ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရှိ ဘာသာရေး

2022 နောက်ဆုံးသန်းခေါင်စာရင်းတွင် နေထိုင်သူ 165,158,616 ဦးကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ မွတ်စလင် 91.08 ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟိန္ဒူ 7.96 ရာခိုင်နှုန်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် 0.61 ရာခိုင်နှုန်း၊ ခရစ်ယာန် 0.30 ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြားဘာသာဝင် 0.06 ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ မွတ်စလင်လူဦးရေအများစုမှာ ဆွန်နီဖြစ်သည်။ ရှီအာ၊ အဟ်မဒီ၊ ဆူဖီ၊ ဘောလ်၊ ဘဟာအီ၊ နတ်ကိုးကွယ်သူနှင့် ဌာနေတိုင်းရင်းသားဘာသာရေးအသိုင်းအဝိုင်းများအပြင် ဘာသာမဲ့အုပ်စုငယ်များလည်း ဘာသာရေးအခင်းအကျင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအသိုင်းအဝိုင်းများသည် Chittagong Hill Tracts နှင့် Chattogram ဒေသတွင် အထူးနေထိုင်ကြပြီး Sylhet တွင် ဟိန္ဒူလူဦးရေအချိုး ပိုများသည်။ ဌာနေတိုင်းရင်းသားအသိုင်းအဝိုင်းအချို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုပုံစံများကို ပေါင်းစပ်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ 2A အရ အစ္စလာမ်သည် နိုင်ငံတော်ဘာသာဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဖွဲ့စည်းပုံက ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်နှင့် အခြားဘာသာများကို တန်းတူအဆင့်အတန်းပေးပြီး ယုံကြည်ခြင်း၊ ကျင့်သုံးခြင်းနှင့် ဖြန့်ဝေခြင်းကို ခွင့်ပြုသည်။ ပုဒ်မ 12 သည် လောကီဝါဒ၊ လူမျိုးစု/ဘာသာရေးအုပ်စုချင်း အာဃာတဖန်တီးမှုနှင့် ဘာသာရေးညှဉ်းပန်းမှုကို တားဆီးခြင်း၊ နိုင်ငံရေးအသာစီးရရန် သို့မဟုတ် အခြားအုပ်စုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဘာသာရေးကို အလွဲသုံးစားမပြုခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည်။ ပုဒ်မ 41 သည် ဘာသာရေးအသိုင်းအဝိုင်းများအား ကိုယ်ပိုင်အဖွဲ့အစည်းများ တည်ထောင်၊ ထိန်းသိမ်း၊ စီမံခွင့်လည်း ပေးသည်။ ကျောင်းများတွင် အခြားဘာသာ၏ သင်ကြားမှု သို့မဟုတ် အခမ်းအနားတွင် ပါဝင်ရန် ကျောင်းသားများကို အတင်းအကျပ် မပြုရပါ။ ဘာသာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် အစိုးရထောက်ပံ့ကြေး၊ ဘာသာရေးအားလပ်ရက်၊ ဟဂ်ျနှင့် အုမ္မရာကိစ္စ၊ ဘုရားဖူးနှင့် ကိုယ်စားလှယ်အစီအစဉ်များကို ကြီးကြပ်သည်။ Islamic Foundation သည် ဗလီများ၊ အီမာမ်များ၊ အစ္စလာမ်ပညာရေး၊ ဟဂ်ျဝန်ဆောင်မှုနှင့် ဇကာတ် (Zakat) ဟုခေါ်သော အကူအညီလိုသူများအတွက် ဘာသာရေးအရ မဖြစ်မနေပေးရသည့် ငွေပေးချေမှုတို့ကို ပံ့ပိုးသည်။ Bangladesh Waqf Administration သည် အမြဲတမ်းလှူဒါန်းထားသော ဘာသာရေးပစ္စည်း (Waqf) များအတွက် တာဝန်ရှိသည်။ လှူဒါန်းပိုင်ဆိုင်မှုကို ပုံမှန်အားဖြင့် မြေယာမှတ်ပုံတင်ရုံး (Sub-Registry) တွင် စာချုပ်ပြုလုပ်ပြီး တိကျသောမြေဖော်ပြချက်၊ လှူဒါန်းမှုအမျိုးအစားနှင့် စီမံခန့်ခွဲသူ သို့မဟုတ် ကော်မတီအချက်အလက်တို့ ထည့်သွင်းရသည်။ ထို့နောက် မြေမှတ်တမ်းပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် Waqf အုပ်ချုပ်ရေး၊ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေး သို့မဟုတ် စစ်ဆေးရေးမှူးတို့၏ သုံးသပ်မှုတို့ ဆက်လက်ပြုလုပ်ရသည်။ မှတ်ပုံတင်ရာတွင် စာရင်းနံပါတ်နှင့် EC နံပါတ် ရရှိနိုင်သည်။ သတ်မှတ်ကြေးကို မြေယာမှတ်ပုံတင်ရုံးတွင် ပေးရသည်။ ဘာသာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် သတ်မှတ်ချက်များနှင့်အညီ ဗလီ၊ ဘုရားကျောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဘုရားစေတီ၊ Eid ဝတ်ပြုကွင်း၊ သင်္ချိုင်းနှင့် ဟိန္ဒူမီးသင်္ဂြိုဟ်ရာနေရာ (Shmashan) တို့ကို ပံ့ပိုးသည်။ ထောက်ပံ့ကြေးလျှောက်လွှာသည် အခမဲ့ဖြစ်ပြီး ရည်မှန်းဆောင်ရွက်ချိန်ကို အလုပ်လုပ်ရက် 90 ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဒေသခံဥက္ကဋ္ဌ၊ သက်ဆိုင်ရာဥပဇီလာအုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ သို့မဟုတ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ထံမှ လက်မှတ် သို့မဟုတ် ထောက်ခံချက် လိုအပ်နိုင်သည်။ ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခရစ်ယာန် ဘာသာရေးလူမှုဖူလုံရေးယုံကြည်မှုအဖွဲ့များသည် အဖွဲ့အစည်း၊ ပွဲတော်၊ ပညာရေး၊ လူမှုဖူလုံရေး၊ ပညာသင်ဆုနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ ရဟန်းများသင်တန်းတို့ကို ပံ့ပိုးသည်။ National Curriculum and Textbook Board (NCTB) ၏ အမျိုးသားသင်ရိုးတွင် ဘာသာရေးပညာရေးကို အစ္စလာမ်၊ ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာအလိုက် ခွဲထားသည်။ လက်တွေ့တွင် သင့်တော်သောဆရာမရှိသော ကျောင်းများတွင် အစ္စလာမ်မဟုတ်သည့် သင်ကြားမှုရရှိရန် ကန့်သတ်နိုင်သည်။ Bangladesh Madrasah Education Board ၏ တရားဝင်အစ္စလာမ်ပညာရေးလမ်းကြောင်းသည် Ibtedayee သို့မဟုတ် Furquania မှစတင်ပြီး SSC နှင့် ခန့်မှန်းတူညီသော မဒရာဆာအရည်အချင်း Dakhil၊ HSC နှင့် ခန့်မှန်းတူညီသော Alim တို့ကို ဖြတ်သန်းကာ Fazil နှင့် Kamil အဆင့်များအထိ ဆက်လက်သည်။ ပုဂ္ဂလိက Dakhil နှင့် Alim မဒရာဆာ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အသိအမှတ်ပြုခြင်းစည်းမျဉ်းများကို 2025 ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မက္ကာသို့ အစ္စလာမ်ဘုရားဖူးခရီးဖြစ်သည့် ဟဂ်ျအတွက် အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကလမ်းကြောင်း နှစ်မျိုးရှိသည်။ မှတ်ပုံတင်ရာတွင် ကြိုတင်မှတ်ပုံတင်လက်မှတ်နှင့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်တို့ လိုအပ်သည်။ တရားဝင်ဟဂ်ျပေါ်တယ်တွင် ဘုရားဖူးရှာဖွေမှု၊ အေဂျင်စီလိုင်စင်အတည်ပြုမှုနှင့် တိုင်ကြားရေးလမ်းကြောင်း ရှိသည်။ 2026 အတွက် ကြိုတင်မှတ်ပုံတင်အပ်ငွေ BDT 350,000 ဟု ဖော်ပြထားသည်။ 2027 အတွက် မှတ်ပုံတင်နောက်ဆုံးရက်ကို 26 September 2026၊ ဗီဇာစတင်ရနိုင်သည့်ရက်ကို 28 January 2027၊ လေယာဉ်ခရီးစတင်မည့်ရက်ကို 8 April 2027 ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကြေး၊ ပက်ကေ့ချ်နှင့် ခွဲတမ်းများသည် နှစ်စဉ်ပြောင်းလဲသဖြင့် မှတ်ပုံတင်မီ တရားဝင်ပေါ်တယ်တွင် စစ်ဆေးပါ။ အုမ္မရာကို လိုင်စင်ရဝန်ဆောင်မှုပေးသူများမှတစ်ဆင့်၊ တရားဝင်လမ်းညွှန်ချက်နှင့်အညီ စီစဉ်သင့်သည်။ 2026 ခုနှစ်အတွက် ထုတ်ပြန်ထားသော ဘာသာရေးအားလပ်ရက်များတွင် Shab-e-Barat ကို 4 February၊ Shab-e-Qadar ကို 17 March၊ Jumah-tul-Bidha ကို 20 March၊ Eid-ul-Fitr ကို 19 မှ 23 March၊ Buddha Purnima ကို 1 May၊ Eid-ul-Azha ကို 26 မှ 31 May၊ Ashura ကို 26 June၊ Eid-e-Milad-un-nabi ကို 26 August၊ Janmashtami ကို 4 September၊ Durga Puja နှင့် Bijoya Dashami ကို 20 နှင့် 21 October၊ Christmas ကို 25 December တွင် ကျင်းပမည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အစ္စလာမ်ရက်စွဲများသည် လမြင်ရမှုအပေါ် မူတည်ပြီး အများပြည်သူအားလပ်ရက်ဖြစ်ခြင်းက အသိုင်းအဝိုင်းတိုင်း တူညီစွာကျင်းပသည်ဟု မဆိုလိုပါ။ ဘာသာရေးမင်္ဂလာ၊ ကွာရှင်းမှု၊ ဈာပနနှင့် အခြားဘဝဖြစ်ရပ်များကို သက်ဆိုင်ရာအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များက အများအားဖြင့် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ အရပ်ဘက်မွေးစာရင်းနှင့် သေစာရင်းကိုမူ Registrar General နှင့် Bangladesh Registration Information System (BDRIS) မှတစ်ဆင့် ဆောင်ရွက်ပြီး ဘာသာရေးအခမ်းအနားနှင့် သီးခြားဖြစ်သည်။ မွတ်စလင်အိမ်ထောင်များအတွက် Muslim Marriages and Divorces (Registration) Act 1974 က အိမ်ထောင်မှတ်ပုံတင်အရာရှိ (Nikah Registrar) ထံ မှတ်ပုံတင်ရန် လိုအပ်စေသည်။ ကွာရှင်းရာတွင် Muslim Family Laws Ordinance 1961 အရ ခင်ပွန်းသည် Chairman ထံ ကွာရှင်းကြောင်းသတိပေးစာ (Talaq) ပေးပို့ပြီး မိတ္တူကို ဇနီးထံပေးရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် စောင့်ဆိုင်းနှင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းရမည့် ရက် 90 ကာလတစ်ခု ဆက်လက်သည်။ ထပ်မံအိမ်ထောင်ပြုရန် Arbitration Council ၏ ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက်လိုအပ်သည်။ Hindu Marriage Registration Act 2012 သည် မှတ်တမ်းအတွက် ဟိန္ဒူအိမ်ထောင်မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပေးပြီး ဟိန္ဒူဓလေ့ဥပဒေအရ ကျင်းပထားသော အိမ်ထောင်ကို မှတ်ပုံမတင်ခြင်းကြောင့် အကျုံးမဝင်ဟု မသတ်မှတ်ပါ။ Christian Marriage Act 1872 နှင့် ကန့်သတ်ထားသော Special Marriage Act 1872 လမ်းကြောင်းတို့လည်း သက်ဆိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အိမ်ထောင်ရေး၊ ကွာရှင်းမှုနှင့် အမွေဆက်ခံမှုတို့သည် သက်ဆိုင်ရာဘာသာရေးအခြေပြု မိသားစုဥပဒေအလိုက် ကွဲပြားသည်။ စိစစ်ထားသည့် တရားဝင်ရင်းမြစ်များအရ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် ဘာသာပြောင်းခြင်းကို မှတ်ပုံတင်ရန် ဗဟိုအထွေထွေလုပ်ထုံးလုပ်နည်း မရှိပါ။ ဘာသာပြောင်းသူများကို အသိုင်းအဝိုင်း သို့မဟုတ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များက အများအားဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပြီး ပုဒ်မ 41 က ဘာသာရေးကျင့်သုံးမှုကို ကာကွယ်သည်။ သို့သော် တစ်ဦးချင်းဘာသာပြောင်းသူများသည် မိသားစု သို့မဟုတ် လူမှုရေးဖိအား၊ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် လူမှုရေးအထီးကျန်မှုတို့ကို ကြုံနိုင်သည်။ Penal Code ပုဒ်မ 295A သည် ဘာသာရေး သို့မဟုတ် ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ၊ မကောင်းသောသဘောဖြင့် စော်ကားခြင်းကို ပြစ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ပြစ်ဒဏ်တွင် ထောင်ဒဏ် 2 နှစ်အထိ၊ ငွေဒဏ် သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးလုံး ပါဝင်နိုင်သည်။ ပုဒ်မ 39 အရ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို ဥပဒေကန့်သတ်ချက်များဖြင့် ချိန်ညှိထားသည်။ Fatwa သည် ဘာသာရေးအမြင်သာဖြစ်ပြီး ဒေသခံဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များအား တရားလက်လွတ်ပြစ်ဒဏ်ပေးရန် သို့မဟုတ် အငြင်းပွားမှုဆုံးဖြတ်ရန် နိုင်ငံတော်အာဏာ မပေးပါ။ သို့သော် ကာကွယ်မှုဥပဒေကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်မှုမှာ နေရာတိုင်း တူညီခြင်းမရှိပါ။ ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်၊ အဟ်မဒီ၊ ရှီအာနှင့် ဌာနေတိုင်းရင်းသားအသိုင်းအဝိုင်းများသည် နှောင့်ယှက်မှု၊ လူအုပ်အကြမ်းဖက်မှု၊ ဝတ်ပြုရာနေရာတိုက်ခိုက်ခံရမှု၊ မြေနှင့်ပိုင်ဆိုင်မှု အငြင်းပွားမှုများကို တိုင်ကြားထားကြသည်။ 2024 နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲနောက်ပိုင်း ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးမဟာမင်းကြီးရုံး (OHCHR) သည် လူနည်းစုများအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ဖျက်ဆီးမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသည် ဘာသာရေးကြောင့်လား သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးကြောင့်လားဆိုသည်ကို ဖြစ်ရပ်အလိုက် သုံးသပ်ရမည်။ ခြိမ်းခြောက်မှုများရှိပါက ရဲတပ်ဖွဲ့၊ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် National Human Rights Commission (NHRC) ၏ အွန်လိုင်းတိုင်ကြားရေးစနစ်ကို စဉ်းစားနိုင်သည်။ Chittagong Hill Tracts တွင် လုံခြုံရေးနှင့် ဝင်ရောက်နိုင်မှုအခြေအနေများသည် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာပုံစံနှင့် ကွဲပြားနိုင်သည်။