Îran welatê gird û piranî hişk o; çiya, çol, ova, daristan, batî, perav, gund û bajarê zaf gird estê. Nê cayan hewcedariyê hawirdorî yê cûrbecûr estê, lê aw nêzîk her ca de muhîm o. Termê persî yê hawirdorî, hawirdor (mohit-e zist, محیط زیست), nameyê hawirdorî yo. Karê hawirdorî parastışê çavkaniyê tabiî, kontrolê qirêjî, parastışê caneweran, rêveberiya zibîlî û kêmkerdişê zirara ser tenduristiya komelî ra pêk tê. Dezgehê neteweyî yê hawirdorî (Department of Environment) dezgehê merkezî yê komelî yo û rolê girîngê kontrolê qirêjî, herêmê parastî û parastışê caneweran de gêrêno. Wezaretan, dezgehê eyaletî, şaredari, rêxistinê awî û xizmetê herêmî zî beşê sistemê hawirdorî rêveberî kenê. Kemayişê awî pirsgirêkê bingehîn ê hawirdorî yo. Baranê kêm, zemanê bêbaran, bikaranîna zaf a awê binê erdî, xerckerdışê bêkarîger, xirabîya havzanê awî û hewcedariyê cûrbecûr şênê çem, batî, batîyê şil, bîr û çavkaniyê cotkariyî kêm kenê. Qirêjîya hawa bi taybetî di cihê bajarî û sanayî yê gird de xuya beno. Trafîka rê, bikaranîna sotemenî, fabrîka, germkerdiş, toz û şertê hewayî yê herêmî şênê bi yewbînî hewayê nexweşdarî nêzîkê erdî kom û girêdanê. Zibil bi gelemperî bi sistemê şaredariyan tê komkerdene, lê kalîteya xizmetî û rêbazê ciyayışî cayan ra cayan ferq kena. Kêmkerdişê zibîlî, ciyayîşê materyalê xeterdar, karanîna dîsa a tiştê bikarameyî û piştgirîdayîşê vegerandışê bawerbarî beşê pratîkî yê lênihêrîna hawirdorî yê. Wêrîyayîşê axî, xirabîya erdî, çolbûn, wendabûna daristanan, agir û zirara ser batîyê şil şênê hem tebîet hem jî rızq û jiyan kamzor kenê. Pêşîgirewtiş zaf caran dema ke bikaranîna erdî, cotkarî, şivanti, rêveberiya awî û parastışê cihê jiyanî bi yewbînî bê hesibnayene, herî karîger beno. Îran de zanayîşê hawirdorî, dezgehê zanistî, komê komelî, rêbazê kevneşopî yê awî û potansiyelê gird bo bikaranîna karîger a enerjî û çavkaniyan estê. Pêşveçûn şênê ji ber şertê hişk, hewcedariya gird, pêkanîna qels, berpirsyariyê parçeparçe, altyapıya kêm û zexta aborî sînordar bibo. Merd şênê bi bikaranîna baldar a aw û enerjî, kêmkerdişê zibîlî, seyrê paqijtir, rêzdarîya cihê parastî û raporkerdişê xeterê girîngê herêmî alîkar bibê. Karê malbatî faydekar o, lê pirsgirêkê gird ê hawirdorî zî hewceyê planê komelî yê koordone û sanayiya berpirsyar ê.
Hawirdorê Îran de
Hawirdorê Îranî aw, hawa, ax, enerjî, jîndarî, bajar û tenduristiya mirovî bi yewbînî girê dide. Welat şertê hişk, baranê nehevseng, qirêjîya hewayê bajarî, zirara erdî û zexta ser cihê tabiî yê jîndarî ra rû bi rû yo. Ji ber nê, parastışê hawirdorî hewceyê karê dezgehê komelî, şaredariyan, karxaneyan, koman û malbatan o.
Tip
Dest bi pirsgirêkê hawirdorî bike ke rasterast malê to tesîr kena, wek awê vexwarışî, hawa derveyî, komkerdişê zibîlî, germî yan qirêjîya nêzîk. Dema ke xeter çêbeno, rêbernameyê fermî yê herêmî bi kar bîne, û eger hewce bibo bo raporkerdişê pirsgirêkê dubare, qeydê hêsan bigire. Adetê biçûk dema ewle, rêkûpêk û bi kesanê bînan re hevpar bibê herî faydekar benê.