Ezindaweni zasemakhaya nezisemaphethelweni amadolobha, iNkosi noma isigodi senduna kanye ne-Inkhundla efanele kuvame ukuba yizindlela zendawo zokusingatha izikhalo zomphakathi, izingxabano nezindaba zentuthuko. AmaTinkhundla ayizinga lokuphatha lendawo, kanti iBucopho isiza ukuhlanganisa izindaba zentuthuko yomphakathi. Abaphathi Besifunda kanye noMnyango Wezokuphathwa KwamaTinkhundla Nentuthuko bangahlela nemihlangano noma babhekane nezindaba zesifunda. Ezindaweni zasemadolobheni, iBhodi Ledolobha, uMkhandlu Wedolobha, uMkhandlu Kamasipala noma esinye isiphathimandla sendawo sasemadolobheni esibhekele indawo siphatha izindaba ezifana nezempilo yomphakathi, udoti, ukupaka, umsindo, ukuhweba nokuphazamiseka komphakathi. Indlela yokuthola usizo, izimali nezikhathi ezibekiwe akufani kulo lonke elaseSwatini. UMthethosisekelo uvikela ukulingana, ukulalelwa ngokufanele, inkululeko yokukhuluma, yokuhlangana ngokuthula neyokuzihlanganisa nabanye, ukuhamba, ubulungiswa ekuphathweni kukahulumeni, kanye namalungelo athile aphathelene nabesifazane, izingane nabantu abakhubazekile. La malungelo asebenza kanye nemingcele ehlobene nenzuzo yomphakathi namalungelo abanye abantu. Umthetho Wabantu Abakhubazekile ka-2018 wenqabela ukucwaswa kuzo zonke izindawo zokuphila, kanti uMthetho Wokuvikelwa Nokunakekelwa Kwezingane ka-2012 kanye nezinsizakalo zikahulumeni zobulili nenhlalakahle yomphakathi zibhekana nezinye izidingo zokuvikelwa. Ngokuvamile, umhlangano womphakathi noma udwendwe kudinga ilayisensi yamaphoyisa ngaphansi koMthetho Wokuhleleka Komphakathi ka-1963, kusetshenziswa uhlobo lwango-1998 olucwaningiwe. Isicelo kufanele sifike emaphoyiseni okungenani kusasele izinsuku eziyisi-7 ezigcwele ngaphambi komcimbi. Umhleli kufanele abe khona, kanti amaphoyisa angabeka imibandela ephathelene nomzila noma nesikhathi esihleliwe futhi angalawula noma ahlakaze umbuthano. Ukuvikelwa komthethosisekelo kokuhlangana ngokuthula kanye nale nqubo yokuthola ilayisensi kufanele kucatshangelwe ndawonye lapho kuhlelwa umcimbi. Izingxabano zomphakathi noma zomhlaba zingaqala ziyiswe eNkosini noma esigodini senduna, futhi kuye ngodaba, zidluliselwe Kubaphathi Besifunda. Izinkantolo ZesiSwati zisebenzisa umthetho namasiko esiSwati. Izinkantolo ezejwayelekile, kuhlanganise Nezinkantolo Zomantshi neNkantolo Ephakeme, zisingatha izindaba ezingaphansi kwegunya lazo. IKomishana Yamalungelo Abantu Nobuqotho Ekuphathweni Komphakathi, evame ukubizwa nge-CHRAJ, yamukela izikhalazo ezibhaliwe ngokuphulwa kwamalungelo, ukungabi nabulungisa, ukusetshenziswa kabi kwamandla omphakathi nokuphathwa ngokungafanele. Ingase isize ngezingxoxo noma ngesivumelwano, futhi ingadlulisela izindaba kuMqondisi Wezokushushisa Komphakathi noma kuMmeli Jikelele. Amaphoyisa Asebukhosini aseSwatini, noma i-REPS, abhekana nezindaba zomthetho nokuhleleka; shayela ku-999 uma kunesimo esiphuthumayo esidinga usizo olusheshayo. Udlame olusekelwe ebulilini namacala ocansi alawulwa uMthetho Wamacala Ocansi Nodlame Lwasekhaya ka-2018 futhi angadinga ukubandakanywa kwe-REPS, Izinsizakalo Zezenhlalakahle nezinsizakalo zobulili. Umphakathi ungabamba iqhaza ngokuhlela intuthuko yomphakathi, imihlangano ehlelwa Abaphathi Besifunda, izinqubo zomthetho ePhalamende nezinqubo zezemvelo. Imiphakathi neBucopho bangaqala noma bahlanganise amaphrojekthi entuthuko. Ezinqubweni zezemvelo, iGunya Lezemvelo LaseSwatini lamukela ukuphikisa noma imibuzo uma inqubo esebenzayo ikuvumela lokho. Ukulahla udoti ngokunganaki kuyicala ngaphansi kweMithethonqubo Kadoti ka-2011, kanti imithetho eqondene namadolobha ingase futhi ibhekane nokuchamela emphakathini, umsindo, ukupaka, izimvume zokuhweba neziza ezingasetshenziswa. Izimali nezijeziso zincike esiphathimandleni sasemadolobheni esifanele. Akutholakalanga incwadi yemithetho kazwelonke yokuhlala ndawonye noma insizakalo eyodwa yokulamula. Ngakho-ke, izingxabano zasemakhaya okwabelwana ngazo eziphathelene nobumfihlo, ukuphepha noma ukusetshenziswa kwezindawo ezivamile zingase zidinge ingxoxo yasekhaya, ukulamula kwesintu, iNduna noma isigodi senduna, isiphathimandla sasemadolobheni, amaphoyisa noma inkantolo, kuye ngenkinga. Izindaba zokuqasha nezempahla azikho ngaphansi kwalesi sihloko. Ukuhlala ndawonye emhlabeni wedijithali kulawulwa ngokwengxenye uMthetho Wokuvikelwa Kwedatha ka-2022 kanye noMthetho Wobugebengu Bekhompyutha Nobugebengu Be-inthanethi ka-2022. I-ESCCOM, umlawuli wezokuxhumana, ingamukela izikhalazo zokuvikelwa kwedatha futhi iziphenye; umuntu angadlulisela isinqumo seKhomishana eNkantolo Ephakeme zingakapheli izinsuku ezingama-30. Imithetho yobugebengu be-inthanethi ibhekana nezenzo ezinjengokungena ngokungemthetho, ukubamba ukuxhumana, ubugebengu bokweba imininingwane yokungena, ukukhwabanisa nezinto ezibonisa ukuhlukunyezwa kwezingane ngokocansi. Imihlahlandlela kahulumeni yezinkundla zokuxhumana ivimbela inkulumo enenzondo, ukucwasa, ukuhlukumeza ku-inthanethi, izinsongo, ukugqugquzela udlame, ukuhlambalaza nokusabalalisa imininingwane engamanga ezinkundleni zikahulumeni, kodwa leyo mihlahlandlela ayiwona umthetho ojwayelekile olawula yonke i-inthanethi.
Ukuhlala ndawonye eSwatini
Ukuhlala ndawonye kwansuku zonke eSwatini kuthonywa izakhiwo zendawo zesintu, ukuphathwa kwezifunda neziphathimandla zasemadolobheni, hhayi ihhovisi elilodwa lezwe lonke elibhekele ukuhlala ndawonye. Izinduna nezindawo ezibizwa ngamaTinkhundla ziyizindawo zokuxhumana zendawo ezindaweni zasemakhaya nezisemaphethelweni amadolobha, kanti amaBhodi AmaDolobha, amaMkhandlu AmaDolobha namaMkhandlu Omasipala aphatha izindaba eziningi zasemadolobheni. Amalungelo omthethosisekelo, imithetho yokuhleleka komphakathi, imithetho kamasipala nezingxoxo ezingokoqobo konke kuthinta indlela abantu ababelana ngayo ngemiphakathi nezindawo zomphakathi.
Tip
Qondanisa inkinga nendawo nesiteshi esingayixazulula ngempela: sebenzisa isigodi senduna noma i-Inkhundla ezindabeni eziningi zasemakhaya nezisemaphethelweni amadolobha, isiphathimandla sasemadolobheni ezindabeni zasedolobheni, nenkantolo, amaphoyisa noma isigungu esikhethekile uma kudingeka ukuvikelwa okusemthethweni. Gcina amarekhodi abhaliwe ngoba izingxoxo ezingahlelekile zingase zinganikezi ikhambi elisemthethweni, kanti izikhalazo ezisemthethweni nokudlulisa izinqumo kuncike ebufakazini nasezinsukwini ezibekiwe. Hlola imithetho yendawo ngaphambi kokuhlela imisebenzi yomphakathi, ukusebenzisa izindawo zomphakathi noma ukuthembela enqubweni yezikhalazo zedijithali.

