Къазакъстане тайпана ловзар Конституцица а, къоман ловзарийн законаца а лелош ю. Тайпанан казахски деша — сайлау, расмий ловзарийн органашо голосаш дӀаларан гӀуллакхаш а, жамӀаш а билгалъяьхна могӀамашца леладо. Президент къоман ловзарца кхолла ву. Тайпа вуьйцуш хилча, эллекторат тайпанан цӀахь ларъеш йолу бюллетен дӀалу, жамӀ а президентан ловзарийн кхочуш йиш йолу кепца билгалдо. Мажилис — Парламентан цхьана агӀонна а, стагашна прями тайпаца билгалдо. Цуьнан декъашхойн юкъара партийн могӀамехь арахецна өкүлш а, территориальни округашкахь арахецна өкүлш а бо, ас хилча, тайпанна цхьаьна тайпанан хьал хила тарло. Сенат Парламентан кхин агӀо ю, амма цуьнга къоман ловзарехь хиъна тайпана голосашца кхочуш ца лело. Сенаторийн дукхах долу декъашхой билгалдаьхна территорешкахь маслихатан депутаташа косвенно хьежаш лело, цхьаболчу декъашхойна Конституцица кхочуш йиш йолу тайпанан гӀуллакхца хила йиш ю. Маслихатийн ловзарехь местни өкүлтийн органийн декъашхой билгалдо. Цара местни бюджеташ а, общинахь долу болхаш а маслихатна луш йолу полномочешкахь хьажа. Ловзарийн администраци кхин кхин даражашкахь ю. Центральни ловзарийн комисси къоман системан тӀаьхьара, территориальни а, участкашки а комиссиаш тайпанна буьйцуш кхочушлуш йолу лелор леладо: ловзарийн лоьмарийн могӀамаш, тайпанан меттигаш, бюллетенаш а, лоьмар хьажар а. Тайпа цхьана хенахь ловзарийн лоьмарийн могӀамехь ша ларъеш ву, билгалдаьхна ловзарийн меттиг кхачаву, шаьш ца хуьлу документ гойту, оьшуш йолу бюллетен я бюллетенаш ло, чкъорш къасто, кхин ца хьалхадайта бюллетенан ящикехь юкъайо. Тайпана хьалха ларъяр боху, цхьан воккху стагана тайпана шаьш яларан хьал гойта я хьала хаам бен деза бохуш хила йиш яц. Кандидаташ а, партийн а дӀаяздар а, формальни номинаци а, регистраци а кхочушбан деза. Аларан кампани, голосаш далар, лоьмар хьажар, жалобаш а, хьажар а ловзарийн законашца лелош ду; цу законаша дӀахьош долу гӀуллакх кхочуш а, таллам бан йиш йолу а хилийта хьажа. Ловзаро къоман декъашхойн хьалха хьажарш билгалбан, хьукуматан могӀамашка хьаьжар гӀо ло. Практикин пайда хилийта, хаам болуш декъашхалла, кхочушдеш йолу гӀуллакхаш, законаца йолу конкуренци, нийса администраци а, проблема хьалха я хьажа гӀуллакх а цхьаьна оьшу.
Къазакъстан чуьнан тайпана ловзар
Къазакъстан чуьнан тайпана ловзаро президент, Мажилисан декъашхой, маслихаташкахь йолу гӀалгӀай кхетош ю, Сенато а цхьа кхин, хьалха тӀекхочу тайпана процесс лелош ю. Вуьйцуш хилча, эллекторатца билгалдаьхна тайпанашца голосаш дӀалу, официальни лелорехь йолу системаца. Тайпана ловзарин тайп, эллекторатан лоьмарийн могӀамаш а, бюллетен дӀайолуш хьал а йовза, декъашхалла кхин цхьаьна дӀаяхьа гӀо дина.
Tip
Хьалха, ловзар президентан, Мажилисан, маслихатин я Сенатан косвенни гӀуллакхах лаьцна дуй къастаде. Ловзар дийца хьалха эллекторатан лоьмарийн могӀам а, билгалдаьхна ловзар меттиг а талла. Ловзар меттиге хьалха, шаьш дӀаязйина тайпана хьал ларде, процедурахь проблема хилийча расмий каналца хаам бе.