Ẩm thực ở Lào

Gạo nếp được ngâm rồi hấp bằng huad, một dụng cụ hấp xôi truyền thống, sau đó cất và dọn trong katip khao, một giỏ đựng xôi đan. Một bữa ăn thường kết hợp xôi với larb, món gỏi cá, thịt và rau thơm nêm gia vị; nước chấm jaew; rau và thảo mộc sống hoặc tươi; súp và trái cây theo mùa. Thực phẩm phổ biến gồm gạo, rau, thịt, cá nước ngọt và các thực phẩm thủy sinh khác, củ, khoai, ngô, trái cây và thảo mộc. Padaek là nước mắm cá lên men dùng để nêm. Tam mak hung, kaeng no mai, hay lam, khai pan, ping kai và sai gok Lao là những món ăn quen thuộc, nhưng không có một thực đơn quốc gia duy nhất đồng nhất. Nguyên liệu, cách chế biến và tên món thay đổi theo tỉnh, mùa và truyền thống ẩm thực dân tộc. Phở và nem cuốn cũng có mặt rộng rãi, đặc biệt ở đô thị. Hộ gia đình có thể tự sản xuất thực phẩm để dùng, mua ở chợ làng hoặc chợ đô thị, hay ăn tại nhà hàng và quầy hàng đường phố. Viêng Chăn có lựa chọn ẩm thực đa văn hóa phong phú gồm món Lào, Việt Nam và Vân Nam–Trung Hoa, trong khi khu vực nông thôn thường phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn cung địa phương và theo mùa. Luang Prabang gắn với các món như or lam, jaew bong và khai pan. Miền bắc Lào có nhiều vùng trồng lúa nương và thiếu lương thực hơn, đồng thời phụ thuộc nhập khẩu nhiều hơn; miền trung và nam có những vùng đồng bằng trồng lúa lớn hơn, bao gồm sản xuất mùa khô. Lũ lụt, sạt lở, hạn hán, điều kiện giao thông và thay đổi tỷ giá có thể ảnh hưởng đến nguồn cung và giá cả. Gạo vẫn là lương thực chính. Dự báo lúa năm 2025 ước tính khoảng 3,6 triệu tấn, trong đó khoảng 90% từ vụ mưa và 10% từ sản xuất mùa khô có tưới tiêu. Sản lượng miền trung và nam cao hơn mức trung bình năm năm, còn sản lượng miền bắc thấp hơn mức trung bình sau thiệt hại do thời tiết. Không có thực đơn hoặc bảng giá hộ gia đình toàn quốc nào được xác minh để đại diện cho giá thực phẩm. Giá gạo đặc biệt biến động trong giai đoạn 2023–2025; chi phí thực phẩm nhập khẩu và đầu vào chịu ảnh hưởng của đồng tiền mất giá. Bộ Công Thương theo dõi giá hàng thiết yếu và khiếu nại của người tiêu dùng, nhưng chi phí thực tế phụ thuộc vào tỉnh, khả năng tiếp cận chợ, mùa và loại thực phẩm mua. Tiếp cận thực phẩm cũng là vấn đề dinh dưỡng. Nghiên cứu cho thấy khoảng 80% dân số không đủ khả năng chi trả cho chế độ ăn lành mạnh; mất an ninh lương thực ở mức vừa hoặc nghiêm trọng ảnh hưởng khoảng 32%, và tình trạng thấp còi ảnh hưởng khoảng 33% trẻ dưới năm tuổi. Chế độ ăn đang chịu gánh nặng kép: suy dinh dưỡng vẫn phổ biến trong khi đồ ăn vặt siêu chế biến, mì ăn liền, nước ngọt và thức ăn nhanh ngày càng phổ biến. Dữ liệu chế độ ăn có tính đại diện toàn quốc cho thấy khoảng 73% phụ nữ từ 15 tuổi trở lên đạt mức đa dạng thực phẩm tối thiểu, nhưng chỉ khoảng 27% người trưởng thành ăn thực phẩm thuộc cả năm nhóm được khuyến nghị. Các nhóm thường thiếu gồm đậu, hạt, quả hạch và ngũ cốc nguyên hạt. Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy khoảng một phần tư trẻ dưới hai tuổi ăn thực phẩm không lành mạnh, khoảng 30% uống đồ uống có đường và khoảng 32% không ăn trái cây hoặc rau. Hướng dẫn dinh dưỡng quốc gia còn phân tán, không có một hướng dẫn tiêu dùng công khai, cập nhật rõ ràng; hướng dẫn chính sách hiện có nhấn mạnh đa dạng nhóm thực phẩm, thực phẩm nguồn gốc động vật, các loại đậu, rau, trái cây, muối i-ốt, nuôi con bằng sữa mẹ và ăn bổ sung phù hợp. An toàn thực phẩm áp dụng từ nông trại và nghề cá đến bữa ăn gia đình, chợ và cơ sở kinh doanh thực phẩm. Luật Thực phẩm số 33/NA ngày 24 tháng 7 năm 2013 điều chỉnh toàn bộ chuỗi từ nông trại đến bàn ăn. Bộ Y tế, trong đó có Cục Thực phẩm và Dược phẩm, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Chăn nuôi và Thủy sản, Bộ Công Thương cùng các văn phòng y tế công cộng cấp tỉnh và huyện. Trung tâm Quốc gia Phân tích Thực phẩm và Dược phẩm hỗ trợ kiểm nghiệm. Doanh nghiệp thực phẩm cần cơ sở và quy trình xử lý hợp vệ sinh, bảo quản và vận chuyển an toàn, khả năng truy xuất, hợp tác kiểm tra và quy trình thu hồi. Cơ sở kinh doanh thực phẩm chính thức thường hoàn thành đăng ký với ngành Công Thương sau khi được Bộ Y tế phê duyệt kỹ thuật, rồi đăng ký sản phẩm thực phẩm. Thực phẩm nhập khẩu cần giấy phép của Bộ Y tế, kiểm tra biên giới theo mức độ rủi ro và giấy tờ về nguồn gốc, chất lượng, an toàn. Người bán hàng rong thuộc phạm vi luật an toàn thực phẩm và cần tuân thủ thực hành vệ sinh tốt. Nhà hàng, chợ, khách sạn, trường học, bệnh viện và dịch vụ ăn uống cho đám cưới hoặc sự kiện khác cũng phải đáp ứng yêu cầu an toàn và vệ sinh. Dịch vụ ăn uống dành cho khách du lịch cần niêm yết rõ thực đơn và giá. Rủi ro thực tế tăng khi nước sạch, vệ sinh, làm lạnh, phòng thí nghiệm, kiểm tra và nhãn đáng tin cậy còn hạn chế. Nhãn có thể dùng tiếng Lào hoặc một ngôn ngữ quốc tế phổ biến. Rửa rau quả, dùng dụng cụ sạch, nấu kỹ thịt, cá và hải sản có vỏ, đồng thời bảo vệ thực phẩm trong quá trình bảo quản và vận chuyển giúp giảm rủi ro. Sau khi thực phẩm tiếp xúc với nước lũ, hãy bỏ thực phẩm đó và đun sôi nước uống ít nhất ba phút. Có thể báo thực phẩm không an toàn hoặc nghi ngờ mắc bệnh do thực phẩm cho văn phòng y tế công cộng hoặc chính quyền địa phương; khiếu nại bảo vệ người tiêu dùng cũng có thể gửi Bộ Công Thương. Người tiêu dùng có quyền được dùng thực phẩm an toàn, đạt chất lượng, được cung cấp thông tin chính xác về thành phần và bảo quản, được bảo vệ khỏi lừa dối, trả lại thực phẩm không an toàn và yêu cầu bồi thường khi phù hợp. Thực phẩm không an toàn có thể bị tịch thu hoặc tiêu hủy. Sản xuất thực phẩm gắn với sinh kế, khả năng thích ứng khí hậu và bảo vệ môi trường. Kế hoạch Hành động Quốc gia về Chuyển đổi Hướng tới Hệ thống Thực phẩm Bền vững 2025–2030 của Lào có 20 lĩnh vực chiến lược và 62 mốc mục tiêu, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì. Hệ thống kết hợp lúa–cá và nông nghiệp–nuôi trồng thủy sản có thể đa dạng hóa chế độ ăn, cung cấp protein và vi chất từ cá, giảm một số đầu vào hóa chất, cải thiện việc sử dụng nước và nitơ, hỗ trợ đa dạng sinh học và tái tạo đất, đồng thời tăng khả năng chống chịu với cú sốc khí hậu. Việc mở rộng các hệ thống này bị hạn chế bởi khả năng tiếp cận cá giống, tài chính, thủy lợi, đường sá, thị trường và bảo vệ trước thiệt hại khí hậu. Chưa có số liệu quốc gia về lãng phí thực phẩm được xác minh để xác định một tổng lượng duy nhất trên toàn quốc.