Consumers’ Right Protection Act, 2009 भेसळयुक्त, बनावट किंवा कालबाह्य वस्तू आणि औषधे विकणे, निश्चित किंवा दर्शविलेल्या किमतीपेक्षा जास्त आकारणे, खोटी जाहिरात करणे, वजन किंवा मापात फेरफार करणे आणि आश्वासनानुसार वस्तू किंवा सेवा न देणे अशा कृतींना प्रतिबंधित करतो. उत्पादनाच्या लेबलवर साधारणपणे वजन किंवा प्रमाण, घटक, वापराच्या सूचना, कमाल किरकोळ किंमत, उत्पादन किंवा पॅकिंग तपशील आणि कालबाह्यता माहिती असावी. व्यवसायांनी लागू वस्तू किंवा सेवांच्या किमती दर्शवाव्यात. गुन्ह्यानुसार या कायद्यात एक ते तीन वर्षांपर्यंत कारावास, सुमारे Taka 50,000 ते Taka 200,000 दंड आणि जप्ती किंवा confiscation ची तरतूद आहे; पुनरावृत्तीच्या गुन्ह्यांना संबंधित शिक्षेच्या दुप्पटपर्यंत शिक्षा होऊ शकते. Directorate of National Consumers’ Right Protection (DNCRP) आणि National Consumers’ Complaint Centre सर्वसाधारण ग्राहक तक्रारी हाताळतात. पावती किंवा अन्य पुरावा, तक्रारदाराचे पूर्ण नाव, पत्ता व दूरध्वनी तपशील आणि विक्रेता किंवा सेवा-पुरवठादाराची ओळख देणारी माहिती यांसह लेखी किंवा इलेक्ट्रॉनिक तक्रार द्यावी. कारवाईस कारणीभूत घटनेपासून सर्वसाधारण मुदत 30 कामकाजाचे दिवस आहे. DNCRP हेल्पलाइन 16121 चोवीस तास उपलब्ध आहे. तक्रारी nccc@dncrp.gov.bd येथे किंवा ccms.dncrp.com वरील CCMS द्वारेही पाठवता येतात. District Magistrates आणि DNCRP ची विभागीय किंवा जिल्हा कार्यालयेही सहभागी होऊ शकतात. तपासलेल्या DNCRP माहितीत दाखल शुल्क नमूद नाही; मात्र प्रयोगशाळेतील तपासणीसाठी न्यायालय ठेव मागू शकते. DNCRP ची कार्यवाही प्रशासकीय किंवा फौजदारी अंमलबजावणीची प्रक्रिया आहे; त्यामुळे परतावा आपोआप मिळत नाही. तक्रार यशस्वी झाल्यास वसूल झालेल्या दंडाच्या 25% रक्कम तक्रारदाराला दिली जाऊ शकते; तक्रारदार DNCRP कर्मचारी असल्यास हा अपवाद लागू होतो. ही रक्कम प्रोत्साहन आहे, खरेदीच्या किमतीची हमी असलेली परतफेड नाही. स्वतंत्र दिवाणी दाव्यात Joint District Judge कडे बदलून देणे, परत घेणे, परतावा किंवा सिद्ध आर्थिक नुकसानीच्या पाचपटपर्यंत नुकसानभरपाई तसेच दावा खर्च मागता येऊ शकतो. दिवाणी निर्णयाविरुद्ध अपीलासाठी साधारणपणे 90 दिवसांची मुदत, तर दंडाधिकाऱ्याच्या निर्णयाविरुद्ध अपीलासाठी साधारणपणे 60 दिवसांची मुदत असते. स्वेच्छेने मान्य केलेला प्रशासकीय दंड साधारणपणे पाच कामकाजाच्या दिवसांत भरायचा असतो. आर्थिक तक्रारींसाठी विशेष प्रक्रिया आहे. ग्राहकांनी आधी बँक, वित्त कंपनी किंवा मोबाइल वित्तीय सेवा पुरवठादाराकडे तक्रार करून त्यांचे Complaint Cell वापरावे. उत्तर समाधानकारक नसल्यास Bangladesh Bank Customer Interest Protection Centre शी कामकाजाच्या दिवशी कार्यालयीन वेळेत 16236 वर, bb.cipc@bb.org.bd या ईमेलद्वारे, ऑनलाइन फॉर्मने किंवा छापील अर्जाने संपर्क साधता येतो. अर्जात ओळख व संपर्क तपशील, सविस्तर घटना, पुरवठादाराचे अंतिम उत्तर आणि आधारभूत पुरावे असावेत. केंद्र साधारणपणे अनामिक, स्वाक्षरी नसलेल्या किंवा अपूर्ण तक्रारी, कार्यक्षेत्राबाहेरील बाबी, अधिकार नसलेल्या तृतीय पक्षांच्या तक्रारी किंवा न्यायालयात प्रलंबित प्रकरणे स्वीकारत नाही. परतावा किंवा chargeback ची हमी नसते. ऑनलाइन वस्तू न मिळणे, खोटी ऑफर आणि जास्त आकारणी यांची DNCRP कडे लेखी किंवा CCMS द्वारे तक्रार करता येते. ऑर्डर नोंद, पेमेंट पुष्टी, विक्रेत्याची ओळख, वितरण माहिती, संदेश आणि नकार किंवा वस्तू न मिळाल्याचा पुरावा जतन करा. पेमेंट किंवा मोबाइल वित्तीय वाद पेमेंट पुरवठादाराकडे आणि त्यानंतर Bangladesh Bank कडेही नोंदवा. दूरसंचार किंवा जोडणीच्या तक्रारी आधी सेवा-पुरवठादाराकडे आणि नंतर Bangladesh Telecommunication Regulatory Commission कडे न्याव्यात. संशयित गुन्हेगारी किंवा ऑनलाइन फसवणूक Bangladesh Police कडे Online GD द्वारे नोंदवता येते; आपत्कालीन स्थितीत 999 वापरा. इतर ग्राहक समस्यांसाठी क्षेत्रीय संस्था आहेत. Bangladesh Energy Regulatory Commission प्रत्येक परवानाधारकाकडे तक्रार केंद्र असणे आवश्यक करते; त्यामुळे ऊर्जा तक्रार साधारणपणे पुरवठादाराकडे सुरू करून नंतर BERC कडे दूरध्वनीने किंवा लेखी नेता येते. BERC ग्राहक संपर्कासाठी +880255110308 आणि 09:00–17:00 तसेच chair.berc.bd@gmail.com देते. अन्नसुरक्षा तक्रारी Bangladesh Food Safety Authority कडे 08:00 ते 24:00 उपलब्ध असलेल्या टोल-फ्री 16155 वर करता येतात. Bangladesh Standards and Testing Institution मानके, मापनशास्त्र आणि पॅकेजिंगविषयक तक्रारी 16119 आणि dg@bsti.gov.bd द्वारे हाताळते. Directorate General of Drug Administration अनोंदणीकृत, बनावट, निकृष्ट किंवा खोट्या औषधांबद्दल आणि चुकीच्या पॅकेजिंगबद्दल तक्रारी स्वीकारते. खाजगी आरोग्यसेवा तक्रारींची DNCRP तपासणी करू शकते किंवा ती Ministry of Health अथवा Directorate General of Health Services कडे पाठवू शकते; मात्र तपासलेल्या माहितीत प्रत्येक आरोग्यसेवा वादासाठी DNCRP चा थेट उपाय नमूद नाही. पर्यटन-पुरवठादारांविषयी तक्रारी Bangladesh Tourism Board च्या तक्रार प्रणालीत देता येतात; ती 30 कामकाजाच्या दिवसांचे निवारण लक्ष्य आणि 20 कामकाजाच्या दिवसांची अपील मुदत सांगते. विमान वाहतूक व विमानतळाच्या बाबी Civil Aviation Authority of Bangladesh च्या तक्रार प्रणाली आणि अपीलीय अधिकाऱ्यांकडे जातात. खाजगी बुकिंगचा परतावा किंवा करार-विवाद पुरवठादार, लागू नियामक आणि दिवाणी कायद्याच्या पर्यायांवर अवलंबून असतो; तपासलेल्या माहितीत बांगलादेशासाठी सर्वसाधारण EU-शैलीची पॅकेज-प्रवास रद्दीकरण व्यवस्था स्थापित झालेली नाही. स्थानिक सार्वजनिक वापरातील संज्ञांमध्ये ভোক্তা-অধিকার সংরক্ষণ আইন, ২০০৯, জাতীয় ভোক্তা-অভিযোগ কেন্দ্র, ভোক্তা-বাতায়ন आणि CCMS यांचा समावेश होतो.
बांगलादेशातील ग्राहक संरक्षण
बांगलादेशातील ग्राहक संरक्षण असुरक्षित वस्तू, खोटी जाहिरात, जास्त आकारलेली किंमत, वस्तू न पोहोचणे आणि पैसे भरलेल्या सदोष सेवांविरुद्ध संरक्षण देते. मुख्य चौकट Consumers’ Right Protection Act, 2009 असून तिची अंमलबजावणी प्रामुख्याने Directorate of National Consumers’ Right Protection करते; बँकिंग, ऊर्जा, अन्न, औषधे, दूरसंचार, पर्यटन आणि विमान वाहतूक तक्रारी क्षेत्रीय संस्था हाताळतात. मुदती, पुराव्याच्या अटी आणि उपलब्ध उपाय समस्येनुसार बदलतात.
Tip
बांगलादेशातील ग्राहक समस्या विक्रेत्याशी अनौपचारिक बोलणी म्हणून नव्हे, तर पुराव्यासह नोंदवलेले प्रकरण म्हणून हाताळा. पुरावे त्वरित जतन करा, वस्तू किंवा सेवेला अनुरूप संस्था निवडा आणि लागू मुदतीत तक्रार दाखल करा. DNCRP चा दंड तुमचे नुकसान आपोआप परत करेल असे समजू नका.