बङ्गलादेश टाका, संक्षेपमा BDT, घरपरिवारको बजेटमा प्रयोग हुने मुद्रा हो। राष्ट्रिय HIES 2022 अनुसार औसत घरपरिवारमा ४.२६ जना थिए र उपभोगमा मासिक 30,603 BDT खर्च हुन्थ्यो, जसमा खाना 14,003 BDT र गैरखाद्य वस्तु 16,600 BDT पर्थे। राष्ट्रिय रूपमा कुल उपभोगको 45.76% खाना थियो; ग्रामीण क्षेत्रमा 50.08% र सहरी क्षेत्रमा 39.72%। आवास तथा घरभाडामा राष्ट्रिय रूपमा 10.25%, ग्रामीणमा 8.73% र सहरीमा 12.38% खर्च पर्थ्यो; इन्धन तथा प्रकाशमा 5.25%। भाडा, स्थान, क्षेत्रफल, घरपरिवारको आकार, अग्रिम भुक्तानी, सुसज्जा, मर्मत, पानी र सरसफाइले आवास खर्च उल्लेखनीय रूपमा बदल्न सक्छन्; बङ्गलादेशभर एउटै भाडादर छैन। बिजुली खर्च प्रदायक र खपत तहमा निर्भर हुन्छ; DPDC को न्यून भोल्टेज आवासीय सेवाका लागि सन् २०२६ जुनमा प्रकाशित दर ०–५० kWh मा प्रति kWh 4.63 BDT देखि ६०० kWh माथि 17.35 BDT सम्म थिए, साथै प्रति kW प्रतिमहिना 42 BDT माग शुल्क र अन्य बिल शुल्क लाग्न सक्छन्। पाइपबाट ग्यास वा LPG उपलब्धताअनुसार खाना पकाउने खर्च फरक हुन्छ; १२ kg LPG सिलिन्डरको सन् २०२५ डिसेम्बरको नियन्त्रित मूल्य 1,253 BDT थियो र LPG मूल्य हरेक महिना बदलिन सक्छ। खाद्य मूल्य मौसम, आयात, बाली र मुद्रास्फीतिअनुसार फरक हुन्छ; Trading Corporation of Bangladesh ले बजार मूल्य प्रकाशित गर्छ र छानिएका अनुदानित परिमाण आपूर्ति गर्छ, तर यो सबैलाई लागू हुने मूल्यको ग्यारेन्टी होइन। यातायात खर्च सवारी साधन र यात्रामा निर्भर हुन्छ; औपचारिक भाडासँगै अनौपचारिक वा स्थानीय सहमतिका सेवा पनि हुन्छन्। ढाका मेट्रोको एकतर्फी यात्राको भाडा 20 BDT बाट सुरु हुन्छ, जबकि निजी सवारीमा इन्धन, दर्ता, कर टोकन, फिटनेस, इजाजतपत्र, मर्मत र पार्किङ खर्च थपिन्छ। स्वास्थ्य खर्चका लागि छुट्टै सञ्चिति चाहिन्छ, किनकि सन् २०२० मा कुल स्वास्थ्य खर्चको 68.5% घरपरिवारले आफ्नै खल्तीबाट तिरेका थिए; यसमा औषधि, परामर्श, निदान, अस्पताल, मातृत्व, आपत्काल र यातायात पर्छन्। शिक्षा खर्चमा भर्ना, दर्ता, परीक्षा, शुल्क, किताब, पोसाक, कोचिङ, आवास, यातायात, खाना र इन्टरनेट समावेश हुन्छन्। HIES 2022 ले औसत मासिक प्रतिव्यक्ति शिक्षा खर्च राष्ट्रिय रूपमा 1,745 BDT, ग्रामीणमा 1,171 BDT र सहरीमा 2,927 BDT मापन गरेको थियो; लागू हुने NCTB विद्यालयका पाठ्यपुस्तक निःशुल्क वितरण गरिन्छन् र लक्षित छात्रवृत्ति सबैलाई उपलब्ध हुँदैन। मोबाइल सेवा, ब्रोडब्यान्ड, उपकरण, मर्मत र ब्याकअप बिजुली सञ्चार बजेटका अङ्ग हुन्; सन् २०२६ जनवरीमा BTCL प्याकेज २० Mbps का लागि प्रतिमहिना 399 BDT देखि १५० Mbps का लागि 1,500 BDT सम्म थिए, तर जडान शुल्क स्थानअनुसार फरक हुन्छ। परिवारको आकार, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र अपाङ्गताले खाना, शिक्षा, स्वास्थ्य र यातायात खर्च एकअर्कासँग जोडेर बढाउन सक्छन्। सन् २०२५–२६ आर्थिक वर्षमा योग्य लाभग्राहीका लागि प्रतिमहिना 650 BDT विधवा भत्ताजस्ता सहायता लक्षित हुन्, सबैका लागि होइनन्। मनोरञ्जन खर्च प्रदायक, सहर, मौसम र आम्दानीअनुसार फरक हुन्छ र HIES मा बाँकी खर्चको वर्गका रूपमा मात्र समावेश छ। यथार्थपरक बजेट घरपरिवारको विवरण र ग्रामीण वा सहरी आधारमानबाट सुरु हुन्छ; त्यसपछि BBS CPI वा HRI तथ्याङ्क, BERC दर, TCB मूल्य र प्रदायकका हालका शुल्कका आधारमा मूल्य अद्यावधिक गर्नुपर्छ। धरौटी, जडान, शैक्षिक वर्षका खर्च, उपकरण, सुसज्जा, स्वास्थ्य घटना र मौसमी खर्च छुट्टै थप्नुहोस्; खाना मुद्रास्फीति, LPG मूल्य परिवर्तन, बिजुलीको तह बदलिने अवस्था, भाडा परिवर्तन, भाडादर परिवर्तन र अप्रत्याशित स्वास्थ्य भुक्तानीको प्रभाव बजेटमा जाँच्नुहोस्।
बङ्गलादेशमा खर्च
बङ्गलादेशमा जीवनयापन खर्च घरपरिवारको आकार, स्थान, आवास, खाना, यातायात, स्वास्थ्य र शिक्षाको आवश्यकतामा निर्भर हुन्छ। सन् २०२२ को HIES अनुसार औसत मासिक घरपरिवार खर्च राष्ट्रिय रूपमा 31,500 BDT, ग्रामीण क्षेत्रमा 26,842 BDT र सहरी क्षेत्रमा 41,424 BDT थियो। यी औसतले सामान्य खर्च देखाउँछन्, न्यूनतम बजेट होइनन्; हालका मूल्य र घरपरिवारविशेषका एकमुष्ट खर्चले तिनलाई अद्यावधिक गर्नुपर्छ।
Tip
बङ्गलादेशको बजेट आफ्नो घरपरिवार र स्थानअनुसार बनाउनुहोस्, राष्ट्रिय औसतलाई मात्र आधार नमान्नुहोस्। आवास, खाना, स्वास्थ्य र यातायातलाई प्राथमिकता दिनुहोस्; त्यसपछि शिक्षा, सञ्चार र अनियमित खर्च थप्नुहोस्। चिकित्सा भुक्तानी, मौसमी मूल्य, LPG परिवर्तन र बिजुलीको खपत तहले निश्चित मासिक योजनाभन्दा बढी खर्च गराउन सक्ने भएकाले छुट्टै सञ्चिति राख्नुहोस्।