ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ တီႈ မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈ

ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ parliament ၸၢတ်ႈၸိူဝ်ႉ မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈၸႂ်ႉၸႄႈၽၢႆႇလိူၵ်ႈတင်ႈတူဝ်ၵူၼ်း 300 တီႈ၊ ၽူႈလိူၵ်ႈလႆႈမၢႆသဵင်သုင်သုတ်းပေႉတီႈၽၢႆႇၼၼ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းၸၢင်ႈၶဝ်ႈၶႄႉၼႂ်းတီႈထမ်ႇမတႃႇ၊ လႄႈ MP လိူၵ်ႈၽူႈတႅၼ်းယိင်းၸုၼ်ႉ 50 ၵေႃႉၵႅၵ်ႇႁၢင်ႈတၢင်း proportional representation လူၺ်ႈ single transferable vote။ President လိူၵ်ႈတၢင်းဢမ်ႇတူဝ်တူဝ်လူၺ်ႈ MP။ ဝၢႆးၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ parliament၊ President တင်ႈ MP ဢၼ်ထင်ဝႃႈမီးသုၼ်ႇထိင်း majority support ပဵၼ် Prime Minister၊ လႄႈၸႂ်ႉ Parliament ႁူပ်ႉၼႂ်း 30 ဝၼ်းဝၢႆးၽွၼ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈတူဝ်ၵူၼ်း။ Bangladesh Election Commission ပဵၼ်ၸုမ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၸွမ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၸၢတ်ႈၸိူဝ်ႉလႄႈၼမ်တႃႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ မၼ်းမီး Chief Election Commissioner လႄႈ Commissioner တၢင်ႇၵေႃႉထိုင် 4 ၵေႃႉ၊ ၵူႈၵေႃႉမီးၶၢဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ် 5 ပီ။ Election Commission Secretariat လႄႈၸုမ်း election ၽၢႆႇပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ Upazila လႄႈ thana ၸွႆႈၵၢၼ်၊ မိူဝ်ႈ Returning Officer ၵုမ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈၼႂ်းၸႄႈၽၢႆႇ၊ Presiding Officer ၵုမ်းတီႈၵူတ်းၵူႈတီႈ။ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပိုၼ်ႉတီႈပႃး City Corporations၊ Paurashavas၊ Union Parishads၊ Upazila Parishads၊ ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ Hill District Councils သၢမ်ၸုမ်း ၸွမ်းၵူတ်းလႄႈၶေႃႈၵုမ်းၵူႈၸုမ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈမၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူၼ်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ parliament။ ၽူႈလိူၵ်ႈတေလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈ ဢႃႇယုယဝ်ႉ 18 ပီလႄႈယူႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၼပ်ႉဝႃႈယူႇၼႂ်းၸႄႈၽၢႆႇၼၼ်ႉ။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းတရားရုံးဝႃႈဢမ်ႇမီးၸႂ်တႅတ်ႈတေႃး လႄႈၶေႃႈၽိတ်းၵူတ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸွမ်း Bangladesh Collaborators Order ၸၢင်ႈႁၢမ်ႈၵူတ်း။ သုၼ်ႇၵူတ်းၶိုၼ်ႈၵပ်းၸိုဝ်ႈၼႂ်းသဵၼ်ႈၽူႈလိူၵ်ႈလိုၼ်းသုတ်း; မီး National Identity Card ၵူၺ်းဢမ်ႇယืนยันသုၼ်ႇၼၼ်ႉ။ မၢႆၸိုဝ်ႈၵမ်ႈၼမ်ၸႂ်ႉၶေႃႈမုၼ်းႁိူၼ်း၊ Form-2၊ ႁၢင်ႈလႄႈလၢႆးၽိဝ်မိုဝ်းတီႈတီႈမၢႆၸိုဝ်ႈ၊ ယဝ်ႉၵူတ်းတူဝ် biometric တႃႇမၢႆသွၼ်ႈ။ သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈၽူႈလိူၵ်ႈၽိုၼ်မူႇၼႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ 15 ဝၼ်း တႃႇၶေႃႈတုၵ်း၊ ၶေႃႈၵႄႈလႄႈမႄးၶေႃႈမုၼ်း ဢွၼ်တၢင်းႁဵတ်းသဵၼ်ႈလိုၼ်းသုတ်း။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇမီးၼႂ်းသဵၼ်ႈ ၸၢင်ႈယื่นတၢင်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈၸႄႈဝဵင်း၊ ၸႂ်ႉပုံစံဢၼ်ၵဵဝ်ႇ။ ၵႃႈမႄးလိၵ်ႈၸွမ်းသဵၼ်ႈၵႃႈတၢင်းၵၢၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၽိတ်းၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၢင်ႈမႄးလၢႆၵႃႈ။ ၽူႈၶႄႉ parliament လူဝ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈ ဢႃႇယုယဝ်ႉ 25 ပီ လႄႈမီးၸိုဝ်ႈၼႂ်း electoral roll ၸႄႈၽၢႆႇလႂ်ၵေႃႈလႆႈ။ ၽူႈၶႄႉလူဝ်ႇလႆႈ nomination တီႈၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်မၢႆဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၶႄႉတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ မီးၽူႈတၢင်ႇလႄႈၽူႈၸွမ်းယืนยัน။ ၶေႃႈပၢႆႉမီးဢမ်ႇမီးၸႂ်တႅတ်ႈတေႃး၊ မႆႉၶၢတ်ႇဢမ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း၊ allegiance တေႃႇၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၶေႃႈၽိတ်းၵူတ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလႄႈၵၢၼ်ႁဵတ်းၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၽူႈၶႄႉၵေႃႉၼိုင်ႈၸၢင်ႈၶႄႉထိုင်သၢမ်ၸႄႈၽၢႆႇ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ nomination ပႃးယื่น၊ ၵူတ်းထတ်း၊ ထွၼ်ၸိုဝ်ႈလႄႈၵူတ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်းၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉၶၢဝ်းဢေႇသေ 15 ဝၼ်းဝၢႆးၵူတ်းထတ်း။ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းလူဝ်ႇမၢႆၸိုဝ်ႈတီႈ Election Commission။ ၸုမ်းၸၢင်ႈလႆႈသုၼ်ႇမိူဝ်ႈပေႉတီႈၼင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ႁပ်ႉသဵင်ဢေႇသေ 5% ၼႂ်းၸႄႈၽၢႆႇဢၼ်ၶႄႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ်မီးစနစ်ၸုမ်းဢၼ်လူဝ်ႇၵူမ်ႈထိုင်ဢေႇသေ 1/3 ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇၵုမ်းလႄႈဢေႇသေ 100 Upazilas ဢမ်ႇၼၼ် metropolitan thanas၊ မီးၽူႈပိုင်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလိူၵ်ႈဢေႇသေ 200 ၵေႃႉၼႂ်းၵူႈၸုမ်း။ ပိူင်ၸုမ်းလူဝ်ႇမီးၵၢၼ်လိူၵ်ႈၼႂ်းၸုမ်းတၢင်းၻီမူၵ်ႉၶရႅတ်ႉ။ ၸုမ်းမၢႆၸိုဝ်ႈယင်းမီးပိူင်မုင်ႈမွင်း 33% ၼၢင်းယိင်းၼႂ်းတီႈ committee ထိုင် 2030၊ ၸုမ်းဢၼ်ႁၢမ်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈမၢႆၸိုဝ်ႈ။ ၽူႈၶႄႉၸၢႆႇငိုၼ်း deposit Tk 50,000။ deposit သိမ်းဝၢႆးမိူဝ်ႈၽူႈၶႄႉလႆႈသဵင်တႂ်ႈ 1/8 ၶွင်သဵင်တင်းမူတ်း။ ၵႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ႁႃသဵင် မၵ်းမၼ်ႈ Tk 10 တေႃႇၽူႈလိူၵ်ႈၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် Tk 25 lakh၊ ဢၼ်သုင်လိူဝ်။ ၽူႈၶႄႉပိုတ်ႇၽူႈပၼ်ငိုၼ်း၊ ပစၥည်းလႄႈၶေႃႈမုၼ်းၶွၼ်ႇငိုၼ်းၶဝ်ႈမိူဝ်ႈယื่น nomination၊ ၸႂ်ႉ bank account တႅၵ်ႈၵႅၵ်ႇႁၢင်ႈ၊ ယဝ်ႉယื่น return ၵႃႈၸႂ်ႉႁူမ်ႈ affidavit ၼႂ်း 30 ဝၼ်း။ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းယื่นသဵၼ်ႈၵႃႈၸႂ်ႉၼႂ်း 90 ဝၼ်း။ code of conduct Election Commission ၵုမ်းၵၢၼ်ႁႃသဵင်၊ မိူဝ်ႈ bribery၊ ၽူႈတူဝ်ပွမ်၊ undue influence၊ ၵၢၼ်ၶိၼ်ႇၶႄလႄႈၽိတ်း secrecy ballot ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းၵူတ်း။ Commission ၸၢင်ႈထွၼ်ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းဢၼ်ၸွႆႈလိူၵ်ႈတင်ႈ၊ ၵိုတ်းၵၢၼ်ၵူတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၸတ်းၵူတ်းမႂ်ႇ မိူဝ်ႈၵၢၼ်ၽိတ်း၊ ၵၢၼ်ၶိၼ်ႇၶႄ၊ ႁႅင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်တူင်ႉတၢင်ႇလူင်ႁႂ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၵူတ်းတီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလႄႈၸွမ်းၵူတ်း။ ၵူတ်းသဵင်လူၺ်ႈလိၵ်ႈမဲလပ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် Electronic Voting Machine ဢၼ် Election Commission ယွမ်းႁပ်ႉ မိူဝ်ႈၸႂ်ႉလႆႈ။ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူတ်းတူဝ်ၽူႈလိူၵ်ႈတင်း electoral roll၊ တႃးမင်ဢမ်ႇလႆႈလွၵ်ႇ၊ တႅမ်ႈမၢႆမၢႆၽူႈလိူၵ်ႈလႄႈၸိုဝ်ႈ၊ မၵ်းမၼ်ႈ roll လႄႈၽိုၼ်တမ်းဢၼ်လူဝ်ႇ။ ၽူႈလိူၵ်ႈမၢႆၸိုဝ်ႈလႄႈသင်တႅၼ်းၽူႈၶႄႉဢၼ်လိူၵ်ႈ၊ ၽပ်ႉ ballot ယဝ်ႉသႂ်ႇသႂ်ႇၼႂ်း ballot box ဢွၼ်တၢင်းဢွၵ်ႇ။ ၽူႈၶႄႉ၊ election agents၊ polling agents လႄႈ observer ဢၼ်မၢႆၸိုဝ်ႈ ၸၢင်ႈတူၺ်းၸွမ်းၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ။ ၽူႈတႃမွတ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်မီးမူႇတၢင်းပိူင်ႈ ၸၢင်ႈလႆႈၽူႈၸွႆႈ။ ၽူႈပိူင်ႈ၊ ၽူႈပဵၼ်ၸဵပ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈထဝ်ႈၸၢင်ႈလႆႈၵၢၼ်မၢႆ biometric တီႈႁိူၼ်း၊ လႄႈၶေႃႈမုၼ်းၽူႈလိူၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်တီႈၵူတ်းမီးၽၢႆႇ Election Commission လႄႈ National Identity Card service; hotline Election Commission ပဵၼ် 105။ ၵူတ်းသဵင်တၢင်းစာတိုက် ၵႅၵ်ႇႁၢင်ႈတႃႇၸုမ်းဢၼ်ၵူတ်းမၵ်းမၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းလိူၵ်ႈ remote ၵူႈၵေႃႉ။ ၸၢင်ႈပႃးၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူတ်းဢၼ်ပၼ်ၵၢၼ်ယၢၼ်တီႈၵူတ်း၊ ၸုမ်းဢၼ်ၵူတ်းမၵ်းမၼ်ႈတႃႇ electoral-roll law၊ လႄႈၽူႈလိူၵ်ႈမိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ ယื่นယွၼ်းၵမ်ႈၼမ်ၸွမ်းဝၼ်းပိတ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ၊ ၵႆႉၼႂ်း 15 ဝၼ်းဝၢႆး Article 11 notification၊ မိူဝ်ႈၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် polling ယื่นၽႂ်းၽၢႆႇဝၢႆးတင်ႈၸိုဝ်ႈ။ Returning Officer သူင်ႇ ballot၊ ၽူႈလိူၵ်ႈမၢႆလႄႈသူင်ႇၶိုၼ်းတင်းလိၵ်ႈ cert ဢၼ်လူဝ်ႇ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ Postal Vote BD လႄႈ OCV-ICPV ပီ 2026 ပဵၼ်တႃႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ၊ ယႃႇၼပ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၵူတ်းၵူႈပီ။ Presiding Officer တႄႇၼပ်ႉ ballot ၵမ်းလဵဝ်ဝၢႆးပိတ်းၵူတ်း၊ တေႃႇၼႃႈၽူႈၶႄႉ ဢမ်ႇၼၼ် agent။ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းပႅတ်ႈ ballot ဢၼ်ဢမ်ႇမီး mark တၢင်းၵၢၼ်၊ မီး mark ဢမ်ႇၸႅင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်လၢႆတီႈ၊ မီး mark ထႅင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၸုၼ်ႉၶေႃႈၼႄတူဝ်။ ၶဝ်ႁဵတ်း count statement လႄႈ ballot-paper account၊ seal pack လႄႈပၼ် copy တႃႇ agent ဢၼ်ယူႇ။ Returning Officer ႁူမ်ႈၽွၼ်းတီႈၵူတ်းလႄႈ postal ballot ဢၼ်သူင်ႇတၼ်၊ ၸၢင်ႈမႄး ballot ဢၼ်ပႅတ်ႈၽိတ်းတီႈၵူတ်း။ recount လူဝ်ႇမီးၶေႃႈၶတ်းၽွၼ်းပဵၼ်လိၵ်ႈဢၼ်မီးเหตุผล ဢမ်ႇၼၼ်ၶေႃႈၸี้ၼႄ Election Commission။ Returning Officer ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽူႈၶႄႉဢၼ်လႆႈသဵင်သုင်သုတ်း လႄႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမၢႆသဵင်ၽူႈၶႄႉၵူႈၵေႃႉ။ လိၵ်ႈၽွၼ်းၵႂႃႇ Election Commission၊ ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽူႈလႆႈလိူၵ်ႈတီႈ Official Gazette။ သိမ်းၽိုၼ်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1 ပီ၊ ၽိုၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ballot ၸၢင်ႈၵူတ်းတူၺ်းၸွမ်းၵႃႈလႄႈၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၽူႈၶႄႉၸၢင်ႈၶတ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ parliament တၢင်း election petition တီႈ High Court Division။ ၽွၼ်းတၢင်းရူတ်ႈၸၢင်ႈပႃးပႅတ်ႈ petition၊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈၽူႈလႆႈတႅၼ်းဝႃႈဢမ်ႇမႅၼ်ႈ၊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽူႈၶႄႉတၢင်ႇၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈလႆႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ပႅတ်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ။ appeal ၸၢင်ႈၵႂႃႇ Appellate Division ၼႂ်း 30 ဝၼ်း ပေႃးလႆႈ leave။ ၶေႃႈၸี้ၼႄတရားရုံးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၸၢင်ႈယုတ်းၽွၼ်းတီႈၼင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ပိုၼ် Gazette။ ပေႃးၵၢၼ်ၵူတ်းၺႃးၵိုတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈသိုပ်ႇၽဵၼ်ၽဵင်၊ Presiding Officer ၸၢင်ႈၵိုတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ယုတ်း၊ Election Commission ၸၢင်ႈၸတ်းၵူတ်းမႂ်ႇ; ၽူႈလိူၵ်ႈမီးသုၼ်ႇတင်းမူတ်းၵူတ်းထႅင်ႈ၊ ballot ၵဝ်ႇဢမ်ႇၼပ်ႉ။