بیشتر مسافران و بارها در تاجیکستان از راه جاده جابه‌جا میشوند. آمار ۲۰۲۴ بیش از یک میلیارد جابهجایی مسافر با روش‌های مختلف را ثبت کرد و سهم حملونقل زمینی ۹۹٫۹٪ بود؛ حملونقل جادهای حدود ۹۵٪ بار را جابه‌جا کرد. وزارت حملونقل سیاست ملی حملونقل و خدمات جادهای را مدیریت میکند و بازرسی دولتی خودرو در وزارت امور داخلی وظایف مهم کنترل وسایل نقلیه و ترافیک را انجام میدهد. دوشنبه نظام حملونقل عمومی ترکیبی از اتوبوس، تراموا برقی و مارشروتکا دارد؛ مارشروتکا یعنی مینیبوس مشترکی که در مسیرهای شهری پرکاربرد حرکت میکند. ارائهدهندگان شهری از ۲۰۱۸ خدمات رسمی اتوبوس و تراموا را گسترش داده‌اند، درحالی‌که برخی خدمات مینیبوس کاهش یافته یا جایگزین شده‌اند. شهرهای دیگر اغلب خدمات اتوبوسی کم‌نظم‌تر و شلوغ‌تری دارند؛ بنابراین مارشروتکا، تاکسی یا خودروی شخصی ممکن است جایگزین عملی‌تری باشد. دوشنبه از کارت‌های کرایه الکترونیکی و دیگر عناصر شهر هوشمند نیز استفاده میکند. کرایه‌های منتشرشده در ۲۰۲۱ برای پرداخت غیرنقدی شامل ۱٫۸۰ سامانی برای اتوبوس، ۱٫۵۰ سامانی برای تراموا برقی و ۲٫۵۰ سامانی برای مارشروتکا بود؛ این ارقام قدیمی‌اند و نباید تعرفه جاری سراسری تلقی شوند. راهآهن در سطح ملی برقرار است، اما در سفرهای روزمره داخلی نقش محدودی دارد. خدمات منتشرشده شامل دوشنبه–تاشکند هفته‌ای یک‌بار، دوشنبه–کانی‌بادام، کولاب–دوشنبه و مسیر روزانه دوشنبه–پخته‌آباد و نیز قطارهای دوربرد به ولگوگراد و مسکو است. خدمات و وضعیت بهرهبرداری به سفر مشخص بستگی دارد. بلیت را می‌توان با کارت بانکی آنلاین خرید، اما کوپن کنترل الکترونیکی بهتنهایی مجوز سوارشدن نیست؛ باید مدرک سفر لازم را نیز ارائه کرد. حملونقل هوایی برای مسافت‌های طولانی گزینه دیگری است، اما برنامه و ساختار کرایه سراسری واحدی ندارد. جاده‌ها مسیر اصلی سفر بینالمللی و حمل بار نیز هستند. گذرگاه‌های بینالمللی نمونه شامل دوستی–ساری‌آسیو با ازبکستان، کرامیک–کرامیک و کیزیل‌آرت–ساریتاش با قرقیزستان، کولما–قراسو با چین و پنج پایین–شیرخان بندر با افغانستان است. مجوزهای جادهای مسافر و بار بینالمللی از طریق e-transport.tj صادر میشوند. قیمت حملونقل جادهای معمولاً با قرارداد توافق میشود؛ تشریفات مرزی، مدارک، مسافت و گذرگاه انتخابی بر هزینه کل و زمان سفر اثر دارند. قانون جاری جمهوری تاجیکستان درباره ترافیک جادهای و مقررات ترافیکی مصوب قطعنامه دولت ۳۲۳ مورخ ۲۹ ژوئن ۲۰۱۷ چارچوب اصلی قانونی را تشکیل می‌دهند. اصلاحات قانون ترافیک جادهای در ۳ ژانویه ۲۰۲۴ و ۱۱ فوریه ۲۰۲۵ ثبت شده‌اند. در تاجیکستان رانندگی از سمت راست جاده است. راننده و سرنشین باید کمربند ایمنی ببندند و راننده و سرنشین موتورسیکلت باید کلاه ایمنی داشته باشند. وسایل نقلیه موتوری، از جمله خودروهای خارجی، مشمول معاینه فنی دولتی سالانه‌اند که مواردی مانند وضعیت فنی، ثبت، معاینه پزشکی مجدد، بیمه اجباری شخص ثالث و مالیات خودرو را پوشش میدهد. وزارت حملونقل برای نبستن کمربند جریمه ۰٫۵ تا ۱ شاخص محاسباتی را اعلام کرده که از ۱ ژانویه ۲۰۲۴ معادل ۳۶ تا ۷۲ سامانی است. پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری در دسترس‌اند، اما زیرساخت پراکنده است و بسته به شهر یا پروژه تفاوت زیادی دارد. کریدور سبز بانک توسعه آسیایی میان دانغره و گلستان ۴۹ کیلومتر است و مسیرهای دوچرخه‌سواری برنامه‌ریزی‌شده، پیاده‌رو، روشنایی، گذرگاه‌های علامت‌گذاری‌شده و امکانات دسترس‌پذیری دارد؛ پایان آن برای ۲۰۳۰ برنامه‌ریزی شده است. در شواهد موجود، سامانه اشتراک دوچرخه سراسری یا شبکه متراکم ملی دوچرخه‌سواری برقرار نشده است. مناطق کوهستانی و پیرامونی به‌ویژه به حملونقل جادهای وابسته‌اند. برنامه جامع توسعه حملونقل برقی تاجیکستان برای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و آلاینده‌های هوا، بهبود محیط شهری و تقویت ایمنی حملونقل را هدف دارد. اسناد برنامه‌ریزی سهم ۱۵٪ خودروهای برقی از ساختار خودروها را هدف‌گذاری و ایجاد زیرساخت شارژ را پیش‌بینی میکنند. ترامواهای برقی دوشنبه گزینه شهری کم‌کربن‌تری هستند و پروژه‌ها اتوبوس‌های برقی باتری‌دار، تجهیزات شارژ، زیرساخت اولویت اتوبوس، مدیریت پارکینگ و امکانات پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری را نیز دربرمی‌گیرند. دسترسی شارژ بیرون از مناطق شهری بزرگ محدود است؛ پروژه کریدور سبز دو ایستگاه آزمایشی شارژ دارد. ناوگان قدیمی مارشروتکا همچنان منبع مرتبط اکسیدهای نیتروژن، مونوکسید کربن، ترکیبات آلی فرار، دی‌اکسید کربن و ذرات معلق است.
حملونقل در تاجیکستان
حملونقل در تاجیکستان عمدتاً به جاده‌ها متکی است، زیرا کشور محصور در خشکی و کوهستانی است. اتوبوسها، ترامواهای برقی، مینی‌بوس‌های مشترک موسوم به مارشروتکا، تاکسی‌ها و خودروهای شخصی سفر روزمره را پوشش می‌دهند؛ راهآهن و حملونقل هوایی نیز برای برخی سفرهای طولانی‌تر به کار می‌روند. شرایط، برنامه‌ها و دسترسی حملونقل میان دوشنبه، شهرهای دیگر و مناطق دورافتاده تفاوت چشمگیری دارد.
Tip
روش حملونقل در تاجیکستان را بر اساس شهر، مسافت، دسترسی جادهای و برنامه حرکت انتخاب کنید و یک نظام سراسری واحد را مفروض نگیرید. در دوشنبه، حملونقل عمومی رسمی ممکن است برای سفر منظم شهری مناسب باشد؛ در جاهایی که خدمات شلوغ یا نامنظم است، مارشروتکا یا تاکسی می‌تواند عملیتر باشد. برای سفرهای طولانی یا برون‌مرزی، پیش از حرکت اتصال، مدارک، کرایه و الزامات وسیله نقلیه را تأیید کنید.