Тажикстанда жеке достук негизинен расмий эмес. Махалла — орток иштер аркылуу адамдарды байланыштыра алган жергиликтүү жамааттык түзүм, ал эми жамоат — жергиликтүү административдик деңгээл; экөө тең жеке достукту каттабайт же чечпейт. Адамдар университеттер, кесиптик билим берүү, мамлекеттик кошумча билим берүү, бейөкмөт уюмдар, UNICEF долбоорлору жана жаштар программалары аркылуу да тааныша алышат. Тажикстанда жаштар деп жалпысынан 14–30 жаштагылар эсептелет. Жаштар борборлору менен катталган жаштар бирикмелери уюштурулган иш-чараларды сунушташы мүмкүн, бирок бирикмеге кошулуу да, чыгуу да ыктыярдуу; бул уюмдар жеке достуктун ордуна жүрбөйт. Достор жолугушуу, телефон чалуу, билдирүү жана социалдык тармактар аркылуу байланышат. Алыстык, өзгөчө көчүп-конгон үй чарбаларында, үзгүлтүксүз байланышты кыйындатышы мүмкүн. Эл аралык миграция уюмунун 712 мигрант катышкан сурамжылоосунда 29 пайызы үй-бүлөсү же достору менен күн сайын же дээрлик күн сайын, 44 пайызы жумасына бирден үч жолу, 18 пайызы айына бирден үч жолу байланышарын, 3 пайызы такыр байланышпай турганын билдирген. Бул тандалма топто телефон колдонуу 98 пайызга, социалдык тармак колдонуу 10 пайызга жеткен; бул сандар бүт өлкөнү эмес, ошол сурамжылоого катышкандарды сүрөттөйт. Курдаштардын тармагына кошулуу жаш куракка, жыныска, айыл же шаарда жашоого, билимге же жумушка катышууга жараша айырмаланат. UNICEF айрым өспүрүмдөрдү үйдө кармап турган социалдык нормаларды, 10–14 жаштагылардын махалла жыйындарына аз катышуусун жана жаштар же балдар көйгөйү боюнча жамоат жетекчилерине сейрек кайрылышын белгилеген. Кыздар, айылдык өспүрүмдөр жана окубай же иштебей жүргөн жаштар жаштарга ылайык иш-чараларга кошулууда кошумча тоскоолдуктарга туш болушу мүмкүн. Бул байкоолор достукка же социалдык байланышка жалпы тыюу бар экенин билдирбейт. Достор эмоциялык алгачкы колдоо бере алышат, бирок олуттуу кыйналуу болсо ишенимдүү чоң кишинин, мугалимдин, мектеп кеңешчисинин, спорт машыктыруучусунун же жаштарга ылайык саламаттык сактоо же психикалык саламаттык кызматтарынын жардамы керек болушу мүмкүн. Мындай кызматтар көп жерде чектелүү; стигма, өзгөчө кыздар үчүн, жардам алууну кыйындатат. Буллинг же кибербуллинг болсо, билдирүүлөрдү же башка далилдерди сактап, аккаунтту бөгөттөңүз же чектеңиз, жүрүм-турум тууралуу кабарлап, ишенимдүү чоң кишини же мектепти катыштырыңыз. Дароо коркунуч бар болсо полицияга же тез жардам кызматтарына кайрылыңыз. Тажикстанда достукка атайын ортомчулук кылган кеңсе жок. Жеке достук жооп берүүгө, жолугушууга же байланышты улантууга мыйзамдуу милдет жаратпайт. Кат алышуунун, байланыштын жана жеке жашоонун купуялыгы корголот; жеке маалыматты макулдуксуз чогултуу, колдонуу же таратуу бул коргоону бузушу мүмкүн. 18 жашка чыга электер мамлекеттин өзгөчө коргоосунда. Достук алыстыктан, байланышты токтотуудан, бөгөттөөдөн, чектөөдөн же өз ара макулдашуудан улам расмий жол-жобосуз, жокко чыгаруу акысыз же белгиленген алдын ала эскертүү мөөнөтүсүз аякташы мүмкүн. Телефон, интернет, транспорт жана жолугушуу чыгымдары байланышка таасир берет; уюштурулган жаштар иш-чаралары акысыз болушу же программанын шарттарына жараша төлөнүшү мүмкүн. Катталган коомдук бирикмеге тиешелүү каттоо эрежелери, документтер, мамлекеттик алымдар жана толук арызды кароонун болжол менен бир айлык мөөнөтү жеке достукка эмес, расмий уюмга тиешелүү.
Тажикстандагы достук
Тажикстанда достук — өз ыктыяры менен түзүлгөн, жеке жана романтикалык эмес мамиле; ал өз ара байланыш жана колдоо аркылуу уланат. Достук расмий катталбайт, аны жөнгө салуучу мамлекеттик орган же байланышты улантууга кепилденген укук жок. Адамдар көбүнчө мектепте, жумушта, окууда, махалла иштеринде, спортто, маданий топтордо, жаштар борборлорунда, ыктыярчылыкта жана интернет аркылуу достошот.
Tip
Тажикстандагы жеке достукту катталчу же мажбурлап улантылчу кызмат катары эмес, өз ыктыяры менен түзүлүп, кайталанган байланыш аркылуу өнүккөн мамиле катары караңыз. Мектеп, жумуш, коомдук иштер, жаштар программалары же билдирүү сыяктуу мүмкүнчүлүгүңүзгө ылайык байланыш жолдорун тандап, купуялык менен байланыштын чектерин эрте макулдашыңыз. Талаш, буллинг же олуттуу кыйналуу достор коопсуз чече ала турган чектен ашса, ишенимдүү чоң кишиге, мектепке же саламаттык сактоо кызматына кайрылыңыз.