مروری بر تاریخ در آذربایجان

سرزمین‌های آذربایجان امروزی محل زندگی جوامع و قدرت‌های سیاسی بسیاری بوده‌اند. کوه‌ها، دشت‌ها، دره‌های رودخانه‌ای و ساحل دریای خزر شیوه‌های متفاوت زندگی محلی را پدید آوردند، در حالی که تجارت منطقه را به نقاط دوردست پیوند می‌داد. دولت‌های باستانی و اوایل قرون وسطی دژها، سکونتگاه‌ها، مکان‌های مذهبی و سنت‌های نوشتاری بر جای گذاشتند. آلبانی قفقاز (Caucasian Albania) یکی از واحدهای سیاسی مهم تاریخی بود، اما نباید آن را با کشور بالکانِ آلبانی امروزی اشتباه گرفت. در طول قرن‌ها، امپراتوری‌های ایرانی، حکومت عرب‌ها، مهاجرت‌های ترک‌تبار و فرهنگ اسلامی زندگی سیاسی و فرهنگی را تغییر دادند. زبان آذربایجانی به‌تدریج به‌عنوان زبانی ترکی در چارچوب جهانی گسترده‌تر از فرهنگ ایرانی‌مآب و اسلامی شکل گرفت. سلسله‌ها و خانات محلی در دوره‌های گوناگون بر مناطق مختلف حکومت کردند. شروانشاهان به‌ویژه با شروان و باکو پیوند دارند، در حالی که دوره صفوی برای شکل‌گیری دولت‌های منطقه‌ای و گسترش اسلام شیعه دوازده‌امامی اهمیت دارد. در قرن نوزدهم، امپراتوری روسیه پس از جنگ با ایران قاجاری کنترل سرزمین‌های شمال رود ارس را به دست گرفت. اداره جدید، حمل‌ونقل، آموزش، صنعت و مهاجرت جامعه را تغییر دادند و باکو به شهری بزرگ در صنعت نفت تبدیل شد. جمهوری دموکراتیک آذربایجان در سال 1918 تأسیس شد و پیش از آغاز حکومت شوروی برای مدت کوتاهی دوام آورد. از این جمهوری به‌دلیل حکومت پارلمانی، نهادهای دولتی و تلاش اولیه برای ساختن جمهوری مدرن یاد می‌شود. آذربایجان به‌عنوان یک جمهوری شوروی، صنعتی‌شدن، آموزش همگانی، نهادهای عمومی سکولار، سرکوب سیاسی و کنترل شدید مرکزی را تجربه کرد. دوره شوروی همچنین بر زبان، زندگی شهری، مرزها و روابط میان جوامع تأثیر گذاشت. آذربایجان در سال 1991 استقلال خود را دوباره به دست آورد. پایان اتحاد شوروی، دولت‌سازی، آوارگی و درگیری بر سر قره‌باغ، کشور مدرن را عمیقاً شکل دادند و همچنان بخش‌های حساسی از حافظه شخصی و ملی هستند.