Tojikistonning davlat tili — tojik tili. Ta’lim odatda tojik tilida olib boriladi, biroq qonun boshqa o‘qitish tillariga ruxsat beradi; Ta’lim to‘g‘risidagi qonun mahalliy imkoniyat bo‘lsa, til tanlash va aholi zich yashaydigan hududlarda ozchilik tillarida ta’lim olishni nazarda tutadi. Ta’lim tizimi bo‘ylab davlat tilini o‘rganish majburiy. Rus tili etnik guruhlararo muloqot, universitetda o‘qish va mehnat migratsiyasi, ayniqsa Rossiyaga borish uchun amaliy ahamiyatga ega. Ingliz tili xalqaro muloqot, oliy ta’lim, texnologiya va ixtisoslashgan ishda ko‘proq ishlatiladi. O‘zbek va boshqa ozchilik tillari muayyan hudud va muassasalarda muhim bo‘lib qoladi; nemis, fransuz va arab tillari odatda ayrim universitet, imtihon yoki kasbiy maqsadlar uchun o‘rganiladi. Odamlar tillarni maktablar, universitetlar, kasb-hunar ta’limi, kattalar ta’limi, davlatning qo‘shimcha ta’lim dasturlari, xususiy til markazlari, seminarlar, yakka darslar, mustaqil o‘qish va raqamli materiallar orqali o‘rganadi. Tojikistonda yagona umumdavlat til maktablari tizimi yoki hamma uchun bir xil kurs yo‘li yo‘q. Qabul, daraja aniqlash sinovlari va mavjud o‘rinlarni odatda muassasalarning o‘zi belgilaydi, hududlardagi imkoniyatlar esa ancha farq qiladi. Dushanbeda xususiy kurslar va imtihonlarga kirish ko‘plab boshqa hududlarga qaraganda yaxshiroq, ammo yirik markazlardan tashqarida internet, qurilmalar va mahalliy resurslar raqamli ta’limga ta’sir qiladi. Rus va ingliz tillarini o‘qitish hamda o‘rganishni takomillashtirish davlat dasturi Hukumatning 2019-yil 30-avgustdagi 438-son qarori asosida 2030-yilgacha davom etadi. Uni amalga oshirishda Ta’lim va fan vazirligi ishtirok etadi va har yili hisobot beriladi; amaliy darslarning katta qismini davlat va xususiy ta’lim muassasalari hamda til markazlari olib boradi. Ko‘plab kurslar Tillar bo‘yicha Yevropa umumiy mezonlari tizimidan (CEFR) foydalanadi: A1 va A2 — boshlang‘ich, B1 va B2 — o‘rta, C1 va C2 — yuqori bosqich. Ko‘p tilga olinadigan kurs tuzilmasida A1 uchun uch oyda 72 soat, A2 uchun olti oyda 144 soat, B1 uchun to‘qqiz oyda 216 soat va B2 uchun 18 oyda 432 soat nazarda tutiladi. Bular umumdavlat jadvali emas, kurs tizimini ifodalovchi ko‘rsatkichlardir. Davlat ta’limi dastur va muassasaga qarab moliyalashtirilishi mumkin. Qo‘shimcha ta’lim va xususiy kurslar odatda shartnoma asosida bo‘lib, to‘lovni muassasa belgilaydi. Umumdavlat til kursi tarifi yo‘q. Dushanbeda IELTS imtihon markazi ishlaydi; keltirilgan kompyuterda topshiriladigan Academic yoki General imtihoni narxi 2,150 TJS, ammo to‘lov o‘zgarishi mumkin. Mustaqil o‘rganuvchilar uchun umumiy davlat CEFR sertifikati mavjudligi dalillar bilan tasdiqlanmagan. Milliy test markazi, odatda mahalliy ИМД qisqartmasi bilan taniladi, 2026-yilgi qabul imtihonini tojik yoki rus tilida o‘tkazadi. 2-, 3- va 4-guruh abituriyentlari chet tili sinovi uchun ingliz, nemis, fransuz yoki arab tillaridan birini tanlashi mumkin. Markaz namunaviy testlar va ochiq qisqa javobli savollarni e’lon qiladi. Bu qabul imtihonlarini har bir til o‘rganuvchiga beriladigan umumiy sertifikat bilan adashtirmaslik kerak. Maktab yoki muassasada yetarli o‘quvchi, sinf, o‘qituvchi va material bo‘lsa, bolalar tojik tili bilan birga rus, o‘zbek, qirg‘iz, turkman yoki ingliz tilida ham o‘qishi mumkin. Shu bois ozchilik tilidagi ta’lim o‘quvchilar soni, kadrlar, resurslar va hududga bog‘liq. Vazirlik va milliy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari markazi ko‘magidagi Маърифат raqamli kutubxonasi darsliklar, hujjatlar, multimedia, elektron kitoblar, video, audio, interaktiv mashqlar, lug‘atlar va talaffuz materiallarini taqdim etadi. Ayrim darsliklardagi QR-kodlar ushbu resurslarga olib boradi, ammo ulardan amalda foydalanish internet va mos qurilmaga bog‘liq.
Tojikistonda tillarni o‘rganish
Tojikistonda tojik, rus, ingliz va boshqa tillarni maktablar, universitetlar, kasb-hunar muassasalari, kattalar ta’limi, xususiy markazlar, repetitorlik va mustaqil o‘qish orqali o‘rganish mumkin. Tojik tili davlat tili bo‘lib, rasmiy, tashkiliy va huquqiy muloqotda muhim; rus tili millatlararo muloqot, o‘qish va mehnat migratsiyasi uchun keng foydali, ingliz tili esa xalqaro, akademik va kasbiy sohalarda ko‘proq qo‘llanadi. Mamlakat bo‘ylab barcha o‘quvchilar uchun yagona kurs tizimi yoki tarif mavjud emasligi sababli, foydalanish imkoniyati, kurslar, to‘lovlar va baholash muassasa va hududga qarab farq qiladi.
Tip
O‘rganiladigan tilni undan foydalanadigan vaziyatga qarab tanlang: rasmiy va huquqiy muloqot uchun tojik tili, millatlararo muloqot, o‘qish yoki mehnat migratsiyasi uchun rus tili, xalqaro, akademik yoki texnik maqsadlar uchun ingliz tili. Kursni faqat til nomiga qarab emas, daraja aniqlash usuli, jadval, umumiy to‘lov, joylashuv va baholash bo‘yicha solishtiring. CEFR bosqichlarini rejalashtirish vositasi deb biling; ular davlat sertifikati yoki kafolatlangan til ko‘nikmasini tasdiqlamaydi.