ၽေးၵူႈလွင်ႈတီႈမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႇသ်

မိူင်းပင်းၵလႃးဒေႇသ် မီးပိူင်ၸတ်းၵၢၼ်ၽေးၸိုင်ႈမိူင်း ၸွမ်းၵူတ်းမၢႆ Disaster Management Act 2012၊ Standing Orders on Disaster 2019 လႄႈ National Plan for Disaster Management 2021–2025။ Ministry of Disaster Management and Relief လႄႈ Department of Disaster Management ၵုမ်းၵမ်ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၽေးတင်းၼႆႉ။ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ District Disaster Management Committee ႁဵတ်းၵၢၼ်တႂ်ႈၵၢၼ်ၸီႉၼႄ Deputy Commissioner။ ၼႂ်း Upazila မီး Upazila Disaster Management Committee ဢၼ် Upazila Nirbahi Officer ပဵၼ်ၽူႈၼမ်း။ Union လႄႈ Ward committees ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ။ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈလီၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈသถาบၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈတီႈတၢင်ႇတီႈၸၢင်ႈဢမ်ႇပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်။ ၽေးဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇမိူင်း မီးၼမ်ႉထူမ်ႈမုတ်ႇသုမ်း၊ ၼမ်ႉထူမ်ႈၽႂ်း၊ မုၼ်းလူမ်း၊ လွင်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇလူင်တဵၼ်ႈၶဝ်ႈၽင်ႇ၊ လႄႈလိၼ်ၸွမ်းၽင်ႇၼမ်ႉလူၼ်ႉ။ Bangladesh Meteorological Department ဢၼ်ႁွင်ႉယ่อဝႃႈ BMD ပၼ်သတိလွင်ႈၽူၼ်ႁႅင်း၊ လူမ်း Kalbaishakhi၊ ၶၢဝ်းမႆႈႁႅင်း၊ ၶၢဝ်းၵတ်းႁႅင်း၊ ငႅၼ်းလိၼ် လႄႈ tsunami။ ၼမ်ႉထူမ်ႈၽႂ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉပိုၼ်ႉတီႈၼမ်ႉၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈၽၢႆႇႁွင်ႇၼမ်။ မုၼ်းလူမ်းလႄႈလွင်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇလူင် တဵၼ်ႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ၊ ၵုၼ်လႄႈၵုၼ်ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉ။ လိၼ်လူၼ်ႉၵိူတ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလွႆ။ ၶၢဝ်းႁႅင်ႈလႄႈၶၢဝ်းမႆႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ပၼ်ႁႃယႂ်ႇၼႂ်းၽၢႆႇဝၼ်းတူၵ်းႁွင်ႇလႄႈပိုၼ်ႉတီႈ Barind။ ငႅၼ်းလိၼ်ပဵၼ်ສี่ยงဢမ်ႇၵိူတ်ႇၽွင်းၵူႈပီ ၵူၺ်းၵႃႈၸၢင်ႈႁၢႆႉႁႅင်း၊ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းတီႈ Dhaka၊ Sylhet လႄႈဝဵင်းဢၼ်ႁိူၼ်းၼႅၼ်ႈၵၼ်။ ၾႆးလႄႈၵၢၼ်ၽိတ်းပၢႆးၵၢၼ်ၵေႃႈပႃးၼႂ်းၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၽေး မိူဝ်ႈၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်ႁႄႉၵင်ႈၽေး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ၽိတ်းၵူတ်းမၢႆ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ယႃပၢႆးယူႇလီ။ တႃႇၶေႃႈမုၼ်းၾိင်ႈၾႃႉလႄႈၽေး ၸႂ်ႉ BMD၊ Flood Forecasting and Warning Centre ဢၼ်ႁွင်ႉယ่อဝႃႈ FFWC၊ လႄႈ Department of Disaster Management။ ၶေႃႈၸိူဝ်းၼႆႉယုမ်ႇလႆႈလိူဝ်ပို့စ် social media ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ယိုၼ်ယၼ်။ BMD ပိုၼ်ၶေႃႈသတိၾိင်ႈၾႃႉ၊ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ၊ သၢႆႉၽင်ႇၼမ်ႉ၊ ၽူၼ်ႁႅင်း၊ လူမ်း Kalbaishakhi၊ မႆႈႁႅင်း၊ မုၼ်းလူမ်း၊ ငႅၼ်းလိၼ်လႄႈ tsunami။ FFWC ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းၸၼ်ႉၼမ်ႉ၊ ၽူၼ်လႄႈၼမ်ႉထူမ်ႈ။ DDM-AWARE ႁူမ်ႈၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တႃႇၽေး၊ တီႈပၢႆ၊ တၢင်းလႄႈတီႈထတ်းတူၺ်း။ ၼႂ်း IVR မၢႆၾူၼ်းလွတ်ႈၵႃႈၸႂ်ႉ 1090 ၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈ 1 တႃႇၶေႃႈမုၼ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ၊ 2 တႃႇသၢႆႉၽင်ႇၼမ်ႉ၊ 3 တႃႇၾိင်ႈၾႃႉၵူႈဝၼ်း၊ 4 တႃႇမုၼ်းလူမ်း၊ 5 တႃႇၼမ်ႉထူမ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၸၼ်ႉၼမ်ႉ။ မိူဝ်ႈမုၼ်းလူမ်းမႃး Cyclone Preparedness Programme (CPP) ၸွမ်း Bangladesh Red Crescent Society ပိုၼ်ၶေႃႈသတိ။ ၽူႈၸွႆႈၸႂ်ႉ radio၊ megaphone၊ ၸွမ်ပိဝ်၊ လำโพง လႄႈၵွင်ႇသတိလူၺ်ႈမိုဝ်း။ မၢႆ 1–3 ပွင်ႇဝႃႈႁႂ်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း၊ မၢႆ 4 ႁႂ်ႈၸုမ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႇႁဵတ်းၵၢၼ်၊ မၢႆ 5–7 ပွင်ႇဝႃႈမီးၽေး၊ မၢႆ 8–10 ပွင်ႇဝႃႈမီးၽေးယႂ်ႇၼမ်။ မိူဝ်ႈလႆႈမၢႆသတိၸၼ်ႉသုင် ၵူၼ်းတီႈສี่ยงထုၵ်ႇႁႂ်ႈႁႄႉၵင်ႈႁိူၼ်း၊ ၼမ်ႉၵိၼ်၊ ၶဝ်ႈၵိၼ်ဢၼ်သိမ်းႁိုင်လႆႈ လႄႈၵႂႃႇတီႈပၢႆဢၼ်သင့်။ CPP ၵေႃႈၸွႆႈၵၢၼ်ပၼ်သတိ၊ ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇပၢႆ၊ ႁႃလႄႈၸွႆႈၵူၼ်း၊ ယႃႁူဝ်တီး၊ ၸွႆႈၶွင်လႄႈၵၢၼ်ၶိုၼ်းမႄး။ ႁူင်းႁေႃးထုၵ်ႇႁူႉၽႅၼ်ၽေး၊ Cyclone Shelter၊ Flood Shelter ဢမ်ႇၼၼ် Disaster Killa ဢၼ်ယူႇၸမ် လႄႈတၢင်းၵႂႃႇဢၼ်လွတ်ႈၽေး။ DDM ပၼ်ၽႅၼ်ႇတီႈလႄႈမၢႆၶေႃႈမုၼ်းတႃႇႁႃတီႈပၢႆ၊ ၵူၺ်းၵႃႈတီႈယူႇ၊ ၵူၼ်းႁပ်ႉလႆႈၵႃႈႁိုဝ် လႄႈလွင်ႈပိူတ်ႇၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ။ ဢဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈတူဝ်တေႃႇလႄႈလိၵ်ႈလမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ႁႄႉၼမ်ႉ၊ ၼမ်ႉၵိၼ်၊ ၶဝ်ႈၵိၼ်ႁႅင်ႈ၊ ဢွၼ်ႇၾႆး၊ ၾူၼ်းဢၼ်ၵႃႈထႅမ်ၾႆးတဵမ် လႄႈ power bank၊ ယႃႈယႃလူဝ်ႇၸႂ်ႉ၊ ၶွင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵူၼ်းထဝ်ႈ လႄႈၵူၼ်းဢၼ်လူဝ်ႇၵၢၼ်ၸွႆႈတူဝ်တူဝ် ဢဝ်သႂ်ႇထူင်ဢၼ်ၵဵပ်းငၢႆႈ။ ယုၵ်ႉၶွင်မီးၵႃႈၶိုၼ်ႈသုင်ၵႂႃႇၼႃႈၸၼ်ႉၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ ႁႄႉၵင်ႈၽႃႇႁိူၼ်းလႄႈႁိူဝ်း၊ ၸွႆႈၵႅတ်ႇၵႄႇတိရိစ္ဆာန်ႁႂ်ႈတၼ်းၶၢဝ်း။ ယႃႇၶၢမ်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈဢၼ်လႆလႅတ်ႇ ၸွမ်းတိၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ၶီႇလူတ်ႉ။ မိူဝ်ႈငႅၼ်းလိၼ် ၸႂ်ႉၶေႃႈၸี้ၼႄ Drop, Cover and Hold On။ လိုၼ်းငႅၼ်းလိၼ် ယူႇၾၢင်ႉငႅၼ်းထပ်း လႄႈသၢႆ gas၊ ၾႆးၾႃႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၼမ်ႉဢၼ်လူၼ်ႉၵွႆ။ မိူဝ်ႈမီးၾႃႉၽႃႇလူမ်းၽတ်း ႁိူၼ်းပၼ်လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ၊ ယႃႇယူႇၸမ်ၼမ်ႉၵႂၢင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်တူၼ်ႈမႆႉလဵဝ်။ ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇပၢႆၸၢင်ႈလႆႈၶေႃႈၸီႉၼႄ ဢမ်ႇၼၼ်မီးၸုမ်းၸွႆႈ ၸွမ်းလွင်ႈၵိူတ်ႇၽေး၊ လူၺ်ႈ District၊ Upazila၊ Union ဢမ်ႇၼၼ် Ward committee၊ Deputy Commissioner၊ Upazila Nirbahi Officer၊ CPP၊ Police၊ Fire Service ဢမ်ႇၼၼ် Coast Guard။ တီႈပၢႆၽေးၽႄဝႆႉဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၸွမ်းပထဝီလႄႈသႅၼ်းၽေး။ ၽႅၼ်ႇ DDM ၸႅၵ်ႇ Cyclone Shelter၊ Flood Shelter လႄႈ Disaster Killa။ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်းယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈၵူႈတီႈၼႂ်းမိူင်း မီးပိူင်ၸွမ်းၵၼ်တႃႇၸွင်ႈတီႈပၢႆ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉမၢႆမၵ်းမၼ်ႈတူဝ်လဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ်တေလႆႈတၢင်ႇမၢႆတူဝ်ၵူၼ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ။ ၸွမ်းၶေႃႈၸီႉၼႄဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ ၽူႈယိင်းလႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းမီးမသန်စွမ်း လႄႈႁူင်းႁေႃးဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇပၢႆ လူဝ်ႇလႆႈၵၢၼ်ႁႄႉၵင်ႈတၢင်းၽိတ်း လႄႈဢွၼ်တၢင်းမိူဝ်ႈဢွၵ်ႇပၢႆ/ယူႇတီႈပၢႆ။ ၵၢၼ်ပၼ်လူတ်ႉလႄႈတၢင်းၶဝ်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၵူႈတီႈ။ တႃႇၽေးၽၢႆႇၽႂ်း 999 ပဵၼ်မၢႆၾူၼ်းၽၢႆႇၽႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁွင်ႉလႆႈၵူႈၶၢဝ်း လွတ်ႈၵႃႈၸႂ်ႉ တႃႇ Police၊ Fire Service and Civil Defence၊ ၵၢၼ်ၸွႆႈၵူၼ်း လႄႈၶေႃႈမုၼ်း။ DDM ၼႄမၢႆ Disaster Helpline 1090 လႄႈ 16163 တႃႇ Fire Service and Civil Defence။ Portal လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတၢင်ႇတီႈၼႄမၢႆ 102 တႃႇၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်။ ယွၼ်ႉမၢႆဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၸႂ်ႉမၢႆဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိုၼ်ႉတီႈယိုၼ်ယၼ်ဝႆႉယၢမ်းလဵဝ်။ တႃႇၽေးတီႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈၽင်ႇ ပိူၼ်ႇ Coast Guard တီႈ 16111။ မိူဝ်ႈႁွင်ႉ ပၼ်တီႈယူႇ၊ ၽေးသႅၼ်းလႂ်၊ ၵူၼ်းဢၼ်ၶမ်ဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၸဵပ်း၊ လႄႈတၢင်းၶဝ်ႈ။ ၵၢၼ်ၸွႆႈၵူၼ်းႁင်းၵူၺ်းၼႂ်းၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ ၾႆး ဢမ်ႇၼၼ်တီႈသွၵ်ႈႁႃ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉမီးສี่ยง။ DDM လႄႈၸုမ်းပိုၼ်ႉတီႈၸတ်းၵၢၼ်ၸွႆႈ။ Fire Service and Civil Defence ၸတ်းၵၢၼ်မွတ်ႇၾႆးလႄႈၸွႆႈၵူၼ်း၊ Police ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈလွင်ႈလူတ်ႉၵႂႃႇမႃး၊ Coast Guard ၸတ်းၵၢၼ်တီႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈၽင်ႇ။ Bangladesh Red Crescent Society လႄႈ CPP ၸွမ်းသႅၼ်းၽေးၸွႆႈၵၢၼ်ဢွၵ်ႇပၢႆ၊ ၼမ်ႉ၊ ၶဝ်ႈၵိၼ်၊ တီႈယူႇ၊ လွင်ႈသႅၼ်ႈသႂ် လႄႈၵၢၼ်ယႃႁူဝ်တီး။ ၼမ်ႉၵိၼ်သႅၼ်ႈသႂ်၊ ၵၢၼ်မႄးၸႅၵ်ႇၼမ်ႉတွင်းဢၼ်ၵွႆ၊ လႄႈၵၢၼ်မၢႆလွင်ႈသုမ်း၊ ၶွင်ႁၢႆ လႄႈႁူင်းႁေႃးဢၼ်လူဝ်ႇၵၢၼ်ၸွႆႈႁႅင်း ၸွမ်းၽႂ်း ပဵၼ်တွၼ်ႈၵၢၼ်ၸွႆႈႁူဝ်တီး။ ၵၢၼ်ၸွႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၢင်ႈၸတ်းပၼ်လတ်း Ministry of Disaster Management and Relief၊ DDM၊ Deputy Commissioner၊ District Relief and Rehabilitation Officer၊ Project Implementation Officer လႄႈၽၢႆႇၽွင်းငမ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ၸွမ်းၽေးလႄႈၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ ၸၢင်ႈမီးၶဝ်ႈၵိၼ်၊ ငိုၼ်းၸွႆႈ၊ ၶဝ်ႈ၊ ၽႃႉသังกะสี၊ ငိုၼ်းၵေႃႇႁိူၼ်း၊ ၽႃႈၽူၼ်၊ ၶဝ်ႈႁႅင်ႈ၊ ၶဝ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၶဝ်ႈတိရိစ္ဆာန်။ Food assistance programme (VGF) ၸၢင်ႈပၼ်ၶဝ်ႈၵိၼ်ၸွမ်းလွင်ႈလူဝ်ႇဢၼ်ၽၢႆႇၽွင်းငမ်းၵူတ်ႇထတ်း။ Work-linked assistance programme (KABIKHA) လႄႈ infrastructure-linked assistance programme (KABITA) ၵွတ်ႇၵၢၼ်ၸွႆႈၵမ်ႈၽွင်ႈၸွမ်းၵၢၼ်ႁဵတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ။ သုၼ်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းၽေး၊ ၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈသုမ်း၊ မၢႆၸိုဝ်ႈပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈငိုၼ်းဢၼ်မီး။ ဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈႁူင်းႁေႃးၵူႈတီႈလႆႈငိုၼ်း၊ တီႈယူႇ၊ ၵႃႈသၢႆႈတႅၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ငိုၼ်းမႄးႁိူၼ်းၶိုၼ်းတင်းဢမ်ႇလူဝ်ႇတၢင်ႇမၢႆ။ Citizen’s Charter ၶွင် Ministry of Disaster Management and Relief မၵ်းမၼ်ႈၶၢဝ်းတႃႇပၼ်ငိုၼ်းၸွႆႈသถาบၼ် ၼမ်သုတ်း 10 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ တႃႇၸတ်းၵၢၼ်ငိုၼ်းၸွႆႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၶဝ်ႈ 3 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ လႄႈတႃႇ KABIKHA/KABITA 7 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်။ တူဝ်ၼပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈၶၢဝ်းၸတ်းၵၢၼ်ငိုၼ်းတႃႇၽႄၸႅၵ်ႇ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈႁူင်းႁေႃးၵူႈၵေႃႉတေလႆႈႁပ်ႉငိုၼ်းၼႂ်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ။ ၵၢၼ်ၶိုၼ်းမႄးတႄႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းလွင်ႈသုမ်း၊ ၶွင်ႁၢႆ လႄႈၶေႃႈလူဝ်ႇ။ ၸင်ႇၸၢင်ႈမီးၵၢၼ်ၸွႆႈၽၢႆႇၽႂ်း၊ ၵၢၼ်မႄး၊ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်း လႄႈၵၢၼ်ၶိုၼ်းတႄႇလဵင်ႉၸီႇဝိတ်ႉ။ ၸွမ်းပရိုဂရမ် ၸၢင်ႈမႄး ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႇႁိူၼ်း၊ ၼမ်ႉတွင်းၽၢႆႇၽႂ်း၊ တၢင်း၊ culvert၊ တံတား လႄႈၶူင်ႇႁႄႉၽေး။ ထႅမ်ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဢၼ်ၶၢမ်ႇလႆႈၽေးလႄႈၽႅၼ်ၵၢၼ်တႃႇၽေးၶဝ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်။ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်းမႄးၶိုၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈသုမ်း၊ တၢင်းၶဝ်ႈ၊ ငိုၼ်းဢၼ်ၽႄပၼ် လႄႈฤดูกาล။ ၸၢင်ႈပၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈပၢႆးၸႂ်တႃႇၸုမ်းဢၼ်လူဝ်ႇၵၢၼ်ၸွႆႈႁႅင်း၊ တင်းယႃႇလႅၵ်ႈၵၢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ယႃပၢႆးယူႇလီ။ တၢင်ႇၶေႃႈၽိတ်းလႆႈတီႈ Deputy Commissioner၊ Upazila Nirbahi Officer၊ မၢႆလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ 333 ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်ၵႄႈၶေႃႈၽိတ်းတၢင်းၵၢၼ်။ ယႃႇႁႄႉၵၢၼ်ပၼ်သတိလႄႈၵၢၼ်ၸွႆႈ၊ လၢတ်ႈတီႈယူႇတႄႉမႅၼ်ႈမႅၼ်ႈ၊ လႄႈပၼ်တၢင်းၶဝ်ႈဝႆႉလွတ်ႈတႃႇၵၢၼ်ၸွႆႈၵူၼ်းလႄႈၵၢၼ်ၽႄၶွင်။