သၽႃႇဝမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉ

မိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉဢမ်ႇမီးၸုမ်းလဵဝ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူႈလွင်ႈသၽႃႇဝ။ Ministry of Environment, Forest and Climate Change ပၼ်ၶွပ်ႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ Bangladesh Forest Department ၵုမ်းထိူၼ်ႇ၊ သတ်းထိူၼ်ႇ၊ လႄႈပိုၼ်ႉတီႈထိင်းသိမ်းၼမ်။ Department of Environment ၵုမ်းမၢႆမီႈသၽႃႇဝလႄႈ Ecologically Critical Areas (ECAs)။ Department of Fisheries ၵုမ်းၶူဝ်းၼမ်ႉ/ၵၢၼ်ပႃ။ Bangladesh National Herbarium၊ Bangladesh Forest Research Institute၊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းတီႈ၊ ၼႄႉၼမ်းလႄႈရဲ ၸွႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ ၵုမ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်တီႉၺွပ်း။ ပိုၼ်ႉတီႈသၽႃႇဝယႂ်ႇမီး Sundarbans ထိူၼ်ႇၼမ်ႉသႄႇၽင်ႇၼမ်ႉၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ Chattogram Hill Tracts လႄႈထိူၼ်ႇလွႆ Sylhet၊ ထိူၼ်ႇ sal Madhupur/Barind၊ ၼွင် haor/beel၊ char လႄႈၵုၼ်ၼမ်ႉမႂ်ႇ၊ ၽင်ႇၼမ်ႉ၊ ၼမ်ႉႁူၺ်ႈ၊ လႄႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ။ ၼမ်ႉၽူၼ်မႂ်ႇ၊ ၶၢဝ်းၼမ်ႉၶိုၼ်ႈ၊ ၵွင်ႉၶီႈၼမ်ႉ၊ delta ၵေႃႇတူဝ်၊ ၽင်ႇၼမ်ႉၵွႆ၊ တီႈလိၼ်ထႅမ်၊ ငိုၼ်းၵိူဝ်ၶဝ်ႈ တႅပ်းတတ်းတီႈသၽႃႇဝပုံမှန်။ ၽေး cyclone/storm surge တုမ်ႉ ecosystem လႄႈၶဝ်ႈထိုင်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵုမ်းၽေး/ယႃႉၵႂႃႇယူႇၼႂ်းၽၢႆႇ disaster management ႁင်းၵဝ်ႇ။ Sundarbans Reserved Forest ႁူမ်ႈၽိုၼ် 601,700 hectare ႁူဝ်ႁၢင်ႈ။ UNESCO World Heritage property 139,700 hectare လႄႈမီး wildlife sanctuary သၢမ်တီႈ။ တီႈယူႇ mangrove၊ လႅၼ်ၼမ်ႉၶၢဝ်းၶိုၼ်ႈ၊ ၵွင်ႉၼမ်ႉတီႈလိၼ်/ၼမ်ႉသႂ်/ပၢင်ႇလၢႆႇ ႁူမ်ႈလဵင်ႉ Royal Bengal tiger၊ spotted deer၊ estuarine crocodile၊ dolphin၊ လႄႈၼူၵ်ႇၼမ်ႉ။ ၵႃႉပႃ၊ ၵဵပ်းၼမ်ႉၽึ้ง/ၽึ้งၽိုင်၊ ၶူဝ်းထိူၼ်ႇ ၵပ်းၵၢၼ်ထိင်းသိမ်းတေႃႇၵၢၼ်လဵင်ႉၸီဝိတ်ႉၼႂ်းတီႈ။ သဵၼ်ႈမၢႆ Bangladesh Forest Department ႁၢႆးငၢၼ်း entry တီႈထိင်းသိမ်း 58 တီႈ၊ ႁူမ်ႈၽိုၼ် 818,323.206 hectare။ မီး national park၊ wildlife sanctuary၊ community conservation area၊ safari park၊ eco-park၊ botanical garden၊ biodiversity conservation area သီးသန့်၊ heritage/Kunjaban ပိူင်ၽိင်ႈၵဝ်ႇ။ မိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉမီး Ramsar site 2 တီႈ—Sundarbans လႄႈ Tanguar Haor—လႄႈ marine protected area/reserve မီး Swatch of No Ground။ ထုၵ်ႇထတ်းၶွပ်ႇလႄႈငဝ်းလၢႆးၵူတ်းမၢႆမိူဝ်ႈလဵဝ်ၸွမ်း gazette ဢမ်ႇၼၼ်ၶေႃႈမုၼ်း Forest Department/Department of Fisheries။ ၵၢၼ်ၵုမ်းသတ်းထိူၼ်ႇမီး Asian elephant၊ hoolock gibbon၊ fishing cat၊ Ganges river dolphin၊ Irrawaddy dolphin၊ gharial၊ estuarine crocodile၊ လိၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇ၊ hilsa၊ ၼူၵ်ႇၶၢႆႉ၊ လႄႈတူၼ်ႈ vulture။ ၵၢၼ်တႅပ်း Red List faunal ၸိုင်ႈမိူင်းၵုမ်း 1,619 species ပီ 2015၊ plant Red List ဢွၵ်ႇ 2024။ ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းဢမ်ႇလႆႈမိူၼ်ၸၼ်ႉၵူႈမိူင်း။ ၽေးမီးၵၢၼ်လူတ်းတီႈယူႇ/ၸႅၵ်ႇတႅၵ်ႇ၊ ၸႂ်ႉၼမ်ပူၼ်ႉ၊ ၵႃႉၽိတ်းၵူတ်းမၢႆ၊ ၵေႇၵေႇၼမ်ႉ၊ invasive species၊ ငိုၼ်းၵိူဝ်ၶိုၼ်ႈၵွပ်ႈၾႃႉ၊ လႄႈပႃၺႃးၶိူင်ႈ။ ၵၢၼ်ယူႇထိူၼ်ႇ၊ တတ်းမႆႉ/ၶူဝ်းထိူၼ်ႇ၊ လႃႇသတ်း၊ ႁွင်ႉၺွပ်း၊ ၵဵပ်း၊ လႄႈၵႃႉပႃ ၸႂ်ႉၶႂၢင်ႉ၊ ၶေႃႈမၵ်းမၢႆပိုၼ်ႉတီႈထိင်းသိမ်း၊ ၽႅၼ်ၵုမ်း၊ gazette၊ လႄႈၵူတ်းမၢႆၸိုင်ႈမိူင်း။ ၵူတ်းမၢႆမီး Wildlife (Conservation and Security) Act 2012၊ Bangladesh Environment Conservation Act 1995၊ Ecologically Critical Area Management Rules 2016၊ Bangladesh Biodiversity Act 2017၊ Forest Act 1927၊ Marine Fisheries Act 2020။ Hilsa sanctuary၊ ၶၢဝ်းႁၢမ်ႈၵႃႉပႃ၊ ၶွပ်ႇၶိူင်ႈ၊ ၶေႃႈမၵ်းမၢႆၸိူဝ်ႉသတ်း တႅပ်းၶဝ်ႈထိုင်ၵႃႉပႃ။ Co-management committee ၸၢင်ႈမီး Forest Department၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၵူၼ်းၼႂ်းတီႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢမ်ႇပၼ်သုၼ်ႇပိုင်ႈတီႈလိၼ်/ၶူဝ်းသၽႃႇဝတိုက်ရိုက်။ ၵႃႈၶဝ်ႈ၊ ၶႂၢင်ႉႁိူဝ်း၊ ၶေႃႈမၵ်းမၢႆ guide၊ ၶၢဝ်းပိၵ်ႉ၊ ၶိူင်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ၊ ၶွပ်ႇၵဵပ်းၶူဝ်း ပိူင်ႈၵၼ်ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ Bangladesh Forest Department ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶၼ် ticket/royalty ၸွမ်းတီႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၽူႈမၢင်တီႈၵဝ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼႆထတ်းၵႃႈမိူဝ်ႈလဵဝ်၊ ၶၢဝ်းၶႂၢင်ႉ၊ လၢႆးတၢင်ႇ၊ ၶၢဝ်းႁဵတ်း၊ လႄႈငဝ်းလၢႆးပိုတ်ႇၵွၼ်ႇၵႂႃႇ/ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶၢႆ။ ၵၢၼ်လႄႇသၽႃႇဝမီးထတ်းသတ်း၊ ၽၢႆႇထိူၼ်ႇ၊ ႁိူဝ်း Sundarbans၊ eco-park၊ botanical garden။ လွင်ႈလွတ်ႈၽေးလူဝ်ႇတူၺ်းၶၢဝ်းၼမ်ႉ၊ ၼမ်ႉလႅၼ်၊ ႁိူဝ်း၊ ႁိူၼ်းမႆႈ၊ ၼမ်ႉၵိၼ်၊ တီႈၵႆၵူၼ်းၸွႆႈ၊ လႄႈၵၢၼ်ထူပ်း tiger/elephant/crocodile/snake။ ပၼ်ႁႃၵၢင်မီးၵၢၼ်ၶဝ်ႈယႃႉထိူၼ်ႇ၊ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈတီႈလိၼ်၊ တတ်းမႆႉၽိတ်း၊ ၵႃႉသတ်းထိူၼ်ႇ၊ shrimp aquaculture တုမ်ႉ mangrove/ၼွင်၊ ၵႃႉပႃႁႅင်း/ပႃၺႃးၶိူင်ႈ၊ ႁိူဝ်းတၢင်ႇ၊ သဵင်၊ ၵေႇၵေႇၼမ်ႉ၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ/ႁႅင်းၾႆး၊ ၵူၼ်းလႄႇၼမ်၊ ၵွင်ႉၶတ်းသတ်း/ၵူၼ်း။ ၵၢၼ်သွၼ်လႄႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉမီး Forest Academy၊ Forest Science and Technology Institutes၊ Bangladesh National Herbarium၊ မႁႃႇဝိတ်ႉ၊ Bangladesh Forest Research Institute။ ၽူႈတိတ်းတေႃႇ/လၢႆးၵၢၼ်သင့်ၶိုၼ်ႈၵပ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၸိူဝ်ႉသတ်း၊ ၶႂၢင်ႉ၊ ပိူင်ပိုၼ်ႉတီႈထိင်းသိမ်း၊ လႄႈပၼ်ႁႃတႅတ်ႈတေႃး။