ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရှိ မီဒီယာ

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် မီဒီယာအားလုံးကို တာဝန်ယူသော အစိုးရအာဏာပိုင်တစ်ခုတည်း သို့မဟုတ် မီဒီယာဝန်ဆောင်မှုအားလုံးကို စုစည်းပေးသည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာပေါ်တယ် မရှိပါ။ တာဝန်များကို သတင်းနှင့် အသံလွှင့်ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဦးစီးဌာန (তথ্য অধিদফতর (PID))၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆက်သွယ်ရေးထိန်းညှိရေးကော်မရှင် (BTRC)၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စာနယ်ဇင်းကောင်စီ၊ Bangladesh Television၊ Bangladesh Betar၊ Press Institute Bangladesh၊ National Institute of Mass Communication၊ ပြန်ကြားရေးကော်မရှင်နှင့် မူပိုင်ခွင့်ရုံးတို့အကြား ခွဲဝေထားသည်။ သတင်းစာများနှင့် သတင်းအေဂျင်စီများသည် Printing Presses and Publications (Declaration and Registration) Act 1973 အရ မထုတ်ဝေမီ ကြေညာချက်တင်ပြီး မှတ်ပုံတင်ရသည်။ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးက တာဝန်ယူသည်။ Bangladesh Press Council သည် Bangladesh Press Council Act 1974 အရ လည်ပတ်ပြီး စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ကာကွယ်ကာ သတင်းပညာစံနှုန်းဆိုင်ရာ တိုင်ကြားချက်များကို ကိုင်တွယ်သည်။ Journalists, Newspapers and News Agencies ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်းသည် 1993 ခုနှစ်တွင် ရေးဆွဲခဲ့ပြီး 2002 ခုနှစ်တွင် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ တိုင်ကြားချက်ကို Press Council အတွင်းရေးမှူးထံ စာဖြင့်တင်ရမည်။ မီဒီယာအဖွဲ့အစည်း၊ သတင်းဖော်ပြချက်၊ တိုင်ကြားရသည့်အကြောင်းရင်း၊ ရရှိနိုင်သည့်အထောက်အထား၊ ယခင်တုံ့ပြန်ချက် သို့မဟုတ် ထုတ်ဝေမှုအခြေအနေနှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း တရားရုံးအမှုမရှိကြောင်း ကြေညာချက်တို့ကို ထည့်ရမည်။ ကြေညာချက်ပယ်ချမှုကို အယူခံရန် အများဆုံး 45 ရက်၊ ရုပ်သိမ်းမှုကို အယူခံရန် အများဆုံး 60 ရက် သတ်မှတ်ထားသည်။ အွန်လိုင်းသတင်းပေါ်တယ်များအတွက် PID သည် မှတ်ပုံတင်ခြင်း၊ သက်တမ်းတိုးခြင်းနှင့် တင်ဒါလုပ်ငန်းစဉ်များကို ကိုင်တွယ်ကာ မှတ်ပုံတင်ထားသောပေါ်တယ်နှင့် IP ရုပ်မြင်သံကြားစာရင်းများကို ထိန်းသိမ်းသည်။ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအားလုံးအတွက် ကြေးနှင့် ဆောင်ရွက်ချိန်ကို တစ်ပြေးညီ ထုတ်ပြန်ထားခြင်းမရှိပါ။ Bangladesh Television (BTV) သည် ဘင်္ဂါလီနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် သတင်း၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဖျော်ဖြေရေးအစီအစဉ်များကို ထုတ်လွှင့်သည်။ မြေပြင်အသံလွှင့်ဝန်ဆောင်မှုသည် တစ်ရက်လျှင် 17.5 နာရီခန့်၊ ဂြိုဟ်တုဝန်ဆောင်မှုသည် 24 နာရီ လည်ပတ်သည်။ BTV အဆိုအရ ရုပ်မြင်သံကြားဌာနကြီး 2 ခု၊ ထပ်ဆင့်လွှင့်စခန်း 14 ခုရှိပြီး နယ်မြေ၏ 95% နှင့် လူဦးရေ၏ 97% ခန့်ကို လွှမ်းခြုံသည်။ BTV သည် ဝဘ်ထုတ်လွှင့်မှု၊ အက်ပ်၊ Facebook နှင့် YouTube မှလည်း အကြောင်းအရာများ ဖြန့်ချိသည်။ Bangladesh Betar သည် AM၊ FM နှင့် shortwave ကို အသုံးပြု၍ တိုက်ရိုက်အစီအစဉ်၊ အက်ပ်၊ အစီအစဉ်နှင့် သတင်းမော်ကွန်းတိုက်၊ နားဆင်သူကလပ်နှင့် တုံ့ပြန်ချက်၊ တိုင်ကြားချက်၊ သတင်းအချက်အလက်လမ်းကြောင်းများ ပေးသည်။ ရုပ်မြင်သံကြားလက်ခံစက်၊ ကေဘယ်လ်ပံ့ပိုးသူ၊ အချက်ပြထုတ်လွှင့်မှု၊ ဖြန့်ဖြူးမှုနှင့် နိုင်ငံခြားအခပေးချန်နယ်များအတွက် သီးခြားလိုင်စင်လမ်းကြောင်းများရှိသည်။ BTRC သည် ကြိမ်နှုန်း၊ ဂြိုဟ်တု၊ ဆင်းသက်ခွင့်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးအခြေခံအဆောက်အအုံတို့ကို အခြားကိစ္စများနှင့်အတူ ကြီးကြပ်သည်။ ကေဘယ်လ်နှင့် ဖြန့်ဖြူးခွင့်လျှောက်လွှာများကို myGov သို့မဟုတ် BTV မှတစ်ဆင့် တင်နိုင်ပြီး ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေး၏ ထောက်ခံချက် လိုအပ်နိုင်သည်။ အွန်လိုင်းထုတ်လွှင့်မှုဝန်ဆောင်မှုများသည် ပလက်ဖောင်းအလိုက် ကွဲပြားနေပြီး စုစည်းမှုမရှိသေးပါ။ BTRC စာရွက်စာတမ်းများတွင် IP အခြေပြု streaming၊ IPTV နှင့် အလိုအလျောက်ရွေးချယ်ကြည့်ရှုနိုင်သော ဗီဒီယိုဝန်ဆောင်မှုတို့ကို ခွဲခြားထားသည်။ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများက ပေးသော အချို့ OTT သို့မဟုတ် IoT ဝန်ဆောင်မှုများအတွက် ISP Guideline ပုဒ်မ 20.3 အရ လမ်းညွှန်ချက်အသစ်များ မထွက်မချင်း BTRC ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက် လိုအပ်သည်။ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တစ်ပြေးညီကတ်တလောက်၊ အများပြည်သူဝင်ရောက်နိုင်သော ပေါ်တယ် သို့မဟုတ် အထွေထွေစာရင်းသွင်းကြေး မရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ အသုံးပြုသူများသည် သင့်တော်သောစက်၊ ဒေတာချိတ်ဆက်မှု သို့မဟုတ် broadband နှင့် ပလက်ဖောင်းအလိုက် အကောင့်တစ်ခု လိုအပ်လေ့ရှိသည်။ ကုန်ကျစရိတ်တွင် အင်တာနက် သို့မဟုတ် မိုဘိုင်းနှုန်းထားနှင့် ပလက်ဖောင်းကြေး ပါဝင်နိုင်သည်။ One Country One Rate ဆိုင်ရာ အဟောင်းထုတ်ဝေချက်တစ်ခုတွင် 5 Mbps အတွက် တစ်လလျှင် အများဆုံး 500 BDT၊ 10 Mbps အတွက် 800 BDT နှင့် 20 Mbps အတွက် 1,200 BDT ဟု ဖော်ပြထားသည်။ လက်ရှိကုန်ကျစရိတ်ဖော်ပြမီ 2026 အခွန်နှုန်းကြေညာချက်များကို ပြန်စစ်ရမည်။ လူမှုကွန်ရက်များမှတစ်ဆင့် အကြောင်းအရာထုတ်ဝေခြင်း၊ မှတ်ချက်ရေးခြင်း၊ သတင်းပို့ခြင်း၊ လူမှုလှုပ်ရှားမှုနှင့် အများပြည်သူသတင်းအချက်အလက်တို့ကို လုပ်နိုင်သည်။ ပုဂ္ဂလိကလူမှုကွန်ရက်အကောင့်များအတွက် အထွေထွေလိုင်စင်လိုအပ်ချက် မတွေ့ရှိထားပါ။ အွန်လိုင်းသတင်းပေါ်တယ်မှတ်ပုံတင်မှုသည် ကိုယ်ပိုင်ပို့စ်အားလုံးအတွက် ခွင့်ပြုချက်မဟုတ်ပါ။ ပလက်ဖောင်းစည်းကမ်းများအပြင် 2026 စာရင်းများတွင် ပါဝင်သည့် Cyber Security Act နှင့် Personal Data Protection Act တို့သည် လက်ရှိနိုင်ငံတွင်းဥပဒေအခြေခံများဖြစ်သည်။ 2026 ဇူလိုင်တွင် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်များကို ဆွေးနွေးနေဆဲဖြစ်သောကြောင့် ဥပဒေအခြေအနေ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ဖျက်ပစ်ခြင်း၊ တိုင်ကြားခြင်း သို့မဟုတ် ပြစ်မှုဆိုင်ရာစည်းမျဉ်းများကို ထိုအချိန်တွင် အသက်ဝင်နေသော ဥပဒေအပေါ်မူတည်၍သာ သုံးသပ်နိုင်သည်။ ပုံမှန်အန္တရာယ်များတွင် သတင်းမှား၊ အမုန်းစကား၊ အနိုင်ကျင့်မှု၊ နှောင့်ယှက်မှု၊ အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော အကြောင်းအရာနှင့် ကိုယ်ရေးအချက်အလက် ဖော်ထုတ်မှုတို့ ပါဝင်သည်။ စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းအတွက် အထွေထွေဥပဒေအရ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလိုင်စင် မရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ PID ၏ Press Accreditation Policy 2025 သည် ဝင်ရောက်ခွင့်အထောက်အထားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမှု ပေးသော်လည်း အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် အထွေထွေကို မဖန်တီးပေးပါ။ အသိအမှတ်ပြုမှုကို ရုပ်သိမ်းပါက Press Accreditation Appeal Committee ထံ တင်ပြနိုင်သည်။ Press Institute Bangladesh သည် ပုံနှိပ်၊ အီလက်ထရွန်နစ်နှင့် အွန်လိုင်းသတင်းထောက်များအတွက် ဒစ်ဂျစ်တယ်၊ မိုဘိုင်း၊ ဒေတာ၊ ဓာတ်ပုံ၊ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ရေး၊ ကလေးနှင့် လူထုရေဒီယိုသတင်းဖော်ပြမှု အပါအဝင် သင်တန်းများ ပေးသည်။ တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ အဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် စာနယ်ဇင်းကလပ်မှတစ်ဆင့်ဖြစ်စေ လျှောက်ထားနိုင်သည်။ National University ၏ သတင်းစာပညာဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ (PGDJ) အစီအစဉ်သည် စာသင်ကာလ 2 ခု၊ ခရက်ဒစ် 40 ဖြင့် တစ်နှစ်ကြာပြီး နေရာ 50 ရှိသည်။ နောက်ဆုံးတောင်းဆိုထားသည့် လျှောက်လွှာကြေးမှာ 600 BDT၊ သင်တန်းကြေးမှာ 16,000 BDT ဖြစ်သည်။ ရက်များ ပြောင်းလဲနိုင်ပြီး တက်ရောက်မှု 60% လိုအပ်သည်။ National Institute of Mass Communication သည် အွန်လိုင်းလျှောက်လွှာဖြင့် အစိုးရဆက်သွယ်ရေးသင်တန်းများကိုလည်း ပေးသည်။ ကလေးကာကွယ်ရေးတွင် မီဒီယာအသိပညာ၊ လုံခြုံသောအကောင့်ဆက်တင်များ၊ ရင်းမြစ်စစ်ဆေးခြင်း၊ မသင့်လျော်သောအကြောင်းအရာ ပိတ်ဆို့တိုင်ကြားခြင်းနှင့် လူကြီး သို့မဟုတ် ဆရာထံ အကူအညီတောင်းခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်သည်။ BTRC သည် မိဘလမ်းညွှန်မှုနှင့် အင်တာနက်လုံခြုံစွာအသုံးပြုရေး အရင်းအမြစ်များ ပေးသည်။ 2025 UNICEF Bangladesh U-Report စစ်တမ်းတွင် ပါဝင်သူ 29,000 ခန့်အနက် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်က လူမှုကွန်ရက်သတင်းမှားကို စိတ်ဖိစီးမှုဖြစ်စေသည့် အရေးပါသောရင်းမြစ်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ခုနစ်ပုံတစ်ပုံခန့်က အနိုင်ကျင့်မှု သို့မဟုတ် အဆိုးမြင်မှတ်ချက်များ၊ 14% က အန္တရာယ်ရှိသော သို့မဟုတ် စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော အကြောင်းအရာများ၊ 17% က အွန်လိုင်းတွင် လုံခြုံမှုနည်းသည်ဟု ခံစားရကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးသုံး လူမှုကွန်ရက်အကောင့်အသက်ကန့်သတ်ချက် ဥပဒေတစ်ခုကို စိစစ်ထားသော တရားဝင်ရင်းမြစ်များတွင် မှတ်တမ်းတင်မထားပါ။ MICS 2025 အရ အိမ်ထောင်စု 72.1% တွင် အိမ်၌ အင်တာနက်ရှိသော်လည်း ဝင်ရောက်ရရှိမှု မညီမျှပါ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ 39 သည် အတွေးအခေါ်၊ အသိစိတ်၊ ပြောဆိုခွင့်၊ ထုတ်ဖော်ခွင့်နှင့် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်တို့ကို ကာကွယ်သည်။ ကန့်သတ်ချက်များတွင် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး၊ နိုင်ငံခြားနိုင်ငံများနှင့် ချစ်ကြည်ရေး၊ အများပြည်သူစည်းကမ်း၊ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား၊ တရားရုံးမထီမဲ့မြင်ပြုမှု၊ အသရေဖျက်မှုနှင့် လှုံ့ဆော်မှုတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ပုဒ်မ 43 သည် သင့်လျော်သောဥပဒေကန့်သတ်ချက်များအောက်တွင် ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကိုယ်ရေးလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်သည်။ Right to Information Act 2009 အရ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသားများသည် တာဝန်ရှိအာဏာပိုင်ထံ စာဖြင့်၊ အီလက်ထရွန်နစ်နည်းဖြင့် သို့မဟုတ် အီးမေးလ်ဖြင့် သတင်းအချက်အလက် တောင်းခံနိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အလုပ်လုပ်ရက် 20 အတွင်း၊ အခြားအာဏာပိုင်ပါဝင်ပါက အများဆုံး အလုပ်လုပ်ရက် 30 အတွင်း ပြန်ကြားရမည်။ ငြင်းပယ်ပါက အလုပ်လုပ်ရက် 10 အတွင်း အကြောင်းကြားသင့်သည်။ အယူခံဆုံးဖြတ်ချက်ကို အလုပ်လုပ်ရက် 15 အတွင်း ထုတ်ပြန်ရမည်။ ထို့နောက် ရက် 30 အတွင်း ပြန်ကြားရေးကော်မရှင်ထံ တိုင်ကြားနိုင်သည်။ အသက်၊ ဖမ်းဆီးမှု သို့မဟုတ် လွှတ်ပေးမှုနှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်ကို ဥပဒေခြွင်းချက်မရှိပါက 24 နာရီအတွင်း ပေးရမည်။ Copyright Act 2023 သည် စာပေ၊ ပြဇာတ်နှင့် ဂီတလက်ရာ၊ အသံသွင်းချက်၊ ရုပ်ရှင်၊ ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားအကြောင်းအရာ၊ ဆော့ဖ်ဝဲတို့ကို ကာကွယ်သည်။ မှတ်ပုံတင်ရန် မဖြစ်မနေမလိုသော်လည်း အထောက်အထားအဖြစ် အသုံးဝင်နိုင်သည်။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာအခွင့်အရေးများကို လွှဲပြောင်း သို့မဟုတ် လိုင်စင်ပေးနိုင်ပြီး စာရေးသူ၏အခွင့်အရေးနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အရေးများကို လေးစားရမည်။ သီးခြားအသုံးပြုမှုအတွက် လက်ရှိကြေးနှင့် မူပိုင်ခွင့်ရုံးလိုအပ်ချက်များကို စစ်ဆေးသင့်သည်။ ထို့ကြောင့် သတင်းအချက်အလက်တောင်းခံခြင်း၊ Press Council သို့ တိုင်ကြားခြင်း၊ အယူခံခြင်း၊ အသိအမှတ်ပြုခြင်းနှင့် မှတ်ပုံတင်ခြင်း၊ BTV သို့မဟုတ် Bangladesh Betar ထံ တုံ့ပြန်ချက်ပေးခြင်း၊ သတင်းပညာသင်တန်းတို့မှတစ်ဆင့် ပါဝင်နိုင်သည်။ UNICEF U-Report သည် လူငယ်များ၏ ပါဝင်မှုအချက်အလက်ကို ထပ်မံပေးသော်လည်း ဥပဒေအခွင့်အရေးကို မဖန်တီးပေးပါ။