Дар Афғонистон саршумории боэътимоди ҷории динӣ вуҷуд надорад. Тибқи арзёбиҳо, беш аз 99 фоизи аҳолӣ мусулмонанд. Аксари мусулмонон суннӣ буда, пайрави суннати ҳанафӣ мебошанд; арзёбии ҳиссаи аҳолии шиъа аз тақрибан 11 то 29 фоиз фарқ мекунад. Бисёр ҳазораҳо шиъаанд, ҳарчанд баъзеашон суннӣ мебошанд. Исмоилиён махсусан дар Бадахшон ва қисматҳои марказӣ ва шимолии Афғонистон зиндагӣ мекунанд. Ҷамоатҳои сикҳ ва ҳинду хеле хурданд; барои соли 2023 шаш ҳинду ва барои соли 2025 тақрибан 100 сикҳ гузориш шуда буд, ҳарчанд ин рақамҳо номуайянанд. Барои аҳолии масеҳиён, баҳоӣ ё аҳмадиён рақами боэътимод вуҷуд надорад; бисёре аз аъзои ин гурӯҳҳо пинҳонӣ зиндагӣ мекунанд ё муҳоҷират кардаанд. Масҷидҳо, рӯҳониёни хусусӣ, шӯроҳои уламоро ва мактабҳои Қуръон ҳаёти диниро ташаккул медиҳанд. Амалҳои маъмул намозҳои ҳаррӯза, намози ҷумъа, рӯзаи моҳи Рамазон, Иди Фитр, Иди Қурбон ва таълими Қуръонро дар бар мегиранд. Намозҳои дастаҷамъонаи мардон назорат шуда, аз нигоҳи динӣ ҳатмӣ шумурда мешаванд. Вобаста ба макон, занон бо талаботи ҳиҷоб, ҳамроҳии маҳрам ва ҷудоии гендерӣ рӯбарӯ мешаванд; дастрасӣ ба масҷид метавонад маҳаллӣ маҳдуд карда шавад. Ибодати шиъаҳо асосан дар масҷидҳои шиъа ё ба таври хусусӣ сурат мегирад, дар ҳоле ки маросимҳои оммавӣ ва чорабиниҳои Ошуро дар чанд вилоят халалдор ё манъ шудаанд. Соли 2026 рӯҳониёни шиъа дар ҳадди ақал ҳашт вилоят барои риоя накардани рӯзи Иди Қурбоне, ки Толибон аз рӯи тақвими ҳанафӣ муайян карда буданд, боздошт шуданд. Толибон даъвои таъсиси Аморати Исломӣ доранд ва тафсири ҳанафии сунниро асоси низом муаррифӣ мекунанд. Аммо чаҳорчӯбаи ҳуқуқии ягона ва пайваста татбиқшаванда вуҷуд надорад; қонунҳои пешина танҳо ба шарте амал мекунанд, ки тибқи ин тафсир бо шариат мухолифат надошта бошанд. Вазорати таблиғи фазилат ва пешгирӣ аз разилат, аз ҷумла, либос, садои занон дар ҷойҳои ҷамъиятӣ, ҷудоии гендерӣ, муҳтавои расонаҳо ва иштироки мардон дар намозҳои дастаҷамъонаро назорат мекунад. Дар бисёр вилоятҳо нозирони мард кор мекунанд ва метавонанд ҳабс, зарар ба молу мулк ё ирсол ба судро амр кунанд. Динро тарк кардан, аз ислом ба дини дигар гузаштан, танқиди ошкори дин ва изҳори оммавии масеҳӣ, баҳоӣ ё аҳмадӣ хатари бениҳоят баланди таъқиб ва ҷазо доранд. Амалияи гуногуни шиъа низ хатарҳои назаррас дорад; Давлати исломӣ дар Хуросон махсусан ба шиъаҳо ва ҳазораҳо ҳамла мекунад. Ақаллиятҳои динӣ дастрасии ошкоро ва боэътимоди ҳифзшуда ба ибодат надоранд. Ҷамоатҳои шиъа ва исмоилӣ аз фишор, боздошт ва оворагӣ хабар медиҳанд. Соли 2025, тибқи Гузоришгари вижаи СММ, ҳадди ақал 50 марди исмоилӣ дар Бадахшон маҷбуран ба равияи суннӣ гузаронида шуданд. Муҳтавои шиъа аз фиқҳ, мактабҳо, донишгоҳҳо ва маводи таълимӣ хориҷ карда шуд. Соли 2024 Вазорати маориф дар маҷмӯъ 21,257 маркази таълими исломиро гузориш дод. Нақшаи таълимии ягона барои мактабҳо ва мактабҳои Қуръон пешбинӣ шуда буд, ки дар он фанҳои исломӣ қариб нисфи вақти таълимро ташкил диҳанд. Духтарони синфи шашум ва болотар ва занон дар таҳсилоти олӣ аз дастрасии мунтазами таълим маҳрум мемонанд; дастрасии духтарон ба мактабҳои Қуръон низ бештар маҳдуд мешавад. Дар таҳсилоти олӣ соли 2025 фанҳое, аз ҷумла таърихи дин, хориҷ карда шуданд ва хориҷ кардани 679 китобу мавод ба нақша гирифта шуд. Идҳои динӣ ва рӯйдодҳои зиндагӣ низ таҳти назоратанд. Рамазон, намозҳо ва соатҳои кори тиҷорат назорат мешаванд. Дар тӯй ва маросими дафн талаботи динӣ ва маҳдудиятҳо нисбат ба хароҷоти аз ҳад зиёд татбиқ мешаванд. Одатан никоҳи исломиро муллои аз ҷониби давлат иҷозатдодашуда мегузаронад; тасдиқи судӣ ва гирифтани дафтарчаи сабз ё сафеди никоҳ мумкин аст. Хароҷот ва муҳлат аз мулло ё суд вобастаанд. Дар байни сунниҳо ва шиъаҳо издивоҷ кардан дар ҷойҳое, аз ҷумла Пактия, Нимрӯз ва Бадахшон, маҳаллӣ манъ шудааст. Барои ҳаҷ, сабти ном ҳар сол дар Кобул ва вилоятҳо тавассути идораҳои дахлдори Вазорати ҳаҷ ва умра сурат мегирад. Дастрасӣ, квота, пардохт ва шаҳодатномаҳои эмкунӣ ва саломатӣ аз мавсими дахлдор ва қоидаҳои Арабистони Саудӣ вобастаанд; арзиши он барои ҳар нафар дар соли 2025 AFN 282,090 ва соли 2026 AFN 266,400 буд, бо квотаи 30,000 нафар барои соли 2025. Бо шӯроҳои шиъа, ҳинду ва сикҳ вохӯриҳо ва ҳамкориҳои алоҳида оид ба маконҳои динӣ ва ҷашнҳо сурат мегиранд. Аммо механизми мустақил, баробар ва муассири ҳимояи муколамаи байнидинӣ ҳуҷҷатгузорӣ нашудааст. Аз ин рӯ озодии воқеии динӣ сахт аз мансубияти динӣ, минтақа, намоёнии амалия ва вазъи амниятӣ вобаста аст.
Дин дар Афғонистон
Тибқи арзёбиҳои дастрас, беш аз 99 фоизи аҳолии Афғонистон мусулмонанд ва суннати ҳанафии суннӣ бартарӣ дорад. Шиаҳо, исмоилиён, ҳиндуҳо, сикҳҳо, масеҳиён, баҳоӣ, аҳмадиён ва афроди бедин гурӯҳҳои хурд ё мутамаркази минтақавӣ мебошанд. Амалияи динӣ, дастрасӣ ба таҳсил ва баёни оммавиро низоми амалии исломӣ ва шароити амнияти маҳаллӣ сахт муайян мекунанд.
Tip
Фаъолияти диниро дар Афғонистон пеш аз ҳама аз рӯи дастрасии маҳаллӣ ва амнияти шахсӣ ба нақша гиред. Амалияи суннии ҳанафӣ одатан дастрасии бештар дорад, дар ҳоле ки амалияи шиъа, исмоилӣ, ғайрисуннӣ ё бедин метавонад хатарҳои хеле баландтар дошта бошад. Пеш аз сафар, издивоҷ, қарори таҳсил ё чорабинии оммавии динӣ талабот, хароҷот ва маҳдудиятҳоро муайян кунед.