Конститутсияи соли 2004 боздошта шудааст. Қонунҳои пешина пурра расман бекор карда нашудаанд, аммо эътибор ва тафсири амалии онҳо норӯшан аст. Вазорати адлияи амалкунандаи де-факто моҳи апрели 2026 гуфт, ки аз соли 2021 дар маҷмӯъ 175 санади қонунгузорӣ, аз ҷумла 17 қонун, 72 фармон, 61 амр, 11 роҳнамо, 6 расмиёт ва 2 санади сиёсатро нашр кардааст. Барои масъалаҳои шартнома, қарз, қарзгирӣ, иҷора, молу мулк ва оила шахсони манфиатдор метавонанд ба идораи даъвоҳои ҳуқуқӣ (Ҳуқуқ) ё раёсати адлия аризаи хаттӣ диҳанд. Ҳуқуқ аввал кӯшиш мекунад оштӣ диҳад, ҳуҷҷат ҷамъ мекунад ва парвандаи ҳалнашударо ба суди салоҳиятдор мефиристад. Сохтори расмии судӣ судҳои зинаи аввал, апеллятсионӣ ва Суди олиро дар бар мегирад; ба қозиён уламои ҳуқуқи динӣ (муфтиҳо) машварат медиҳанд. Аммо мурофиа, арзёбии далел, шикоят ва иҷро яксон нестанд ва таъхирҳо маъмуланд. Барои замин санадҳои судӣ, сабти андоз ва кадастр, инчунин бойгонии замини Аразӣ (Аразӣ) далели расмӣ шумурда мешаванд; санади урфӣ, донишҳои маҳаллӣ ва тасдиқи динӣ ё ҷамъиятӣ низ истифода мешаванд. Низоми боэътимоди бақайдгирии миллии замин ё кадастри ягонаи ҷорӣ ҳуҷҷат нашудааст, бинобар ин баҳсҳои молу мулк зуд-зуд сар мезананд. Судҳои пешини оилавӣ ба судҳои шаҳрвандӣ ҳамроҳ шуданд. Фармони соли 2021, аз ҷумла, ризоияти занон ба издивоҷ ва ҳуқуқи мероси онҳоро эътироф мекунад, аммо татбиқ дар минтақаҳо хеле фарқ мекунад; Фармони №18, ки 14 майи 2026 нашр шудааст, ҷудоии судии ҳамсаронро дар 31 модда танзим мекунад. Мардон ҳоло ҳам метавонанд яктарафа талоқ диҳанд, дар ҳоле ки занон барои ҷудоии судӣ бояд аз роҳи маҳдудтар истифода баранд. Мушкилоти ҷиддии амалӣ дар дастрасӣ ба мерос ва сабти молу мулк ба номи занон ҳуҷҷат шудааст; UNAMA аз апрел то июни 2025 дар маҷмӯъ 2,602 масъалаи марбут ба маҳр (Маҳр)-ро сабт кард. Шӯроҳои қабилавӣ ё ҷамъиятӣ (Ҷирга), шӯроҳои машваратӣ (Шӯро), шӯрои пирон, уламои динӣ (Уламо) ва миёнаравии оилавӣ аксар вақт баҳсҳоро тезтару арзонтар ҳал мекунанд, аммо бетарафӣ, ҳуҷҷатгузорӣ, шикоят ё иҷрои расмиро яксон таъмин намекунанд. Машварати ҳуқуқӣ бо рақами 188 ройгон аст; ёрии ҳуқуқии давлатӣ низ баъди ариза ва арзёбии имконияти молиявӣ бояд ройгон бошад. Занон метавонанд махсусан осебпазир бошанд, зеро маҳдудияти ҳаракат, талаботи ҳамроҳии мард ва дастрасии кам ба намояндагӣ ё ҷамъоварии далелҳо вуҷуд дорад; занони қозӣ ва ҳуқуқшинос аз низоми расмӣ хориҷ шудаанд. Пардохти ягонаи судӣ ва муҳлати боэътимоди мурофиавӣ ҳуҷҷат нашудаанд. Вазорати адлия мегӯяд, иҷрои қарорҳои ниҳоии шаҳрвандӣ, тиҷоратӣ ва оилавӣ 20 рӯз мегирад, аммо бо назардошти фарқиятҳои амалӣ ин гуфта муҳлати кафолатнок барои ҳар парванда нест.
Ҳуқуқи шаҳрвандӣ дар Афғонистон
Ҳуқуқи шаҳрвандӣ дар Афғонистон муносибатҳои ҳуқуқии хусусии байни одамон ва ташкилотҳоро танзим мекунад. Он шахс, шартнома, молу мулк, оила, мерос, масъулият, мурофиаи судӣ ва иҷрои қарорҳоро фаро мегирад. Низом пароканда аст: Кодекси шаҳрвандии соли 1977 ва Кодекси мурофиаи шаҳрвандии пешин ҳамчун истинод боқӣ мондаанд, аммо тибқи гузоришҳои СММ онҳо дар амал дар саросари кишвар боэътимод татбиқ намешаванд; қоидаҳои бар асоси шариат, фармонҳо ва дастурҳои қисман нашрнашуда ё шифоҳӣ амалияро шакл медиҳанд.
Tip
Ҳуқуқи шаҳрвандиро дар Афғонистон ҳамчун раванди ягонаи саросарӣ баррасӣ накунед. Аввал ҳамаи ҳуҷҷатҳоро ҳифз кунед, сипас муайян намоед, ки барои ҳадафи шумо Ҳуқуқ, раёсати адлия, суд ё миёнаравии маҳаллӣ мувофиқ аст. Агар иҷрои расмӣ, шикоят ё далели боэътимоди моликият лозим бошад, созиши ғайрирасмӣ танҳо одатан кофӣ нест.