သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ၼႂ်းလၢဝ်း

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သၽႃႇဝ ၼႂ်းလၢဝ်း မီးတောင်တႃႈ Annamite၊ လွႆသုင်ပွတ်းႁွင်ႇ၊ ပိုၼ်ႉတီႈတႅမ်ႇလႄႈ ပိုၼ်ႉတီႈၼမ်ႉလ้น မႄႈၼမ်ႉ Mekong၊ ၼွင်ၼမ်ႉ၊ ၵႂၢင်ႈႁိၼ်လႄႈ ထမ်ႈ၊ သိုပ်ႇတင်း ပႃႇမႆႉဢၼ်ၵိူတ်ႇၼႂ်းၶၢဝ်းမုၼ်း။ မျိုးစုံမျိုးကွဲၼႂ်းလၢဝ်း မီးသတ်းလုၵ်ႈၼူမ်း တႃႇ 247 မျိုးလိူဝ်၊ သတ်းၵိၼ်းၵၢပ်ႇလႄႈ သတ်းၼႂ်းၼမ်ႉ တႃႇ 166 မျိုး၊ ငှက် တႃႇ 700 မျိုးလႄႈ လင်းၼၢင်း တႃႇ 90 မျိုး။ သတ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းၽေးလႄႈ လူင်ပၼ်ႁႃ မိူၼ် saola၊ ဆင်အာရှ၊ ကျား လႄႈ သတ်းတၢင်ႇမဵဝ်း လိုဝ်းတၢင်းၵႅတ်ႇၶႄ ဢၼ်မီးၽွၼ်းထိူၼ်း။ လၢဝ်းၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်းၵฎหมาย ပႃႇထိင်းသိမ်း (Conservation Forest) တႃႇမၢႆထိုင် ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ထိင်းသိမ်းဝႆႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်၊ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ်ၵฎหมาย မႅၼ်ႈမႅၼ်ႈၵၼ်ၸွမ်း ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ထိင်းသိမ်းဝႆႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝၢၼ်ႈ။ ပွတ်းပၢႆးယူႇၵိၼ်းၵူၼ်း မၢႆထိုင် ပၢႆးယူႇၵိၼ်းဢၼ်ၵူၼ်းႁူပ်ႉထူပ်း ၼႂ်းႁိမ်းႁွမ်းႁိူၼ်းယေးလႄႈ ၸုမ်ႈဝၢၼ်ႈ။ မၼ်းမီး ၼမ်ႉၵိၼ်၊ ၵၢၼ်ၶႄႇၵၢၼ်မူၼ်ႉ၊ လွင်ႈသႅၼ်ႇသႃႇ၊ ၵၢၼ်ရေႃး၊ ၵၢၼ်ၵဵပ်းယုၵ်းယၢၵ်း၊ ၶိုၼ်းလေ၊ သဵင်၊ ပိုၼ်ႉတီႈၶဵဝ်လႄႈ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄ တေႃႇၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ လွႆၵူၼ်းလူင်း၊ လမမုၼ်းလႄႈ ႁွၼ်ႉ။ ၼႂ်းပီ 2023၊ ၵူၼ်း 86% ၶဝ်ႈထိုင် ၼမ်ႉၵိၼ်အဆင့်พื้นฐาน၊ 84% ၶဝ်ႈထိုင် ၵၢၼ်ၶႄႇၵၢၼ်မူၼ်ႉအဆင့်พื้นฐานလႄႈ 63% ၶဝ်ႈထိုင် လွင်ႈသႅၼ်ႇသႃႇအဆင့်พื้นฐาน။ ၽွၼ်းတၢင်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ တႅမ်ႇလိူဝ် တၢင်းဝဵင်းၼမ်။ ဝန်ကြီးဌာန ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႄႈ ပတ်ဝန်းကျင် (Ministry of Agriculture and Environment (MAE))၊ ဝန်ကြီးဌာန ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ပၢႆးၶၼ်သူင်ႇ (Ministry of Public Works and Transport (MPWT))၊ ၽူႈၵွၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၽူႈပၼ်ဝန်ဆောင်မှုလႄႈ ၵေႃႇမတီႇဝၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၸုမ်ႈၸိုင်ႈ ၸႅၵ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၵၼ်။ ထို့ကြောင့် ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ လူဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ် ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄ ပိုၼ်ႉတီႈသၽႃႇဝ လႄႈ ၶွင်ႉၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်မီးၶคุณภาพလႄႈ ယုမ်ႇယမ်လႆႈ။ ၸုမ်ႈဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၵ်ႉယူႇၸမ် ပႃႇမႆႉလႄႈ ၼွင်ၼမ်ႉဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် လႄႈ တိုၵ်ႉၸၢင်ႈႁူပ်ႉၺႃး ၼမ်ႉဢမ်ႇလွတ်ႈၽေး၊ ၵၢၼ်ရေႃးဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ၵဵပ်းယုၵ်းယၢၵ်းဢမ်ႇၶႅမ်ႉ။