Ecuador suyupi kawsay pachata “naturaleza” nispa sutinchanku; chaypi kawsayniyuq rikch’aykuna, llaqta-pampa rikch’aykuna, yaku, allpa, pacha, chaykunapa tinkuyninkunapas kachkan. Mana karu sach’a pampallachu, chakra, ayllu llaqta, hatun llaqtakunap qayllanpipas kawsay pacha tiyan. Costa suyupi playas, estuarios, manglares, ch’aki sach’akuna, yaku-yaku sach’akuna, mayukuna, chakra pampakuna ima kachkan. Kay pachakuna challwa hap’iyta, tarpuyta, lamar patata waqaychayta, uywakunata, samayta ima yanapan. Sierraqa Andes urqukunawan rikch’asqa: wayq’ukuna, ninap urqun, qhapaq ichhu pampakuna, urqu sach’akuna, quchakuna, sinchi uray-yaku pampakuna ima kachkan. Hawa kayqa pisi karupi ruphayta, wiñayta, pacha rikch’ayta tikrayta atin. Amazonía, llapanpa rimayninpi Oriente nisqapas, chiri-ñuqñu sach’a pampakunata, hatun mayukunata, ñuqñu pampakunata, ancha achka yurakuna, uywakuna ima kawsanankuta charin. Sach’awan kuska kawsay, yachay, ruwaykunata watasqa kawsayninkunayuq runakuna, ayllu runakuna ima chaypi tiyan. Galápagos islaskunapi ninap urqu rikch’aykuna, sapaq uywakuna ima karupi sapallan wiñasqankumanta kachkan. Chay kawsay pachakuna astasqa uywakunamanta, pantasqa ruwaymanta, q’upamanta, islata isla puriypi mana cuidakusqamanta aswan llakichisqa kan. Ecuadorpi waqaychasqa kawsay pachaqa suyup waqaychasqa pampakuna, waqaychana kitikuna, mama qucha kitikuna, ayllu waqaychasqa allpakuna, sapalla waqaychana pampakuna, huk kamachisqa kitikuna ima kan. Kamachiykuna sapa kitipi huknirayta kanman, wakinpi sinchi kawsay pampakuna waqaychasqa kasqanrayku, wakinpiñataq kamachisqa tiyay, tarpuy, challwa hap’iy, yachay mask’ay utaq puriy atisqanrayku. Sallqa uywakunaqa sallqa kachun, runakunaman yachasqa hina rikuriptinpas. Mikhuchiy, llamiy, pallay, qatikachay, rantiy, apay ima uywakunata k’iriyta, unquykunata mast’ariyta, kawsay puriyninta pantachiyta atin. Kawsay pachaq runakunaman llamk’apakuyninkunata qun; chayta ecosistema yanapaykuna nispa sutichanku. Yaku waqaychay, yurakuna t’ikachiy, mikhuy, puquq allpa, pacha ruphayta kamachiy, allpa lluqsiy utaq unu hamuy hark’ay ima chaykunapi kachkan. Kawsay pampakuna t’aqasqa, q’upa churasqa, rupachisqa, ch’akichisqa, ancha llamk’achisqa kaptin kay yanapakuykuna pisiyta atin. Ecuadorpi kawsay pachaman allin puriyqa wakichikuyta munan, pampa hawa kay, inti, para, mama qucha puriynin, ch’uspi, ninap urqu allpa, karu kitikuna ima cheqniyta paqarichiyta atisqanrayku. Llaqta yachachikuynin, kitipa kamachiynin ima allin yaykuypa t’aqanmi.
Ecuadorpi kawsay pachamanta
Ecuador suyupi kawsay pacha ancha imaymana kan, chay suyupi Pacifico mama qucha patakuna, Andes urqukuna, Amazonía mayu pata, Galápagos islaskuna kasqanrayku. Urqukuna, mama quchapa puriynin, hawa kay, chiri-ñuqñu pacha ima pisilla suyupi achka kawsana pampakunata paqarichin. Kay kawsay pachapi allin puriyqa uywakunata, ayllukunata, waqaychasqa kitikunata, tikrakuykunatapas yupaychaymi.
Tip
Ecuadorpi kawsay pacha ruwaykunata akllay kikinpa allin kayman, yachayman, purina yanapakuyman, ima apasqaykiman hina. Lluqsichkaspa llaqta pacha kayninta, yaykuy kamachiykunata qhaway; mayman risqaykita huk runaman willay. Yurakuna, rumikuna, uywakuna, uywaspa wasi-nidukunata, kawsaypa imankunatapas tarisqaykipi kachun.