ႁိူၼ်းယေးၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း

ႁိူၼ်းယေးၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းမီးႁိူၼ်းလႄႈတိုက်ဢၼ်ႁိူၼ်းပိုင်ႈ၊ ႁိူၼ်းၶၢႆႉၸႂ်ႉငိုၼ်းပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ ႁိူၼ်းၶၢဝ်းႁူမ်ႈၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်လႆႈမႃးတၢင်းမူႇပိူင်၊ ႁိူၼ်းၽူႈၸၢင်ႇပၼ်၊ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတီႈလိၼ်ၸွမ်းထုင်း၊ ၶွန်တူဝ်၊ လႄႈႁိူၼ်းတႃႇၶၢႆႉတီႈၼႂ်းပိူင်ၽႅၼ်။ ၼပ်ႉသဵၼ်ႈၵူၼ်းလႄႈႁိူၼ်း 2015 ပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ်ႁိူၼ်းယေးဢၼ်ၵူႈလွင်ႈသုတ်းၼႂ်းၶေႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမီးယူႇ၊ ၽွၼ်းႁိူၼ်းယေးသဵၼ်ႈ 2025 ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယင်းဢမ်ႇမီး။ ၼႂ်း 2015 ႁိူၼ်း 95.9% ပိုင်ႈ၊ 2.2% ၶၢႆႉ၊ 2.0% လၢႆးတၢင်ႇ။ ႁိူၼ်းဝဵင်း 91.1% ပိုင်ႈ လႄႈ 5.9% ၶၢႆႉ၊ ဝဵင်းလူင်ဝီယင်ၸၼ် 85.6% ပိုင်ႈ လႄႈ 10.5% ၶၢႆႉ။ ၵိူၼ်းၼႆႉၼႄလၢႆးယူႇၼႂ်းႁိူၼ်း၊ ဢမ်ႇၼႄၽိုၼ်သုၼ်ႇတီႈလိၼ်။ တီႈလိၼ်ပဵၼ်ၶွင်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းမူတ်း၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉၸတ်းၵၢၼ်။ ၵူၼ်းမိူင်းလၢဝ်းမီးသုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ်ယၢဝ်းယိုတ်းလႄႈၶႅင်ႁႅင်း။ Land Title ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်တႃႇယืนยันသုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ၊ ၸွႆႈၵၢၼ်ၶၢႆႉ၊ လႆႈမႃးတၢင်းမူႇပိူင်၊ ၽွၼ်းလႆႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ၵႃႉၵမ်ႉၸွမ်းသၢႆမၢႆၵฎหมายတီႈလိၼ်။ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတီႈလိၼ်ယူႇဢၼ်ႁိူၼ်းယေး ယင်းယူႇတႂ်ႈၽႅၼ်လႄႈၵၢၼ်ယอมႁပ်ႉ။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈယူႇဢမ်ႇမီးၶႂၢင် ဢမ်ႇၼၼ်ၶဝ်ႈၶွပ်ႇတီႈတၢင်ႇၵေႃႉ ၸၢင်ႈလႆႈတၢမ်ႇ၊ ထွၼ်ဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်ယႃႉသုၼ်ႇၸႂ်ႉ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းၸွႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ သုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ်ၸွမ်းထုင်းမီးၼမ်ႉၼၵ်းပိူင်လူင်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ။ ၸၢင်ႈယอมႁပ်ႉမိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလၢဝ်းယူႇ၊ ၽုၵ်ႇ၊ ႁႂ်ႈလိၼ်လီ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၸႂ်ႉတီႈလိၼ်ၵတိတႄႇ 20 ပီၵွၼ်ႇပိူင် Land Law ဢၼ်ၵဵဝ်ႇတႄႇၸႂ်ႉ။ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈလႄႈၸဝ်ႈတီႈလိၼ်တိတ်းၵၼ် မျၢတ်ႈယืนยันဝႃႈၸႂ်ႉတိတ်းတေႃး၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈထဵင်၊ ၵွၼ်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယอมႁပ်ႉသုၼ်ႇၼၼ်ႉပႂ်ႉၽိုၼ် title တၢင်းၵၢၼ်။ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉၸွမ်းထုင်းၸွႆႈႁိူၼ်းယေးလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီး title ၸၢင်ႈၵိူတ်ႇလွင်ႈယၢပ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်ယืนยัน၊ ၶၢႆႉ၊ လႆႈမႃးတၢင်းမူႇပိူင်၊ လႄႈၵၢၼ်တဵင်းၵฎหมาย။ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပိုင်ႈတီႈလိၼ်တင်းမူတ်းၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းဢမ်ႇလႆႈ။ လၢႆးဢၼ်ၸၢင်ႈမီးပႃးၵၢၼ်ၶၢႆႉတီႈလိၼ်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၶႂၢင်ၸႂ်ႉတီႈလိၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း၊ သုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၶၢႆႉတီႈလိၼ်တီႈၵူၼ်းမိူင်းလၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၸုမ်းၵฎหมาย။ ၸွမ်း Article 123 Land Law 2019 သုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ်တႃႇႁိူၼ်း၊ ၶွန်တူဝ်၊ ဝဵင်းမႂ်ႇ ၵမ်ႈၼမ်မီးဝႃးရะသုင်သုတ်း 50 ပီ။ ႁိူၼ်းၸၢင်ႈပိုင်ႈ၊ ၶၢႆႉ ဢမ်ႇၼၼ်လႆႈမႃးတၢင်းမူႇပိူင်ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းဢၼ်ယင်းလိူဝ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈမိူဝ်ႈသုတ်းၶၢဝ်း သုၼ်ႇတီႈလိၼ်ၶိုၼ်းႁွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သင်ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၶၢႆႉၶၢဝ်းယၢဝ်းမႂ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၶၢႆႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ႁွင်ႈၶွန်တူဝ်ၸၢင်ႈပိုင်ႈယၢဝ်းတေႃႇတူဝ်တိုက်သုတ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈသုၼ်ႇတီႈလိၼ်ပႂ်ႉတီႈၸုမ်းၵฎหมาย ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတီႈလိၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁူမ်ႈ။ တေလႆႈတၢင်ႇမၢႆၸွမ်းၽွင်း Natural Resources and Environment။ ၸိုဝ်ႈ condominium ၵူၺ်းဢမ်ႇယืนยันသုၼ်ႇႁွင်ႈၶွန်တူဝ်ဢၼ်ၶႅင်ႁႅင်း။ ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈၽွတ်ႈၽႅၼ်တေလႆႈမီးၶႂၢင်ၵၢၼ် condominium၊ ၶႂၢင်ၵေႃႇသၢင်ႈတီႈၽွင်းလူင်ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈၶၢႆႉတၢင်း၊ လႄႈၽိုၼ်တၢင်ႇမၢႆတီႈလိၼ် condominium တီႈၽွင်း Natural Resources and Environment ၸႄႈတွၼ်ႈ။ ၽိုၼ်ၵဵဝ်ႇမီး title တီႈလိၼ်၊ ၽိုၼ်တၢင်ႇၸုမ်း၊ ၶႂၢင်ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ပိူင်ၽႅၼ်ဢၼ်ယอมႁပ်ႉ၊ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၽွၼ်းလႆႈ၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းပတ်ႉလႅင်ႇလူမှု၊ ပိူင်ၸုမ်း၊ လႄႈၶေႃႈၶၢႆႉတီႈသင်မီး။ ၽိုၼ်တင်းၼႆႉတေလႆႈၵူတ်ႇတႅၵ်ႈၸွမ်းႁွင်ႈဢၼ်ၶၢႆ။ ၵွၼ်ႇၶဝ်ႈယူႇႁိူၼ်း ၵူတ်ႇၽိုၼ်ပိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်သုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ်၊ မဵဝ်းတီႈလိၼ်၊ လွင်ႈပႅၵ်ႇၽၢတ်ႈတီႈသၢမ်၊ ၽႅၼ်ႁိူၼ်းဢၼ်ယอมႁပ်ႉ၊ သဵၼ်ႈတၢင်းၶဝ်ႈထိုင်၊ ၼမ်ႉ၊ ၾႆးၾႃႉ လႄႈသုၵ်ႉယႃႇ။ ၵူတ်ႇၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ လိၼ်ၵူၼ်ႇ၊ မုၼ်းၶဝ်ႇ၊ မုၼ်းလူင်၊ ပိူင်လူင်မိူဝ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း၊ ၼမ်ႉလႆ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၽႅၼ်တီႈလိၼ်ႁႂ်ႈၶဝ်ႈထိုင်ယၢပ်ႇ။ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၵမ်ႈၼမ်လူဝ်ႇၵၢၼ်ယอมႁပ်ႉဝဵင်း၊ ၶႂၢင်ၽူႈမီးၼႃႈတီႈ၊ ၸွမ်းမၢတ်ႇထၢၼ်ပညာ၊ လႄႈၶေႃႈႁႂ်ႈပတ်ႉလႅင်ႇ။ ၵၢၼ်ၸတ်းတီႈပိုၼ်ႉတီႈၸၢင်ႈတႄႇတီႈၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈ သေလႄႈၵႂႃႇၽွင်းၸႄႈဝဵင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ။ တေလႆႈယืนยันၽူႈမီးၼႃႈတီႈယၢမ်းလဵဝ်တီႈပိုၼ်ႉတီႈ ၵွပ်ႈလၢႆးၸတ်းၵၢၼ်ပႅၵ်ႇၵၼ်တႃႇၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈဝဵင်း။ ၵၢၼ်ၶၢႆႉတီႈလိၼ်ၸွမ်းၵฎหมายတၢင်ႇမၢႆတီႈၵွင်ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်တီႈလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ႁိူၼ်းယေးတီႈၸႄႈဝဵင်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵွင်ၵၢၼ်တီႈလိၼ်ဢၼ်မီးၼႃႈတီႈ။ Land Title လူဝ်ႇတႃႇတၢင်ႇမၢႆၵၢၼ်ၶၢႆႉတီႈလိၼ်ဢၼ်မီး title။ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ပၼ်ဝန်ၵၢၼ်ပိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈတေလႆႈမီးၶေႃႈယွၼ်းတီႈဝၢၼ်ႈ၊ ၵၢၼ်ယืนยันတီႈၽွင်း Natural Resources and Environment ၸႄႈဝဵင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၵၢၼ် notary၊ လႄႈၵၢၼ်တၢင်ႇမၢႆယืนยัน။ ၶေႃႈၼပ်ႉၵဝ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈၵၢၼ်ပိူင်ပိူင်ၸႂ်ႉထိုင် 3 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၶၢဝ်း 15 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇၽိုၼ်ယืนยันပိုင်ႈ၊ ၶၢဝ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵူၼ်းတုၵ်းၵႂၢမ်း 30 ဝၼ်း၊ လႄႈၶႃႈၵဝ်ႇမွၵ်ႈ LAK 20,000–50,000 ဢမ်ႇၼၼ် 0.2%–1%။ ၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈယၢမ်းလဵဝ်ဢၼ်ယืนยันလႆႈ၊ ယႃႇၸႂ်ႉတၢင်ၶေႃႈယွၼ်းငိုၼ်းယၢမ်းလဵဝ်တီႈၵွင်ၵၢၼ်။ ၵၢၼ်ၶၢႆႉႁိူၼ်းၸွမ်း Civil Code 2018, Articles 434 တေႃႇၵႂႃႇ။ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလိၵ်ႈတေလႆႈတႅမ်ႈတီႈႁိူၼ်း၊ ၽူႈၶဝ်ႈၶေႃႈ၊ ၶၢဝ်း၊ ၶႃႈၶၢႆႉ၊ ဝၼ်းပၼ်ငိုၼ်း၊ ငိုၼ်းမတ်ႉၼႃႈ၊ ငိုၼ်းပႂ်ႉ၊ ၶႃႈၸႂ်ႉၽိုၼ်၊ ၶူဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်း၊ ၵၢၼ်မႄး၊ ၶေႃႈပွင်ႇၵၢၼ်၊ လၢႆးၸႂ်ႉ၊ ၶၢႆႉၸႂ်ႉပၼ်တၢင်ႇၵေႃႉ၊ လႄႈသၽႃဝမိူဝ်ႈၶိုၼ်းပၼ်။ ၶေႃႈၶၢႆႉႁိူၼ်းဢမ်ႇမီးၶၢဝ်းတႅတ်ႈတေႃးၵမ်ႈၼမ် တေလႆႈပွင်ႇႁူႉၵွၼ်ႇ 3 လိူၼ်။ ငိုၼ်းၶၢႆႉၸၢင်ႈပၼ်တေႃႇဝၼ်း၊ ဝူင်ႈ၊ လိူၼ်၊ ပီ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ပၼ်ၵွၼ်ႇ။ ၵိုတ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵွၼ်ႇၶၢဝ်းတႅတ်ႈၸၢင်ႈတေလႆႈၶိုၼ်းငိုၼ်းမတ်ႉၼႃႈဢၼ်ယင်းဢမ်ႇၸႂ်ႉ လႄႈၸၢင်ႈမီးၶေႃႈႁႂ်ႈပၼ်ငိုၼ်းတႅၼ်း။ ၵၢၼ်မႄးဢွၼ်ႇ၊ သၢႆၸႅၵ်ႇၽၵ်းတူ၊ လႄႈၼမ်ႉယွတ်ႈ ၵမ်ႈၼမ်ပႃႈတီႈၽူႈၶၢႆႉ၊ ၵၢၼ်မႄးယႂ်ႇလႄႈလႅၵ်ႈလႅင်ႈႁၢင်ႈႁိူၼ်း ၵမ်ႈၼမ်ပႃႈတီႈၽူႈပၼ်ၶၢႆႉ။ ၶၢႆႉႁိူၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်ဢမ်ႇႁႂ်ႈၶေႃႈၶၢႆႉသုတ်းႁင်းၵူၺ်း။ ၶၢႆႉပၼ်တၢင်ႇၵေႃႉလူဝ်ႇၽူႈပၼ်ၶၢႆႉယอม။ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်းယၢမ်းလဵဝ်လွင်ႈၶႃႈပႂ်ႉသုင်သုတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်ၶေႃႈၶၢႆႉႁိူၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ မိူဝ်ႈယူႇ ၽူႈၶၢႆႉတေလႆႈၸႂ်ႉႁိူၼ်းၸွမ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်း၊ ပႂ်ႉႁိူၼ်း၊ လႄႈၶိုၼ်းပၼ်ၸွမ်းသၽႃဝမူလ်း ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးၵၢၼ်ၸႂ်ႉတေႃႇမူလ်း။ ၽူႈပၼ်ၶၢႆႉႁပ်ႉၽိတ်းၵၢၼ်မႄးယႂ်ႇ။ ၽေးပၢႆးယူႇလီ ဢမ်ႇၼၼ်လွတ်ႈၽေးဢၼ်ႁၢဝ်ႉႁႅင်းၸၢင်ႈပၼ်ႁႅင်းတႃႇၵိုတ်းၶေႃႈၶၢႆႉလႄႈၶိုၼ်းငိုၼ်းမတ်ႉၼႃႈၸွမ်းလွင်ႈတၢင်း။ ၽူႈႁပ်ႉၽိတ်းၶႃႈၸႂ်ႉယူႇတီႈပိူင်ၽူႈပၼ်လႄႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်း။ မိူဝ်ႈသုတ်းၶေႃႈၶၢႆႉ တႅမ်ႈသၽႃဝႁိူၼ်း၊ ၵိူၼ်းမီတာ၊ ၽၵ်းတူလႄႈငိုၼ်း၊ သေလႄႈမႄးလိၵ်ႈတီႈယူႇလႄႈၽိုၼ်ပိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၶၢႆႉမိူဝ်ႈလူဝ်ႇ။ Family Book ပိုၼ်းမူလ်းမႄးတႅၼ်းၸွမ်း Certificate of Household Information ဢီႇလႅတ်ႇထရွၼိတ်ႉ၊ form SK07၊ ၼႂ်းမိူင်းတင်းမူတ်းၸွမ်းၶေႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလွတ်ႈၽေးမိူဝ်ႈမတ်ႉၶ် 2026။ Family Book ၽိုၼ်ၵဝ်ႇယင်းၸႂ်ႉလႆႈတေႃႇပႃႈမီးၵၢၼ်ပႅတ်ႈ။ Department of Census Management and Grassroots Development၊ ၸုမ်းလွတ်ႈၽေးဝဵင်းဝီယင်ၸၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ လႄႈၵွင်ၵၢၼ်လွတ်ႈၽေးၸႄႈဝဵင်း/ဝဵင်းဢွၵ်ႇၽိုၼ်ၶေႃႈမုၼ်းၵူၼ်းႁိူၼ်း။ Digital ID ၸွႆႈၵၢၼ်ၵฎหมายလႄႈၵၢၼ်ၸွႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၽိုၼ်တီႈယူႇယืนยันၶေႃႈမုၼ်းၵူၼ်းႁိူၼ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသုၼ်ႇပိုင်ႈႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်တီႈလိၼ်။ ၽူႈယူႇတၢင်ႇမိူင်းမီးၵฎမၢႆတၢင်ႇၸိုဝ်ႈယူႇသီးၽၢတ်ႈ၊ ၸၢင်ႈလူဝ်ႇၽိုၼ်ၶေႃႈၶၢႆႉ ဢမ်ႇၼၼ်တီႈယူႇ။ ၵႃႉၵမ်ႉၵၢၼ်ၵူႈမိူင်းၸၢင်ႈဢဝ်သုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ်၊ ႁိူၼ်း၊ တိုက် ဢမ်ႇၼၼ်သုၼ်ႇပိုင်ႈ condominium ပဵၼ်ၵႃႉၵမ်ႉသင်ၽူႈပၼ်ငိုၼ်းလႄႈပိူင်ၵฎหมายပၼ်။ တူဝ်ယၢင်ႇၽူႈပၼ်ငိုၼ်း Bank of the Lao P.D.R. ၵမ်ႉၵၢၼ်ႁိူၼ်းယူႇ ဢမ်ႇၼၼ်ႁွင်ႈၶွန်တူဝ်ထိုင် 70% တီႈၶၢႆႉလႄႈ 15 ပီ၊ မီးၶေႃႈၶဝ်ႈပႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလၢဝ်း၊ ဢႃႇယုတဵမ် 20၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵฎหมายလႄႈၶႅင်ႁႅင်း၊ ၽူႈယွၼ်းတၢင်ႇမိူင်းၸၢင်ႈလူဝ်ႇ Lao Business Visa။ ၼႆႉပဵၼ်ၵฎမၢႆၽူႈပၼ်ငိုၼ်းၸုမ်းၼိုင်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူႈမိူင်း။ ၶေႃႈမုၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်မီးဢမ်ႇၼႄပိူင်ၵူႈမိူင်းတႃႇငိုၼ်းၵူႈႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ Law on Resettlement and Vocation 2018 ၸႂ်ႉတႃႇၵူၼ်းဢၼ်ၽွၼ်းလႆႈ၊ ၶၢႆႉဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၶၢႆႉတီႈတႃႇပရူဝ်ႇၵျႅတ်ႉဢၼ်ယอมႁပ်ႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈယွၼ်းႁိူၼ်းယေးပိူင်ပိူင်။ ၽူႈၸဝ်ႈပရူဝ်ႇၵျႅတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈၽွတ်ႈၽႅၼ်လႄႈၶွမ်ႇမတီႇ resettlement and vocation ႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ်ဢၼ်ယอมႁပ်ႉ၊ မီးတီႈပိုၼ်ႉထၢၼ်၊ လွင်ႈဢုပ်ႇၵုမ်၊ ၶေႃႈမုၼ်း၊ ၶေႃႈယွၼ်းလိၵ်ႈ၊ လႄႈလၢႆးမႄးၵၢၼ်။ ၸွမ်းလွင်ႈတၢင်း ၸၢင်ႈလႆႈတီႈလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ႁိူၼ်းတႅၼ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်ငိုၼ်းတႅၼ်းၸွမ်းၵႃႈမႄးၶိုၼ်း။ ၽူႈၽွတ်ႈၽႅၼ်ပရူဝ်ႇၵျႅတ်ႉတေလႆႈဝၢင်းငိုၼ်းၵမ်ႉ 10%၊ ၵၢၼ်ၵမ်ႉတေလႆႈယိုတ်ႈဢမ်ႇဢေႇၵႂႃႇ 1 ပီ၊ လႄႈငိုၼ်းၸွႆႈတႃႇၵၢၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၶၢဝ်းၶၢႆႉၸၢင်ႈယိုတ်ႈ 3–5 ပီ။ ႁိူၼ်း resettlement ယူႇတီႈပရူဝ်ႇၵျႅတ်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵုင်ႇႁိူၼ်းလႄႈၵၢၼ်ပၼ်လၢႆးၽွတ်ႈၽႅၼ်ယႂ်ႇပႅၵ်ႇၵၼ်တႄႉတႄႉတီႈဝဵင်းလႄႈဝၢၼ်ႈ။ ၼႂ်း 2015 ႁိူၼ်း 10.4% မီးဢေႇၵႂႃႇ 26 m²၊ 57.5% မီး 26–75 m²၊ 25.2% မီး 76–150 m²၊ 6.9% မီး 151 m² ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ။ ၽႃႇႁိူၼ်းပဵၼ်သังกะသီႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၽႃႇၵႅဝ်ႈ၊ Sipax ဢမ်ႇၼၼ်ၶွၼ်ႇၵရိတ်ႉ၊ ၽႃႇၶၢင်ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်မႆႉ၊ ဢုတ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၶွၼ်ႇၵရိတ်ႉ။ ၾႆးၾႃႉၸုမ်းၵူႈမိူင်းထိုင်ႁိူၼ်း 84% ၵူႈၸုမ်း၊ 97% ဝဵင်း၊ 82% ဝၢၼ်ႈဢၼ်မီးသဵၼ်ႈတၢင်း၊ 37% ဝၢၼ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈတၢင်း။ ၼမ်ႉၵိၼ်ဢၼ်မႄးၶိုၼ်းလီထိုင် 61.4% ၵူႈမိူင်း၊ ပႅၵ်ႇၵၼ်ၼမ်ၵႃႈဝဵင်းတင်းဝၢၼ်ႈဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈတၢင်း။ သုၵ်ႉယႃႇဢၼ်မႄးၶိုၼ်းလီမွၵ်ႈ 75% ၵူႈမိူင်း၊ 94% ဝဵင်း၊ 41% ဝၢၼ်ႈဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈတၢင်း။ ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၽႅၼ်တီႈ၊ သဵၼ်ႈတၢင်းလႄႈမဵဝ်းၸုမ်းယူႇလႆႈလႅၵ်ႈၵုင်ႇႁိူၼ်းလႄႈလွင်ႈလွတ်ႈၽေးတႄႉတႄႉ။ ၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ လိၼ်ၵူၼ်ႇ၊ မုၼ်းလူင် ဢမ်ႇၼၼ်မုၼ်းၶဝ်ႇ၊ လႄႈမႆႈႁႅင်ႈ ၸၢင်ႈႁႂ်ႈႁိူၼ်းယူႇဢမ်ႇလႆႈ။ ပရူဝ်ႇၵျႅတ်ႉ Resilient Housing ၶၢဝ်း May 2024 ထိုင် May 2028 ၸွႆႈၸုမ်းဢၼ်မီးၽေးတီႈ Bokeo, Vientiane, Bolikhamxay, Khammouane, Champasak လႄႈ Attapeu၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽွၼ်းလႆႈႁိူၼ်းယေးၵူႈၵေႃႉ။ သုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ်ၸၢင်ႈသုတ်း မိူဝ်ႈၽိတ်းလွင်ႈၸႂ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၶေႃႈၶၢႆႉ၊ ဢမ်ႇပၼ်ၶႃႈၵွၼ်ႇ 3 ပီၸွမ်းပိူင်ၵฎหมาย၊ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းတရႃး၊ ပႅတ်ႈသုၼ်ႇႁင်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယွၼ်းၶိုၼ်း။ ၽူႈႁပ်ႉၽိတ်းၸတ်းၵၢၼ်ပႅၵ်ႇၵၼ်: ၽွင်းလူင်ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈၶၢႆႉတၢင်းလႄႈၵွင်ၵၢၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ/ၸႄႈဝဵင်းၸတ်းႁိူၼ်း၊ ၽႅၼ်ဝဵင်း၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၽွင်း Natural Resources and Environment ၸတ်း land title၊ တၢင်ႇမၢႆ၊ ၵၢၼ်ၶၢႆႉ၊ condominium၊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈယืนยันပိုၼ်ႉတီႈ၊ notary ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶၢႆႉတီႈလိၼ်တၢင်ႇမၢႆ၊ ၽွင်းလူင်လွတ်ႈၽေးၸတ်းၶေႃႈမုၼ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းလႄႈတီႈယူႇ၊ လႄႈဘၢင်ႇတႅပ်းတတ်းၶေႃႈယွၼ်းၵႃႉၵမ်ႉ။