Грузия Ҙур һәм Кесе Кавказ араһында урынлашҡан, уның Ҡара диңгеҙ буйында ярҙары бар. Бейеклектең һәм яуым-төшөмдөң ҙур үҙгәрештәре сағыштырмаса бәләкәй ил эсендә күп төрлө урындағы климаттарға, йәшәү мөхиттәренә һәм тирә-яҡ мөхит проблемаларына килтерә. Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өсөн яуаплылыҡ милли властар, муниципалитеттар, предприятиелар, ерҙән файҙаланыусылар һәм йәшәүселәр араһында бүленә. Дәүләт органдары ҡағиҙәләр ҡуя, мөһим шарттарҙы күҙәтә, йәмәғәт хеҙмәттәрен ойоштора һәм махсус һаҡланған урындарҙы һаҡлай, ә урындағы тормошҡа ашырыу урындан урынға айырылырға мөмкин. Һыу Грузияла тормош һәм иҡтисад өсөн үҙәк әһәмиәткә эйә. Йылғалар эсәр һыу, һуғарыу, йәшәү мөхиттәре, ял итеү һәм гидроэнергетика потенциалы бирә, әммә бысраныу, йылға ярҙарының зарарланыуы һәм аҡаба һыуҙарҙы насар идара итеү был файҙаларҙы кәметергә мөмкин. Һауа сифаты урынға ныҡ бәйле. Юл хәрәкәте, иҫке автомобилдәр, төҙөлөш туҙаны, йорттарҙы йылытыу, сәнәғәт һәм янғындар ҡалаларға һәм бәләкәй ҡалаларға йоғонто яһарға мөмкин, ә ел аҙ булғанда үҙәндәр бысранған һауа туплай ала. Ҡалдыҡтар менән эш итеү хеҙмәттәре ғәҙәттә көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыуға һәм юҡ итеүгә йүнәлтелә, был өлкәлә муниципалитеттар мөһим роль уйнай. Айырым йыйыу, икенсел эшкәртеү, хәүефле материалдарҙы хәүефһеҙ эшкәртеү һәм рөхсәтһеҙ ҡалдыҡ түгеүҙе булдырмау — бөтә ерҙә лә бар тип иҫәпләп булмай торған, үҫтереүҙе талап иткән йүнәлештәр. Тупраҡҡа һәм ергә ауыл хужалығын алып барыу ысулдары, эрозия, төҙөлөш, тау-кен эштәре һәм үҫемлектәрҙең юғалыуы тәьҫир итә. Текә битләүҙәр ерҙе иғтибарлы файҙаланыуҙы айырыуса мөһим итә, сөнки боҙолған ер ишелеүгә, һыу баҫыуҙарға һәм йылғаларҙа ултырма тоҡомдарҙың артыуына килтерергә мөмкин. Грузияла урмандар, һаҙлыҡтар, альп төбәктәре, ҡоро ландшафттар һәм яр буйы экосистемалары бар. Махсус һаҡланған тәбиғәт территориялары мөһим йәшәү мөхиттәрен һаҡларға ярҙам итә, әммә уларҙың сиктәренән тыш тәбиғәттең торошо ла яуаплы урман хужалығына, ауыл хужалығына, туризмға, һунарға, балыҡсылыҡҡа һәм төҙөлөшкә бәйле. Климатҡа бәйле хәүефтәргә эҫелек, ҡоролоҡ, көслө ямғырҙар, һыу баҫыуҙар, ер ишелеүҙәр, яр буйындағы үҙгәрештәр һәм ҡар йәки боҙ шарттарының үҙгәреүе инә. Хәүеф кимәле ныҡ айырыла, шуға күрә дөйөм милли фараздарға ҡарағанда урындағы рельеф һәм ышаныслы урындағы иҫкәртеүҙәр мөһимерәк. Тирә-яҡ мөхитте яҡшыртыу һауығыраҡ биҫтәләргә, таҙараҡ һыуға, тотороҡло ауыл хужалығына, хәүефһеҙерәк туризмға һәм ремонт, һөҙөмтәле технологиялар, тәбиғәтте һаҡлау һәм яуаплы энергетика менән бәйле эш урындарына килтерә ала. Прогресҡа тигеҙ булмаған инфраструктура, урындағы мөмкинлектәрҙең етешмәүе, сығымдар һәм рәсми ҡағиҙәләр менән көндәлек ғәмәл араһындағы айырма ҡамасаулай ала.
Тирә-яҡ мөхит Грузияла
Грузияның тирә-яҡ мөхите уның һауаһын, һыуын, тупрағын, климатын, үҫемлектәрен, хайуандарын һәм кешеләр йәшәгән урындарын үҙ эсенә ала. Тауҙар, йылға үҙәндәре, Ҡара диңгеҙ ярҙары, баҫыуҙар, ҡалалар һәм сәнәғәт зоналары тирә-яҡ мөхит шарттарының ныҡ айырылыуына килтерә. Үҙ-ара бәйле был системаларҙы һаҡлау һаулыҡты, халыҡтың йәшәү сығанаҡтарын һәм илдең тәбиғи байлығын яҡлай.
Tip
Грузияла өйөгөҙгә, мәктәбегеҙгә, эшегеҙгә йәки ерегеҙгә туранан-тура йоғонто яһаған тирә-яҡ мөхит шарттарынан башлағыҙ. Урындағы ҡалдыҡ һәм һыу хеҙмәттәрен кем күрһәтеүен асыҡлағыҙ, яҡындағы тәбиғи хәүефтәрҙе билдәләгеҙ һәм һөҙөмтәһен күрә алған бер нисә ғәмәл һайлағыҙ. Етди бысраныу йәки рөхсәтһеҙ ҡалдыҡ түгеү тураһында хәүефле материалды үҙегеҙ эшкәртергә тырышмайынса, яуаплы муниципалитетҡа йәки дәүләт органына хәбәр итегеҙ.