బంగ్లాదేశ్‌లో మతం

2022 తుది జనగణనలో 165,158,616 మంది నివాసితులు నమోదయ్యారు. ముస్లింలు 91.08 శాతం, హిందువులు 7.96 శాతం, బౌద్ధులు 0.61 శాతం, క్రైస్తవులు 0.30 శాతం, ఇతర మతాల అనుయాయులు 0.06 శాతం. ముస్లిం జనాభాలో ఎక్కువమంది సున్నీలు. షియా, అహ్మదీయ, సూఫీ, బౌల్, బహాయి, ఆనిమిస్ట్, ఆదివాసీ విశ్వాస సమూహాలు, చిన్న నాస్తిక సమూహాలు కూడా మత దృశ్యంలో భాగం. బౌద్ధ సమాజాలు ముఖ్యంగా చిట్టగాంగ్ కొండ ప్రాంతాలు, చట్టోగ్రామ్ ప్రాంతంలో నివసిస్తాయి; సిల్హెట్‌లో హిందువుల శాతం తులనాత్మకంగా ఎక్కువ. సమూహాన్ని బట్టి ఆదివాసీ సమాజాలు బౌద్ధ, క్రైస్తవ లేదా తమ స్వంత విశ్వాస రూపాలను కలిపి అనుసరిస్తాయి. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 2A ప్రకారం ఇస్లాం రాష్ట్ర మతం. అదే సమయంలో హిందూ, బౌద్ధ, క్రైస్తవ, ఇతర మతాలకు రాజ్యాంగం సమాన హోదా, తమ మతాన్ని ప్రకటించడం, ఆచరించడం, ప్రచారం చేసే హక్కును ఇస్తుంది. ఆర్టికల్ 12 లౌకికవాదం, మతసామూహికత, మతపరమైన హింసను నిరాకరించడం, రాజకీయ అనుకూలత కోసం లేదా ఇతర సమూహాలకు వ్యతిరేకంగా మతాన్ని దుర్వినియోగం చేయడంపై నిషేధాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది. ఆర్టికల్ 41 మత సమూహాలు తమ సంస్థలను స్థాపించడానికి, నిర్వహించడానికి, పరిపాలించడానికి కూడా అనుమతిస్తుంది. ఇతర మత బోధన లేదా వేడుకల్లో పాల్గొనమని పాఠశాలలు విద్యార్థులను బలవంతం చేయరాదు. మత వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రభుత్వ గ్రాంట్లు, మత సెలవులు, హజ్, ఉమ్రా అంశాలు, తీర్థయాత్ర, ప్రతినిధి బృంద కార్యక్రమాలను పర్యవేక్షిస్తుంది. ఇస్లామిక్ ఫౌండేషన్ మసీదులు, ఇమామ్‌లు, ఇస్లామిక్ విద్య, హజ్ సేవలు, జకాత్—అవసరంలో ఉన్నవారికి చెల్లించాల్సిన మతపరమైన తప్పనిసరి దానం—వంటి వాటికి మద్దతిస్తుంది. బంగ్లాదేశ్ వక్ఫ్ పరిపాలన శాశ్వతంగా అంకితం చేసిన మతపరమైన ధర్మనిధులను (Waqf) నిర్వహిస్తుంది. సాధారణంగా భూమి రిజిస్ట్రీ కార్యాలయంలో (Sub-Registry) అమలు చేసిన దస్తావేజు ద్వారా ధర్మనిధి ఏర్పాటు చేస్తారు; అందులో భూమి ఖచ్చితమైన వివరణ, ధర్మనిధి వర్గం, నిర్వాహకుడు లేదా కమిటీ వివరాలు ఉండాలి. భూమి రికార్డుల మార్పు లేదా సవరణ, వక్ఫ్ పరిపాలన, జిల్లా పరిపాలన లేదా ఇన్‌స్పెక్టర్ సమీక్ష తదుపరి దశలు. నమోదుకు జాబితా సంఖ్య, EC సంఖ్య రావచ్చు. నిర్ణీత ఫీజులు భూమి రిజిస్ట్రీ కార్యాలయంలో చెల్లించాలి. మత వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ నిర్దిష్ట షరతులపై మసీదులు, దేవాలయాలు, చర్చిలు, పగోడాలు, ఈద్ ప్రార్థనా మైదానాలు, శ్మశానాలు, హిందూ దహన స్థలాలకు (Shmashan) మద్దతిస్తుంది. గ్రాంటు దరఖాస్తు ఉచితం; లక్ష్యంగా 90 పని దినాలు పేర్కొన్నారు. స్థానిక ఛైర్మన్, బాధ్యతగల ఉపజిల్లా స్థాయి అధికారి లేదా పార్లమెంటు సభ్యుడి ధృవీకరణ లేదా సిఫారసు అవసరమవచ్చు. హిందూ, బౌద్ధ, క్రైస్తవ మత సంక్షేమ ట్రస్టులు సంస్థలు, ఉత్సవాలు, విద్య, సంక్షేమం, స్కాలర్‌షిప్‌లు, పూజారులు, సన్యాసుల శిక్షణకు మద్దతిస్తాయి. జాతీయ పాఠ్యప్రణాళిక, పాఠ్యపుస్తక బోర్డు (NCTB)లో మత అనుబంధాన్ని బట్టి ఇస్లామిక్, హిందూ, బౌద్ధ, క్రైస్తవ విషయాలుగా మత విద్య విభజించబడింది. పాఠశాలలో తగిన ఉపాధ్యాయుడు లేకుంటే ఆచరణలో ఇస్లామేతర బోధనకు ప్రాప్యత పరిమితం కావచ్చు. బంగ్లాదేశ్ మద్రసా విద్యా బోర్డు ఇస్లామిక్ విద్యా మార్గం ఇబ్తిదాయి లేదా ఫుర్కానియా నుంచి SSC స్థాయికి సుమారుగా సమానమైన మద్రసా అర్హత (దఖిల్), HSC స్థాయికి సుమారుగా సమానమైన మద్రసా అర్హత (ఆలిమ్) వరకు, ఆపై ఫాజిల్, కామిల్ దశల వరకు సాగుతుంది. ప్రైవేట్ దఖిల్, ఆలిమ్ మదర్సాల స్థాపన, గుర్తింపు నియమాలు 2025లో నియంత్రించబడ్డాయి. మక్కాకు ఇస్లామిక్ తీర్థయాత్ర అయిన హజ్ కోసం ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ మార్గాలు ఉన్నాయి. నమోదుకు ముందస్తు నమోదు ధృవపత్రం, పాస్‌పోర్టు సహా పత్రాలు అవసరం; అధికారిక హజ్ పోర్టల్ యాత్రికుల శోధన, ఏజెన్సీ లైసెన్సుల ధృవీకరణ, ఫిర్యాదు మార్గాన్ని అందిస్తుంది. 2026కు ముందస్తు నమోదు డిపాజిట్ 350,000 BDTగా పేర్కొన్నారు. 2027కు నమోదు గడువు 26 సెప్టెంబర్ 2026, వీసాలు ప్రారంభమయ్యే అవకాశం 28 జనవరి 2027, విమానాలు ప్రారంభమయ్యే తేదీ 8 ఏప్రిల్ 2027గా ఇచ్చారు. ఫీజులు, ప్యాకేజీలు, కోటాలు ప్రతి సంవత్సరం మారతాయి; నమోదు ముందు అధికారిక పోర్టల్‌లో తనిఖీ చేయాలి. ఉమ్రాను లైసెన్సు పొందిన సేవాదారుల ద్వారా, అధికారిక మార్గదర్శకానికి అనుగుణంగా ఏర్పాటు చేయాలి. 2026లో ప్రచురించిన మత సెలవుల్లో ఫిబ్రవరి 4న షబ్-ఎ-బరాత్, మార్చి 17న షబ్-ఎ-ఖదర్, మార్చి 20న జుమా-తుల్-విదా, మార్చి 19–23 మధ్య ఈద్-ఉల్-ఫిత్ర్, మే 1న బుద్ధ పూర్ణిమ, మే 26–31 మధ్య ఈద్-ఉల్-అజ్హా, జూన్ 26న ఆశురా, ఆగస్టు 26న ఈద్-ఎ-మిలాద్-ఉన్-నబీ, సెప్టెంబర్ 4న జన్మాష్టమి, అక్టోబర్ 20, 21 తేదీల్లో దుర్గాపూజ, విజయదశమి, డిసెంబర్ 25న క్రిస్మస్ ఉన్నాయి. ఇస్లామిక్ తేదీలు చంద్రదర్శనంపై ఆధారపడతాయి; ప్రభుత్వ సెలవు ఉందని ప్రతి సమాజం ఒకే విధంగా పాటిస్తుందని కాదు. మతపరమైన వివాహాలు, విడాకులు, అంత్యక్రియలు, ఇతర జీవన ఘటనల్లో సాధారణంగా సంబంధిత సమాజం, మత గురువు పాల్గొంటారు. మరోవైపు పౌర జనన, మరణ నమోదు రిజిస్ట్రార్ జనరల్, బంగ్లాదేశ్ నమోదు సమాచార వ్యవస్థ (BDRIS) ద్వారా జరుగుతుంది; ఇది మతపరమైన వేడుకకు వేరు. ముస్లిం వివాహాల విషయంలో ముస్లిం వివాహాలు, విడాకుల (నమోదు) చట్టం 1974 ప్రకారం వివాహ రిజిస్ట్రార్ (Nikah Registrar) నమోదు చేయాలి. విడాకుల సందర్భంలో ముస్లిం కుటుంబ చట్టాల ఆర్డినెన్స్ 1961 ప్రకారం భర్త విడాకుల నోటీసు (Talaq)ను ఛైర్మన్‌కు పంపి, దాని ప్రతిని భార్యకు ఇవ్వాలి; సాధారణంగా 90 రోజుల వేచి ఉండే, సయోధ్య కాలం ఉంటుంది. మరో వివాహానికి మధ్యవర్తిత్వ మండలి ముందస్తు అనుమతి అవసరం. హిందూ వివాహ నమోదు చట్టం 2012 నమోదు ద్వారా పత్రాధారాన్ని కల్పిస్తుంది; హిందూ ఆచార చట్టం ప్రకారం జరిగిన వివాహం నమోదు కాలేదన్న కారణంతో చెల్లనిదవదు. క్రైస్తవ వివాహ చట్టం 1872, ప్రత్యేక వివాహ చట్టం 1872లోని పరిమిత చట్టపరమైన మార్గం కూడా వర్తిస్తాయి. వివాహం, విడాకులు, వారసత్వం వర్తించే మతాధారిత కుటుంబ చట్టాన్ని బట్టి మారుతాయి. సమీక్షించిన అధికారిక మూలాల ప్రకారం మత మార్పిడిని నమోదు చేయడానికి బంగ్లాదేశ్‌లో కేంద్ర సాధారణ ప్రక్రియ లేదు. మత మార్పిడులకు సాధారణంగా సమాజాలు లేదా మత గురువులు తోడుంటారు; ఆర్టికల్ 41 మత ఆచరణను రక్షిస్తుంది. అయినప్పటికీ వ్యక్తిగతంగా మతం మార్చుకున్నవారు కుటుంబ లేదా సామాజిక ఒత్తిడి, వేధింపులు, సామాజిక ఒంటరితనాన్ని ఎదుర్కొనవచ్చు. శిక్షాస్మృతి ఆర్టికల్ 295A ప్రకారం మతం లేదా మత విశ్వాసాలను ఉద్దేశపూర్వకంగా, దురుద్దేశంతో అవమానించడం శిక్షార్హం; రెండు సంవత్సరాల వరకు జైలు, జరిమానా లేదా రెండూ విధించవచ్చు. ఆర్టికల్ 39 కింద భావవ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛకు చట్టపరమైన పరిమితులు వర్తిస్తాయి. ఫత్వా మతపరమైన అభిప్రాయం మాత్రమే; స్థానిక మత గురువులకు న్యాయ ప్రక్రియ వెలుపల శిక్ష విధించడానికి లేదా వివాదాలు తీర్చడానికి ప్రభుత్వ అధికారం ఇవ్వదు. అయితే రక్షణ అమలు, ప్రాప్యత ప్రతిచోటా ఒకేలా ఉండదు. హిందూ, బౌద్ధ, క్రైస్తవ, అహ్మదీయ, షియా, ఆదివాసీ సమాజాలు వేధింపులు, మూక హింస, ప్రార్థనా స్థలాలపై దాడులు, భూమి, ఆస్తి వివాదాలను నివేదిస్తున్నాయి. 2024 రాజకీయ మార్పు తర్వాత మైనారిటీలపై దాడులు, విధ్వంసాలను OHCHR ஆவணப்படுத்தியது; ஒரு ఘటన மதపరమైనదా రాజకీయ ప్రేరణతో జరిగిందా என்பதை ஒவ்வொரு வழக்கிலும் மதிப்பிட வேண்டும். బెదిరింపుల సందర్భంలో పోలీసులు, உள்ளூர் நிர்வாகம், தேசிய மனித உரிமைகள் ஆணையத்தின் (NHRC) ஆன்லைன் புகார் அமைப்பை அணுகవచ్చు. చిట్టగాంగ్ కొండ ప్రాంతాల్లో భద్రత, ప్రాప్యత పరిస్థితులు దేశవ్యాప్త ధోరణికి భిన్నంగా ఉండవచ్చు.