L’italian standard a l’é la lenga comun principal dovrà dapertüt an Itàlia. A l’é fondamentala për la magior part dla scola, l’amministrassion publica, ij media nassionaj e la comunicassion antra persone ëd region diferent. Tante persone a dovro ëdcò na lenga regional, na varietà local o lòn ch’as ciam-a comunament dialetto. Ste forme a peulo esse part important ëd l’identità ëd famija e dla vita ëd comunità, e a son nen mach italian sbaglià. An Itàlia a-i son ëdcò comunità stòriche ëd minoranse linguìstiche. An certe zone, un’àutra lenga a peul comparì a scola, ant ij cartéi pùblich, ant le istitussion cultural o ant l’amministrassion local ansem a l’italian. Le condission linguìstiche a vario segon ël pòst. Ël tedesch a l’é important an certe part ëd Sud Tirol, ël fransèis a l’ha un ròl stabil ant la Val d’Aosta e ël slovèno a l’é present an certe comunità dla frontiera oriental; d’àutre lenghe minoritàrie a son an d’àutri lòsch. Ij fieuj a imparo d’abit d’àutre lenghe a scola, con l’ingles ch’a l’ha un ròl important. Lòn ch’a imparo a varia an base al programa, a la scola, a l’insegnant e a la quantità ëd pratica fòra da le lesiom. Ij neuv resident a imparo sovens italian L2, cioè italian coma seconda lenga. I cors a peulo esse ofërt da l’educassion d’adult, da le scole, da le associassion, da proget ëd comunità o da professor privà. La comunicassion quotidian e l’italian academic o professionaj a son doi obietiv diferent. Un-a persòna a peul cavessela bin an botëga e sui trasport, ma avèj ancor da beson d’ajut për le letre formal, ël vocabolari specialisà o ij compit ëd scola compless. La conossensa ëd l’italian a peul amiglioré l’acess a l’educassion, al travaj, a ij servissi, a le amis-sie e a la vita civica. Tra ij ostacol a-i son poca pratica, la paura ëd sbaglié, livel ëd cors pa adat e la mancança ëd sostegn për l’alfabetisassion o ij besògn d’aprendiment. Un bon comensament a combina un cors adat con l’ús frequent an situassion real. Chi ch’a impara a dev fé pratica d’ascoté, parlè, lese e scrive, e gionté vocabolari coleghà a sò atività quotidian.
Le lenghe an Itàlia
L’italian a l’é la lenga condivisa principal dla scola, dla vita publica e dla comunicassion an tuta Itàlia. Ël paìs a l’ha ëdcò lenghe regional, varietà local, dialetti e minoranse linguìstiche reconossù. Imparé l’italian a sostegn l’indipendensa, mentr che conossenze ëd lenghe local a peulo aprofondì ij leam con la comunità.
Tip
Dòvra l’italian minca di an situassion pìcite e util an Itàlia, anca prima d’esse fluent. Ten un elenc personal ëd paròle për la scola, ël travaj, la salut, ij comission e ij trasport. Rispeta le lenghe e le varietà local e fa dël italian standard tò strument principal për comuniché dapertüt.