Ҳуқуқи ҷиноятӣ дар Афғонистон

Заминаи кунунии ҳуқуқи ҷиноятӣ асосан бо Фармони № 12 аз 5 январи соли 2026 шакл мегирад; Суди олӣ онро 7 январ паҳн кард ва моҳи майи 2026 ҳамчун шумораи 1486-и рӯзномаи расмӣ нашр шуд. Фармон 119 модда дорад ва татбиқи онро ба судҳои Аморати Исломии Афғонистон вогузор мекунад. Конститутсияи соли 2004 ва қонунҳои давраи ҷумҳурӣ барои амалияи ҷорӣ заминаи боэътимод нестанд, ҳарчанд қонунҳои меросмонда метавонанд нақш дошта бошанд. Ин тасниф мавқеи таҳқиқшуда то 4 сентябри соли 2026-ро тавсиф мекунад; пеш аз ҳар қарори мушаххас матнҳо ва татбиқи онҳоро бояд бозсанҷид. Парвандаҳои ҷиноятӣ одатан дар судҳои зинаи аввал, судҳои кассатсионӣ ва Суди олии амалкунанда баррасӣ мешаванд. Палатаи ҷиноятии он баррасии парвандаҳои вилоятҳоро идома медиҳад. Гуфта мешавад, судҳо ва воҳидҳои махсуси давраи ҷумҳурӣ барҳам дода ё ба таври назаррас тағйир дода шудаанд. Полис ва ниҳодҳои амниятӣ тафтиш мегузаронанд; Раёсати умумии иктишоф низ метавонад дар боздошт ва нигоҳдорӣ иштирок кунад. Расмиёт, бозбинии боздошт, занҷираи нигоҳдории далелҳо, нақши додситонӣ ва ҳимоя аз иқрори маҷбурӣ шаффофияти кам доранд. UNAMA боздоштҳои худсарона, нигоҳдорӣ ва шиканҷа ё муносибати бади дигарро ҳуҷҷатгузорӣ кардааст. Ҷиноятҳои фаро гирифташуда, аз ҷумла, куштор, осеби ҷисмонӣ, дуздӣ, муносибатҳои ҷинсии берун аз никоҳ, амалҳои ҳамҷинсгароёна, машрубот, қимор, маводи нашъаовар, нақзи қоидаҳои ҷамъиятӣ ё ахлоқӣ, танқиди мақомот ё сиёсати онҳо, сохтакорӣ, омехтани мол, фаъолияти беиҷозат ва киштукор, қочоқу интиқоли маводи нашъаоварро дар бар мегиранд. Фармони № 12, аз ҷумла, барои васеъ кардани ҷавобгарии ҷиноятӣ нисбат ба танқиди мақомоти амалкунанда ва сиёсати онҳо пешбинӣ шудааст. Барои донистани ҷиноятҳои дақиқ ва талаботи далел, матни аслӣ ба дарӣ ё пашту эътибори асосӣ дорад. Истилоҳҳои асосии ҷазо ҳадд, қасос ё ҷуброни баробар (қисос), ҷазои салоҳдидӣ (таъзир) ва ҷуброни хун (дия) мебошанд. Қисос пас аз куштор ё осеби ҷиддӣ метавонад интиқом, ҷуброни молӣ ё бахшиши хонаводаи ҷабрдидаро дар бар гирад. Вобаста ба парванда таъзир метавонад машварат ё огоҳӣ, даъватнома, боздошт, ҷазои ҷисмонӣ ва нобуд кардани молу мулкро дар бар гирад. Қатлҳои оммавӣ ва тозиёназанӣ ҳуҷҷатгузорӣ шудаанд. Соли 2025 UNAMA ҳадди ақал 943 мавриди ҷазои ҷисмонии судиро сабт кард, аз ҷумла панҷ писар ва шаш духтар; дар семоҳаи чорум ҳадди ақал 287 маврид буд. Дар гузориши семоҳаи чорум UNAMA аз 15 августи соли 2021 инҷониб дувоздаҳ қатли оммавиро ҳуҷҷатгузорӣ карда буд. Идораи зиндонҳо барои иҷрои ҷазоҳои ҷиноятӣ ва марбут ба ислоҳ, инчунин бозсозӣ ва ҳамгироии дубора масъул аст. Тибқи маълумоти дастрас, дар охири январи соли 2025 тақрибан 25,500 нафар нигоҳ дошта мешуданд, аз ҷумла тақрибан 1,900 зан, 450 кӯдаки ҳамроҳ ва 1,400 ноболиғ. Дастрасӣ ба зиндонҳо тавассути боздидҳои UNAMA ва OHCHR беҳтар шудааст, аммо ин расмиёти яксонро дар саросари кишвар исбот намекунад. Ҷабрдидагон метавонанд ба полис, судҳо, хадамоти ёрии ҳуқуқии Вазорати адлия, Вазорати амр ба маъруф ва наҳй аз мункар ё ҷиргаҳо ва шӯроҳои маҳаллӣ муроҷиат кунанд. Миёнаравии полис, судҳо, мақомоти адлия ё намояндагони ҷомеа дар мавриди зӯроварӣ нисбат ба занон ва парвандаҳои ҷиддӣ низ рух медиҳад. Он ҷавобгарии боэътимоди ҷиноятиро иваз намекунад ва метавонад, бахусус дар мавриди зӯроварии гендерӣ, фишор ба вуҷуд орад. Дастрасии занон ба ниҳодҳои расмии ҳалли баҳсҳо назаррас камтар аз мардон аст; машваратҳои охири соли 2025 рақамҳои 14 фоизро барои занон ва 53 фоизро барои мардон гузориш карданд. Мурофиаҳои ғайрирасмиро асосан мардон назорат мекунанд ва онҳо барои ҳар шахси осебдида бехатар ё мувофиқ нестанд. Раёсати ёрии ҳуқуқии Вазорати адлия метавонад ба гумонбарон, айбдоршавандагон ва ҷабрдидагони камбизоат машварат ё намояндагии ройгон пешниҳод кунад. Дархост ва арзёбии эҳтиёҷ пешбинӣ шудаанд; рақами хати тамос 188 аст. Дастрасии воқеӣ аз минтақа вобаста буда, заноне, ки ба ҳайси мушовири ҳуқуқӣ ё ҳуқуқшинос кор мекунанд, бо маҳдудиятҳои ҷиддӣ рӯбарӯянд. Миёнаи боэътимоди саросарӣ барои хароҷот ё давомнокии мурофиа вуҷуд надорад. Барои кӯдакон Кодекси ҷиноятии меросмондаи соли 2017 ҳадди ақали синни ҷавобгарии ҷиноятиро 12 сол муқаррар карда, кафолатҳои махсуси мурофиавӣ ва роҳҳои алтернативиро пешбинӣ мекунад. Маълум нест, ки ин қоидаҳо ҳоло пайваста иҷро мешаванд ё не. Чунин менамояд, ки судҳои ноболиғон барҳам дода ё кам шудаанд, аммо марказҳои ислоҳӣ ва бозсозии ноболиғон ҳанӯз ҳуҷҷатгузорӣ мешаванд. Ҷудо нигоҳ доштан аз калонсолон, муайян кардани синну сол ва ҳуқуқҳои мурофиавии ба кӯдак мувофиқ дар ҳама ҷо боэътимод кафолат дода намешаванд. Ҳуқуқи ҷиноятии роҳу нақлиёт бар Қонуни ҳаракат асос ёфта, иҷозатномаҳо, шаҳодатномаҳои ронандагӣ, полиси роҳ, интиқоли мусофир ва бор, ҷуброн, суғурта, пардохт ва ҷазоро дар бар мегирад. Раёсати ҳаракати роҳ ё полиси роҳ масъул аст. Ҷадвали кунунии ҷазоҳо, расмиёти шикоят ва амалия дар вилоятҳо боэътимод нашр нашудаанд. Талаботи ҷуброни шаҳрвандӣ пурра ба мурофиаи ҷиноятӣ дохил намешаванд. Барои ҷиноятҳои рақамӣ моддаҳои 851 то 879-и Кодекси ҷиноятӣ, ки тавассути Вазорати алоқа дастрасанд, дастрасии беиҷозат, тағйири система ё додаҳо, нармафзори зараровар, сохтакорӣ ва қаллобии электронӣ, дуздии рақамӣ, технологияҳои иттилоотии мамнӯъ, терроризми рақамӣ, ҷосусӣ, порнография ва SIM-кортҳои ғайриқонуниро фаро мегиранд. Барои чанд ҷиноят ҳабси миёнамуҳлат ё ҷаримаи 60,000 то 300,000 AFN нишон дода шудааст; барои порнография ҷазо то ду соли зиндон ё 60,000 то 120,000 AFN аст. Пас аз Фармони № 12 амалкунанда мондани ин муқаррарот қатъиян муайян нашудааст. Афғонистон узви Паймони байналмилалӣ оид ба ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ, Конвенсия зидди шиканҷа, Конвенсия оид ба ҳуқуқи кӯдак ва Конвенсия дар бораи барҳам додани ҳама шаклҳои табъиз нисбат ба занон мебошад; гузоришҳои байналмилалӣ Фармони № 12 ва ҷазои ҷисмониро бо ин уҳдадориҳои ҳуқуқи инсон номувофиқ арзёбӣ мекунанд.