခြားမှုနှင့် လက်ရှိဝန်ဆောင်မှုပေးသူအစီအစဉ်တို့သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအောက်တွင် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ယခင်အစီအစဉ်များတွင် ပြည်နယ်များအနှံ့ လွှမ်းခြုံမှုနှင့် ပူးတွဲပေးချေမှုနည်းပါးမှုရှိပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နှင့် အသက်ငါးနှစ်အောက်ကလေးများအတွက် ကင်းလွတ်ခွင့်များလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် လက်ရှိနှုန်းနှင့် လွှမ်းခြုံမှုကို ဒေသတွင် စစ်ဆေးပြီး အဟောင်းအချက်အလက်အပေါ် မူတည်မယူဆပါနှင့်။ LSSO ကျန်းမာရေးအာမခံလုပ်ငန်းစဉ်တွင် လူတစ်ဦးသည် ယခင်ခြောက်လအတွင်း အနည်းဆုံး သုံးလထည့်ဝင်ထားခြင်း၊ လူမှုဖူလုံရေးကတ်နှင့် စာချုပ်ချုပ်ထားသည့် ဆေးခန်းရွေးထားခြင်းတို့ လိုအပ်လေ့ရှိသည်။ အရေးပေါ်ကုသမှုကို မည်သည့်ဆေးရုံတွင်မဆို ရယူနိုင်သည်။ စာချုပ်မရှိသည့်ဆေးရုံတွင် ကုသပါက ကုန်ကျစရိတ်ပြန်ရရန် ရွေးထားသောဆေးခန်း သို့မဟုတ် LSSO ထံ 72 နာရီ/သုံးရက်အတွင်း အသိပေးပြီး စာရွက်စာတမ်းများသိမ်းရသည်။ လာအိုပုဂ္ဂလိကအာမခံတွင် အသက်အာမခံနှင့် အသက်မဟုတ်သောအာမခံ ပါဝင်သည်။ အသက်အာမခံတွင် တစ်သက်တာ၊ စုဆောင်းငွေပါဝင်သည့်၊ ပေါင်းစပ်အသက်၊ အပိုင်းလိုက်ပေးချေမှုနှင့် သက်တမ်းအသက်အာမခံတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ အသက်မဟုတ်သောအာမခံတွင် မတော်တဆမှုနှင့် ဆေးကုသစရိတ်၊ ကျန်းမာရေး၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်နေသောကုန်ပစ္စည်း၊ လေကြောင်း၊ မော်တော်ယာဉ်နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ မီးနှင့်ပေါက်ကွဲမှု၊ နိုင်ငံပိုင်ပစ္စည်း၊ ငွေကြေးနှင့် အကြွေးအန္တရာယ်၊ စီးပွားရေး၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောရေးရာနှင့် အခြားဘေးအန္တရာယ်များကို အကျုံးဝင်နိုင်သည်။ ဈေးကွက်တွင် လုပ်ကိုင်နေသောပေးသွင်းသူဥပမာများမှာ Allianz General Laos (AGL), Lao-Viet Insurance (LVI), Phongsavanh Insurance (APA), Prudential Laos နှင့် Dhipaya Laos တို့ဖြစ်သည်။ ထုတ်ကုန်များကို တိုက်ရိုက်၊ အေးဂျင့်/ပွဲစား၊ ဘဏ် သို့မဟုတ် ဘဏ်အာမခံအစီအစဉ်နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ အွန်လိုင်းဝန်ဆောင်မှု/အက်ပ်မှ ရယူနိုင်သည်။ ကျန်းမာရေးမူဝါဒတစ်ခုသည် လာအို၊ ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ် သို့မဟုတ် မူဝါဒတွင်ဖော်ပြသည့် အခြားနယ်မြေများ၌သာ ကုသမှုကို ကန့်သတ်နိုင်သည်။ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ နိုင်ငံပိုင်လုပ်ငန်းနှင့် အာမခံဌာနက ဗဟိုအာမခံစီမံရေးအာဏာပိုင်ဖြစ်သည်။ စီမံကိန်းနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဝန်ကြီးဌာနက ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တစ်နေရာတည်းဝန်ဆောင်မှုမှတစ်ဆင့် တည်ထောင်/လုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်ကို ဆောင်ရွက်သည်။ အာမခံသူ၊ အေးဂျင့်နှင့် ပွဲစားတို့သည် မိမိတို့လုပ်ငန်းအတွက် ခွင့်ပြုချက်ရှိရမည်။ အာမခံစာချုပ်တွင် လာအိုဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော လက်မှတ်ပါရပြီး ထပ်မံနိုင်ငံခြားဘာသာမူ ထုတ်ပေးနိုင်သည်။ လက်မှတ်တွင် ပါတီနှင့်လိပ်စာ၊ အာမခံထားသည့်အန္တရာယ်/ပစ္စည်း၊ စတင်သက်ရောက်ရက်၊ အာမခံပမာဏ၊ ပရီမီယံနှင့် ပေးချေစည်းကမ်း၊ နစ်နာမှုအသိပေးနည်း၊ သက်တမ်း၊ ပျက်ပြယ်/ရပ်စဲစည်းမျဉ်းနှင့် အငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းနည်းတို့ ပါဝင်သင့်သည်။ စာချုပ်တွင် အခြားသတ်မှတ်ချက်မရှိပါက စာချုပ်ချုပ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် အာမခံသူလက်ခံခြင်းနှင့် ပရီမီယံပေးချေခြင်းတို့ ပြီးစီးသောအခါ လွှမ်းခြုံမှု စတင်လေ့ရှိသည်။ ပြောင်းလဲမှုများကို သဘောတူပြီး စာချုပ်နောက်ဆက်တွဲ သို့မဟုတ် အခြားစာဖြင့်မှတ်တမ်းတင်ရသည်။ အာမခံဥပဒေအရ အချို့အာမခံများ မဖြစ်မနေလိုအပ်သည်။ ဖော်ပြထားသောအမျိုးအစားများတွင် မော်တော်ယာဉ်၊ ဟိုတယ်/တည်းခိုခန်း/ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်း/စားသောက်ဆိုင်/ဈေး၊ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းခွင်၊ ဓာတုပစ္စည်း/လောင်စာ/ပေါက်ကွဲပစ္စည်းပါ ဂိုဒေါင်၊ စက်ရုံ၊ ကုန်စည်/ခရီးသည် ကုန်းရေကြောင်းနှင့် လေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ မီးလောင်/ပေါက်ကွဲပစ္စည်းထုတ်လုပ်/သိုလှောင်သည့်နေရာတို့ ပါဝင်သည်။ သီးခြားစည်းမျဉ်းများက အမျိုးအစားတစ်ခုစီ၏ အကျုံးဝင်မှုနှင့် အရေးယူပုံကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဝယ်ယူသူသည် ပရီမီယံပေးရန်၊ ပြည့်စုံမှန်ကန်သောအချက်အလက်ပေးရန်၊ အန္တရာယ်အရေးကြီးပြောင်းလဲမှုကို အသိပေးရန်နှင့် သက်ဆိုင်ရာနောက်ဆုံးရက်အတွင်း နစ်နာမှုကို အာမခံသူထံ တင်ပြရန် တာဝန်ရှိသည်။ ယေဘုယျနစ်နာမှုအသိပေးကာလသည် ငါးရက်အထိဖြစ်ပြီး လုယက်မှုအတွက် အများဆုံး 36 နာရီဖြစ်သည်။ ဥပဒေသတ်မှတ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီလျှင် မလွှဲမရှောင်သာဖြစ်ရပ် သို့မဟုတ် ရုတ်တရက်ဖြစ်စဉ်ကြောင့် တောင်းဆိုခွင့်မပျက်နိုင်ပါ။ အာမခံသူသည် စည်းကမ်းရှင်းပြရန်၊ လက်မှတ်ထုတ်ပေးရန်၊ တရားဝင်နစ်နာကြေးကို အချိန်မီနှင့် မှန်ကန်စွာပေးရန်နှင့် ငြင်းပယ်ပါက စာဖြင့်အကြောင်းပြရန် တာဝန်ရှိသည်။ မှားယွင်း/မပြည့်စုံသောအချက်အလက်သည် ပြစ်ဒဏ် သို့မဟုတ် ပေးချေမှုငြင်းပယ်မှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အာမခံထားသောပစ္စည်းအတွက် နစ်နာကြေးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အမှန်တကယ်ပျက်စီးမှုနှင့် ကိုက်ညီသော်လည်း အာမခံပမာဏထက် မကျော်ရပါ။ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အစားထိုးခြင်း သို့မဟုတ် ငွေသားပေးချေခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး နစ်နာမှုတန်ဖိုးသတ်မှတ်စရိတ်ကို အာမခံသူက ကျခံသည်။ သဘောမတူပါက လွတ်လပ်သောတန်ဖိုးသတ်မှတ်သူကို အသုံးပြုနိုင်ပြီး လိုအပ်ပါက ပြည်သူ့တရားရုံးက ခန့်အပ်နိုင်သည်။ တောင်းဆိုချက်ပေးချေပြီးနောက် အာမခံသူသည် အစားထိုးအခွင့်အရေးဖြင့် တာဝန်ရှိတတိယပုဂ္ဂိုလ်ထံမှ ပြန်တောင်းနိုင်သည်။ AGL မော်တော်ယာဉ်နစ်နာမှုလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ချက်ချင်းဖုန်းလိုင်းဆက်သွယ်ရန်နှင့် ခိုးမှု/မှုခင်းပါလျှင် ရဲတိုင်ရန် သတ်မှတ်သည်။ အာမခံသူ၏စာဖြင့်ခွင့်ပြုချက်မရမီ ယာဉ်ကို ဖြုတ်ဖျက်/ပြင်ဆင်ခြင်း သို့မဟုတ် တာဝန်ရှိကြောင်း ဝန်ခံခြင်းမပြုရပါ။ ပြုပြင်ပြီးနောက် 90 ရက်အတွင်း စစ်ဆေးမှု ထပ်လိုနိုင်သည်။ လူမှုဖူလုံရေးတောင်းဆိုမှုတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် တောင်းဆိုလွှာ၊ လူမှုဖူလုံရေးကတ်မိတ္တူ၊ အကျိုးခံစားခွင့်ကို ထောက်ခံသည့် အတည်ပြုစာရွက်စာတမ်းနှင့် ထပ်မံတောင်းခံသောအထောက်အထားလိုသည်။ ကာလတိုတောင်းဆိုမှုကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရက် 90 အတွင်း၊ ကာလရှည်ကို ရက် 180 အတွင်း တင်ရသည်။ ပြည့်စုံသော သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ထားသောစာရွက်စာတမ်းလက်ခံပြီးနောက် LSSO/NSSO စိစစ်မှုသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ရက် 30 အထိ ကြာနိုင်သည်။ ကျန်းမာရေးအာမခံအငြင်းပွားမှုကို လူမှုဖူလုံရေးအာဏာပိုင်ထံ တင်ပြနိုင်သည်။ အာမခံထားသူ၊ ဆေးရုံနှင့် NSSO ပါဝင်သော အငြင်းပွားမှုတွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကဏ္ဍလည်း ပါဝင်နိုင်သည်။ ပုဂ္ဂလိကအာမခံအငြင်းပွားမှုသည် ညှိနှိုင်း/ဖျန်ဖြေမှုမှ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနအာမခံအာဏာပိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဖြေရှင်းမှု၊ စီးပွားရေးအငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေးကော်မတီနှင့် သင့်လျော်ပါက ပြည်သူ့တရားရုံး သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာလုပ်ငန်းစဉ်များသို့ ဆက်သွားနိုင်သည်။ မူဝါဒသက်တမ်းကုန်ဆုံးခြင်း၊ ပါတီတစ်ဖက်က စာချုပ်ချိုးဖောက်ခြင်း၊ အာမခံထားသောပစ္စည်း ပျောက်ဆုံး/ပျက်စီးခြင်း၊ နှစ်ဖက်သဘောတူပယ်ဖျက်ခြင်း၊ အရေးကြီးအချက်အလက် ဖုံးကွယ်/လိမ်လည်ခြင်း သို့မဟုတ် တရားရုံးက ပျက်ပြယ်ကြောင်းကြေညာ/ဒေဝါလီလုပ်ငန်းစဉ်သက်ရောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ပုဂ္ဂလိကအာမခံကုန်ဆုံးနိုင်သည်။ အသက်အာမခံပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်အမ်းတန်ဖိုးသည် စာချုပ်အပေါ်မူတည်သည်။ တရားဝင်အလုပ်အကိုင်၊ မော်တော်ယာဉ်နှင့် စီးပွားရေးအန္တရာယ်များတွင် ဝင်ရောက်ရရှိမှု ပိုကောင်းသည်။ ကျေးလက်နှင့် အလွတ်သဘောကဏ္ဍအိမ်ထောင်စုများသည် NHI နှင့် လူမှုကာကွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ပိုမှီခိုနိုင်သည်။ ဗီယင်ကျန်းမြို့တော်နှင့် ပြည်နယ်များကြား ကွာခြားချက်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ၊ ဖြန့်ကျက်မှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှုရရှိမှုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားမူဘောင်ရှိသော်လည်း ဒေသခံဝန်ဆောင်မှုပေးသူကွန်ရက်နှင့် လက်ရှိမူဝါဒစာသားကို စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။