Asili nchini Tanzania

Mandhari ya asili ya Tanzania yanajumuisha savana na mfumo wa uhamaji wa wanyama wa Serengeti-Ngorongoro, misitu ya miombo kusini na magharibi, misitu ya milimani ya Tao la Mashariki, Bonde Kuu la Ufa, Mlima Kilimanjaro, Mlima Meru, mandhari ya volkeno ya Ngorongoro, Ziwa Tanganyika, Ziwa Victoria, Ziwa Natron, tambarare za mafuriko ya mito, maeneo oevu ya Ramsar na pwani ya Bahari ya Hindi. Mifumo ikolojia ya pwani inajumuisha miamba ya matumbawe, nyasi baharini, mikoko na misitu ya pwani. Inasaidia aina kama tembo, faru weusi, mbwa mwitu wa Kiafrika, duma, twiga, simba, viboko, mamba, sokwe, kasa wa baharini na ndege wanaohama. Tanzania pia huhifadhi aina adimu na zinazopatikana eneo hilo pekee, zikiwemo tumbili mangabey mwenye kishungi wa Sanje, kipunji na coelacanth. Ulinzi wa asili umegawanywa katika mifumo kadhaa badala ya kuwa chini ya mamlaka moja. Wizara ya Maliasili na Utalii hutoa usimamizi wa kitaifa. Mamlaka ya Hifadhi za Taifa Tanzania husimamia hifadhi za taifa, Mamlaka ya Hifadhi ya Ngorongoro husimamia Eneo la Hifadhi ya Ngorongoro, na Mamlaka ya Usimamizi wa Wanyamapori Tanzania husimamia mapori ya akiba, maeneo yaliyodhibitiwa ya wanyamapori na maeneo ya usimamizi wa wanyamapori. Wakala wa Huduma za Misitu Tanzania husimamia hifadhi za misitu, hifadhi za misitu ya asili, mikoko na hifadhi za nyuki. Kitengo cha Hifadhi za Bahari na Akiba za Bahari husimamia maeneo yaliyohifadhiwa ya baharini, yakiwemo hifadhi za bahari na akiba za bahari. Zanzibar, Mamlaka ya Usimamizi wa Mazingira Zanzibar hudhibiti masuala ya mazingira, ilhali Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar husimamia maeneo ya uhifadhi wa bahari na maeneo mengine ya asili yaliyohifadhiwa. Tanzania imeorodhesha hadharani hifadhi 21 za taifa kupitia mamlaka ya hifadhi za taifa, ilhali nyaraka za ada zimewahi kuwa na orodha ya maeneo 22. Taarifa za sasa za hifadhi na ada zinapaswa kukaguliwa kwa eneo mahususi. Ulinzi wa misitu unajumuisha takriban hifadhi za misitu 465 na hifadhi za misitu ya asili 25 ndani ya mfumo mpana wa hifadhi unaofunika takriban hekta milioni 14.5. Hifadhi za misitu ya asili kwa ujumla hutanguliza utafiti, elimu na utalii wa asili na haziruhusu uchimbaji wa kawaida wa miti au wanyamapori. Ulinzi wa bahari unajumuisha maeneo 18 yaliyohifadhiwa ya baharini: hifadhi tatu za bahari na akiba 15 za bahari. Ghuba ya Menai, Kisiwa cha Mnemba na Mkondo wa Pemba ni mifano muhimu Zanzibar. Tanzania pia ina maeneo matatu ya asili ya Urithi wa Dunia wa UNESCO na eneo moja mchanganyiko la urithi wa kitamaduni na asili, pamoja na maeneo manne oevu ya Ramsar yanayofunika takriban hekta 4,868,424. Shughuli zinajumuisha kutazama wanyamapori, kuangalia ndege, kupiga picha, kuweka kambi, kutembea matembezi marefu, kupanda milima, kufuatilia sokwe, kuendesha mitumbwi, kayak, safari za puto, uvuvi wa michezo na kuendesha baiskeli. Mamlaka ya Usimamizi wa Wanyamapori Tanzania pia hudhibiti shughuli kama uwindaji wa watalii, matumizi ya nyama ya porini na matumizi mengine ya wanyamapori. Maeneo ya usimamizi wa wanyamapori yanaweza kuunganisha uhifadhi, ushiriki wa vijiji, ugawanaji wa manufaa na shughuli za kujipatia kipato, lakini uwindaji, uvuvi, ukusanyaji wa nyenzo za kibayolojia na uondoaji wa mazao ya misitu si shughuli huru moja kwa moja. Kategoria ya eneo na kibali, leseni au haki ya matumizi inayohitajika huamua kinachoruhusiwa. Hifadhi za Taifa Tanzania kwa kawaida hutumia mifumo ya kuweka nafasi mtandaoni na malipo ya GePG. Ada za uhifadhi hutumika kwa kipindi cha saa 24, na ada za shughuli, mwongoza, lango na gari hutofautiana kwa hifadhi na shughuli. Nyaraka za ada zilizochunguzwa kwa utafiti huu zilihusu mwaka wa fedha 2023/24 na zilisemekana kuwa halali hadi Juni 2024, kwa hiyo bei za sasa lazima zithibitishwe kabla ya kuweka nafasi. Nyaraka hizo zilitaja kiingilio cha bure kwa watoto walio chini ya miaka mitano na ada ya mtoto kwa umri wa miaka mitano hadi kumi na tano, huku kategoria za upatikanaji zikitofautisha vitambulisho vya Jumuiya ya Afrika Mashariki, hadhi ya mkazi na vibali vya wahamiaji. Ngorongoro, hifadhi za misitu, maeneo ya bahari na maeneo ya usimamizi wa wanyamapori yanaweza kutumia mipango tofauti ya kuweka nafasi, waongoza, vibali na ada; masharti ya mamlaka husika au mtoa huduma aliyeidhinishwa ndiyo hutumika. Wanyama wa porini hubaki hatari hata ndani ya maeneo ya wageni yanayosimamiwa. Wageni wanapaswa kukaa mbali nao, kutoawalisha wala kupiga kelele, kufuata vikomo vya mwendo, kubaki kwenye barabara zinazoruhusiwa na kutumia kambi zilizotengwa. Matembezi ya miguu yanahitaji njia zilizowekwa alama na mgambo mwenye silaha. Shughuli za majini zinahitaji jaketi la kujiokoa na mwongoza. Shughuli za milimani zinahitaji kuzoea mwinuko taratibu, maji ya kutosha na mwongoza; kwa mujibu wa kanuni za utafiti zilizotolewa, watoto walio chini ya miaka kumi na miwili hawapaswi kupelekwa juu ya mita 3,000. Kufuatilia sokwe kunahitaji mwongoza, hakuruhusu watu wagonjwa na hakuingizi watoto walio chini ya miaka kumi na mitano. Mamba, viboko, ugonjwa wa mwinuko, mvua kubwa, mafuriko, moto na ukame vinaweza kuleta hatari zaidi. Ulinzi wa asili pia huleta migogoro kuhusu ardhi, upatikanaji na riziki. Mgogoro kati ya watu na wanyamapori unaweza kusababisha uharibifu wa mazao, mifugo au mali, majeraha au vifo, hasa karibu na maeneo yaliyohifadhiwa, korido za wanyamapori, maeneo ya kutawanyika na mikondo ya maji. Makazi, kilimo, malisho na miundombinu vinaweza kuzuia korido. Mkakati wa kitaifa wa Tanzania hushughulikia uzuiaji, mwitikio wa haraka na fidia au mifumo ya kifuta jasho, huku mkakati wa maeneo ya usimamizi wa wanyamapori ukisisitiza ulinzi wa eneo, ugawanaji wa manufaa na shughuli za kuzalisha mapato. Migogoro mingine inahusu utalii na uwekezaji dhidi ya uadilifu wa makazi ya viumbe, uvuvi na uchimbaji wa rasilimali dhidi ya maeneo ya bahari yasiyoruhusu uvunaji, matumizi ya misitu na uzalishaji wa mkaa dhidi ya ulinzi wa vyanzo vya maji, na usafirishaji haramu wa wanyamapori dhidi ya utekelezaji wa sheria. Miradi iliyo kwenye kategoria zilizowekwa inahitaji tathmini ya athari kwa mazingira kabla ya ujenzi au ufadhili wa mradi. Mchakato wa Baraza la Taifa la Hifadhi na Usimamizi wa Mazingira unaweza kujumuisha usajili, uchunguzi wa awali, uelekezaji na hadidu za rejea, tathmini, mapitio, ushiriki wa umma na cheti cha mazingira. Zanzibar hutumia mfumo wake wa mazingira kupitia Mamlaka ya Usimamizi wa Mazingira Zanzibar. Utafiti wa wanyamapori huratibiwa na Taasisi ya Utafiti wa Wanyamapori Tanzania, ilhali utafiti wa misitu, elimu na huduma za uelewa kuhusu moto huungwa mkono na Wakala wa Huduma za Misitu Tanzania. Kwa utafiti unaohusisha wanyamapori au nyenzo za kibayolojia, mahitaji husika ya kisayansi, vibali na idhini lazima yakaguliwe kabla ya kazi kuanza.