Պատմությունը Հայաստանում

Հայոց պատմությունը ձևավորվել է Հայկական բարձրավանդակում և դրա շուրջ՝ մի տարածաշրջանում, որն ավելի ընդարձակ է, քան այսօրվա Հայաստանի Հանրապետության սահմանները։ Պատմական հայրենիքի և ժամանակակից պետության այս տարբերությունն էական է հայկական ինքնությունը հասկանալու համար։ Հնագույն պետություններն ու մշակույթները դարերի ընթացքում ձևավորել են տարածաշրջանը։ Ուրարտուն տարածքի հետ կապված կարևոր վաղ թագավորություն էր, իսկ ավելի ուշ հայկական թագավորություններն այստեղ ձևավորեցին իրենց քաղաքական ու մշակութային ավանդույթները։ Հայաստանը գտնվում էր հզոր հարևան կայսրությունների միջև և հաճախ ապրում էր փոփոխվող սահմանների, դաշինքների, պատերազմների ու օտար տիրապետության պայմաններում։ Հայկական ինքնակառավարման ժամանակաշրջանները փոխարինվում էին ավելի մեծ տերությունների իշխանության շրջաններով։ Չորրորդ դարի սկզբին քրիստոնեության ընդունումը դարձավ պատմական կարևոր շրջադարձ։ Եկեղեցիները, վանքերը, ձեռագրերը և կրոնական կրթությունը օգնեցին պահպանել մշակույթը քաղաքականապես բաժանված ժամանակաշրջաններում։ Հինգերորդ դարի սկզբին ստեղծված հայկական այբուբենը ամրապնդեց կրթությունը, պաշտամունքը, գրականությունն ու պատմական հիշողությունը։ Գրավոր հայերենը դարձավ մշակութային շարունակականության գլխավոր հենասյուներից մեկը։ Առևտրի, աշխատանքի, հալածանքների և տեղահանության միջոցով հայկական համայնքներ ձևավորվեցին նաև հայրենիքից դուրս։ Դրա արդյունքում առաջացավ մեծ ու բազմազան սփյուռք, որը Հայաստանի հետ կապված է մշակութային, ընտանեկան, կրոնական և քաղաքական կապերով։ Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանությունը (Armenian Genocide) հանգեցրեց զանգվածային սպանությունների, տեղահանության, ունեզրկման և աշխարհով մեկ ցրման։ Այն կենտրոնական տեղ ունի հայկական ընտանեկան հիշողության մեջ և պետք է քննարկվի ճշգրտությամբ, զգուշությամբ ու կորստի նկատմամբ հարգանքով։ Արևելյան Հայաստանը դարձավ Խորհրդային Միության մաս և գոյություն ունեցավ որպես Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն։ Խորհրդային իշխանությունը բերեց արդյունաբերացում, քաղաքների աճ, զանգվածային կրթություն և մշակութային հաստատություններ, ինչպես նաև քաղաքական վերահսկողություն, բռնաճնշումներ ու կրոնի սահմանափակումներ։ Ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետությունը անկախացավ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո։ Անկախությունից ի վեր նրա պատմությունն ընդգրկում է պետականաշինություն, տնտեսական փոփոխություններ, միգրացիա, քաղաքացիական բանավեճեր և անվտանգության ու ավելի լայն տարածաշրջանի հետ կապված հակամարտություններ։ Հայոց պատմությունը տառապանքի կամ գոյատևման մեկ պարզ պատմություն չէ։ Այն ներառում է նաև գիտություն, ճարտարապետություն, առևտուր, երաժշտություն, գյուղատնտեսություն, քաղաքական կյանք, ստեղծագործականություն և անցյալի հիշողության շուրջ շարունակվող քննարկումներ։