Àwọn báńkì ń pèsè àkáǹtì, ìsanwó, káàdì, ìfowópamọ́ àti àwọn iṣẹ́ oni-nọ́mbà, ṣùgbọ́n àwọn ìwé aṣẹ, owó iṣẹ́ àti àwọn ọ̀nà ìwọlé yàtọ̀ láàárín àwọn ilé-iṣẹ́. Ìdókòwò lè kan ọjà inawo UMOA ti àgbègbè (regional UMOA financial market), àwọn ipin BRVM (BRVM shares), àwọn ìwé adehun ìjọba tàbí ilé-iṣẹ́ (government or corporate bonds), àwọn owó ìdókòwò tí a fún ní àṣẹ (licensed funds), àti ìdókòwò tààrà sí àwọn ilé-iṣẹ́ tàbí iṣẹ́ akanṣe ní Bẹ̀nẹ̀. Yíyan tó yẹ dá lórí iye àkókò ìdókòwò, bí a ṣe nílò láti rí owó náà, èrè tí a ń retí àti ewu pípàdánù owó. Àwọn inawo ilé yàtọ̀ síra gẹ́gẹ́ bí ìlú, àsìkò ọdún, iye ènìyàn nínú ilé, irú ọjà àti àǹfààní sí àwọn iṣẹ́ àdáṣe. Ìwádìí ìdílé àtijọ́ kan ṣàkọsílẹ̀ inawo ọdún àárín tó jẹ́ 2,523,938 FCFA, tó tó 210,328 FCFA fún ilé kan lóṣù, ṣùgbọ́n nọ́mbà yẹn kò fi ìdí múlẹ̀ pé ó jẹ́ isuna tó kéré jù lọ lónìí. Ilé, oúnjẹ, omi àti inawo iṣẹ́, ọkọ̀, ìlera, ẹ̀kọ́, ìrànwọ́ fún ẹbí àti àwọn inawo tí kì í ṣẹlẹ̀ déédéé nílò ìṣètò lọ́tọ̀ọ́tọ̀. Gbèsè lè wá láti báńkì, àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣúná kékeré, rira lórí gbèsè, yíya lọ́wọ́ ẹbí, àwọn ẹgbẹ́ ìfowópamọ́ (tontines) tàbí àwọn oníṣòwò. Ìṣètò ìsanpadà, iye owó tó kún, àwọn ìdánilójú, àkọsílẹ̀ gbèsè àti ohun tó máa ṣẹlẹ̀ tí a kò bá sanwó ló ń pinnu ìnira gbèsè náà. Owó-orí ní owó-orí tààrà àti àìtààrà, owó ilé àti ilẹ̀, owó kọ́sítọ́mù àti àwọn owó ìjọba ìbílẹ̀ kan. Àjọ tó ń bójú tó ọ̀pọ̀ owó-orí (Direction Générale des Impôts) ló ń ṣàkóso ọ̀pọ̀ owó-orí, nígbà tí àwọn aláṣẹ kọ́sítọ́mù àti àwọn ìjọba ìbílẹ̀ ń bójú tó àwọn owó mìíràn; àwọn ènìyàn àti àwọn ilé-iṣẹ́ sábà máa nílò nọ́mbà ìdánimọ̀ owó-orí aláìròpọ̀ (Identifiant Fiscal Unique), wọ́n gbọ́dọ̀ pa àkọsílẹ̀ mọ́ kí wọ́n sì tẹ̀lé àwọn ọjọ́ ìsanwó tó kan. Ìdánilójú ń bo àwọn ewu pàtó tó kan ènìyàn, ohun-ìní, ojúṣe àti owó tí a ń rí gbà. Àwọn ètò ìjọba ní ìdánilójú àwùjọ CNSS (CNSS social insurance), ìdánilójú ìlera tó jẹ́ dandan (Assurance Maladie Obligatoire) àti ìbòòji ìlera àti ìfẹ̀yìntì ARCH (ARCH health and retirement coverage), nígbà tí àwọn ilé-iṣẹ́ ìdánilójú aládàáni ń pèsè àwọn ìlànà ìgbésí-ayé àti ti kì í ṣe ti ìgbésí-ayé. Ìdánilójú ojúṣe ọkọ̀ tí ó jẹ́ dandan àti àwọn ìlànà mìíràn ń tẹ̀lé òfin tó kan, àwọn ìlànà CIMA (CIMA rules) àti àwọn àdéhùn. Nítorí náà, ètò inawo tó dára máa ń fi owó tí a ń rí gbà déédéé wé àwọn inawo, ìsanpadà gbèsè, ojúṣe owó-orí, ìfowópamọ́ tàbí ìdókòwò àti ààbò lòdì sí àwọn ìpadánù ńlá.
Iṣúná ní Bẹ̀nẹ̀
Iṣúná ní Bẹ̀nẹ̀ kan iṣẹ́ báńkì, ìdókòwò, àwọn inawo ojoojúmọ́, gbèsè, owó-orí àti ìdánilójú. Faranga CFA ti Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà (West African CFA franc), tí a ń kọ́ sí FCFA tí kóòdù owó rẹ̀ sì jẹ́ XOF, ni a ń lò fún àwọn ìsanwó ilé, ìfowópamọ́ àti àwọn ìṣòwò. Àwọn ìpinnu inawo dá lórí àǹfààní sí àwọn olùpèsè tí a ń ṣàkóso, owó tí a ń rí gbà, àwọn ojúṣe ìsanwó, ewu, owó tí ó rọrùn láti rí àti àwọn ìlànà ìjọba tó kan.
Tip
Kọ́ ètò inawo rẹ ní Bẹ̀nẹ̀ lórí àwọn inawo oṣù gangan, àwọn ojúṣe ìsanwó àti àwọn ewu, kì í ṣe owó tí o ń rí gbà nìkan. Ṣètò àǹfààní ìsanwó tó gbẹ́kẹ̀lé àti àwọn àkọsílẹ̀ owó-orí קודם, lẹ́yìn náà ṣàyẹ̀wò gbèsè, ìdókòwò àti ìdánilójú gẹ́gẹ́ bí owó tí o nílò láìpẹ́ àti àwọn ìpadánù tí o lè fara dà.