ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾ ਜਾਂ ਕਿੱਤਾ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਮੰਨੇ-ਪਛਾਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ। ਨਿਯਮਬੱਧ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਾਸ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੋਗਤਾ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਹਤ-ਸੰਭਾਲ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੇਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਕਿੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਗਾਹਕ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਿਖਲਾਈ, ਕੰਮ ਦੇ ਤਜਰਬੇ, ਲਾਇਸੈਂਸਾਂ, ਕੰਮ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ, ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਰਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਰੀਗਰੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ, ਮਕੈਨਿਕੀ, ਉਸਾਰੀ, ਮੁਰੰਮਤ, ਉਤਪਾਦਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (Industrial Training Institutes, ITIs) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਰੀਗਰੀਆਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਰਸਤਾ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਾ ਅਮਲੀ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਕਾਮੇ ਕੋਲ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਣਾ ਵੀ ਆਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕਰੀਅਰ ਸਕੂਲੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸਿਖਲਾਈ, ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੜੀ ਪੇਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਕਰੀਅਰ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਚੋਣ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਥਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲਾਗਤ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਅਪਾਹਜਤਾ ਲਈ ਪਹੁੰਚ, ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਮੰਗ ਦਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਣਯੋਗ ਅਹੁਦਾ ਢੁੱਕਵੀਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਜਾਂ ਕੰਮਕਾਜੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਪੇਸ਼ੇ ਪਛਾਣ, ਮੁਹਾਰਤ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਸਰੀਰਕ ਥਕਾਵਟ, ਬਦਲਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਬੇਤਰਤੀਬ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।