ایران بین‌النهرین، مرکزی آسیا، قفقاز، جنوبی آسیا و فارس خلیجی آرسینده قدیم تقاطع یئری‌دیر. اؤلکه مدرن سیاسی شکلینی آلمامیشدان چوخ اؤنجه یئرلشمیش جامعه‌لر و گوجلو دولت‌لر اورادا واریدی. ماد‌لار و هخامنشی فارس امپراتورلوغو قدیم ایران تاریخینین مرکزی‌دیر. هخامنشی‌لر وسیع و فرقلی قلمرویی ولایت‌لر، یول‌لار، خراج و یئرلی اداره واسیطه‌سی‌له اداره ائدیر‌دیلر. مقدونی‌الی اسکندرین فتحیندن سونرا هلنیستی حکمران‌لار منطقه‌نین چوخونی کنترل ائتدی. پارتی امپراتورلوغو سونرا شرقی و غربی تجارت یول‌لاری‌نی باغلایان بؤیوک گوج اولدو. ساسانی امپراتورلوغو مرکزی ایرانی دولت قوردو و زرتشتی مؤسسهلری حمایت ائتدی. روم و بیزانس دۆنیاسی‌له اوزون رقابت‌سی غربی آسیا‌نی شکل‌لندیر‌دی. عرب مسلمان قوشون‌لاری هفتمین عصر‌ده ساسانی‌لری مغلوب ائتدی. اسلام آهسته-آهسته غالب اولدو، اما فارسی دیلی و فرهنگی عادتلار قالدی و گئنیش اسلامی دۆنیایا اثر ائتدی. سونرا ایران بیر neçə ایرانی، تورک و مغول سلسله‌لری طرفیندن اداره اولوندو. بو دؤور‌لر بعضی یئرلرده ویرانی گتیردی، اما یئنی سیاسی نظام‌لار، شهر‌لر، علمی فعالیت، ادبیات و هنر هم یاراتدی. صفوی سلسله‌سی اثناعشری شیعه اسلامی دولتی‌نین تعیین‌ایدیجی مؤسسهسی ائتدی. بو، ایرانین سیاسی و دینی هویتینی یاخین سنی امپراتورلوغلاریندان فرق‌لندیرمه‌یه کؤمک ائتدی. قاجار سلسله‌سی زمانندا ایران ایچی ضعف و روسیه و بریتانیا فشارینین آرتماسی‌له اوز-اوزه قالدی. مشروطه انقلابı قانون اساسى و پارلمان گتیردی و پاسخ‌دهن دولتین دائمی سمبولونا دؤندۆ. پهلوی دؤورۆ مرکزی‌لشمه، دولت یؤنلۆ مدرن‌لشمه، ملیت‌چیلیق و سریع اجتماعی داغیشیق گتیردی، سیاسی سرکوبله بیرلیکده. 1979 انقلابı پادشاهلیغی سونا ائتدی و اسلامی جمهوریه اساس قوی‌دو. عراقلا جنگ، اجتماعی داغیشیق، سیاسی çatışma و ایرانی دیاسپورا‌سی‌له رابطه‌لر سونراکی دهه‌لری شکل‌لندیر‌دی. ایرانی‌لار بو تاریخ‌له اله‌لی فرقلو و بزان رقابت‌لی تفسیرلر ائدیر.
ایران‌دا تاریخ
ایرانین تاریخی قدیم تمدن‌لردن و فارس امپراتورلوغلاریندان اسلامی سلسله‌لره و مدرن ایران دولتینه قەدر اوزانی‌ر. ایران قوی فرهنگی هویتینی ساخلایارکن یئنی خلق‌لار، دین‌لر و فیکیرلری دؤنه-دؤنه قەبول ائدیب. بو اوزون تاریخ هله ده دیل، هنر، سیاست و عمومی یادداشی شکل‌لندیرر.
Tip
مدرن اؤلکه اوچون “Iran”، تاریخی امپراتورلوغ یا فرهنگی سنت‌لر اوچون ise عادتاً “Persia” ایشلەت. یادگار‌لار، شعرلر و عادت‌لاری عصرینه یئرلشدیرمزدن اؤنجه مدرن جامعه‌دن نتیجه چیخارمه. یئنی تاریخ‌له باغلی فرقلو یادلارین اولدوغونو گؤزلە.